Xidmət və nəqliyyat sektorlarının sosial-iqtisadi inkişafa təsiri: nəzəri yanaşmalar və institusional amillər

Abstract

Məqalədə xidmət sektorunun, xüsusilə nəqliyyat sahəsinin iqtisadi və sosial-iqtisadi inkişafda rolu nəzəri və empirik ədəbiyyat əsasında araşdırılır. Tədqiqatda xidmət sektorunun iqtisadi artıma təsiri neoklassik, keynsçi, endogen artım və institusional yanaşmalar kontekstində sistemləşdirilir. Göstərilir ki, xidmət sektorunun inkişafı yalnız ÜDM-də pay artımı ilə deyil, onun məhsuldarlıq səviyyəsi, bilik-intensivliyi, ixrac potensialı, məşğulluq yaratma qabiliyyəti və institusional mühitlə əlaqəsi əsasında qiymətləndirilməlidir. Məqalədə nəqliyyat sektorunun xüsusi rolu bazara çıxışın genişlənməsi, logistika xərclərinin azalması, regional inteqrasiya, əmək mobilliyi, məşğulluq imkanlarının artması və sosial xidmətlərə əlçatanlığın yaxşılaşması baxımından əsaslandırılır. Ədəbiyyatın müqayisəli təhlili göstərir ki, nəqliyyat investisiyalarının iqtisadi və sosial nəticələri avtomatik xarakter daşımır; bu nəticələr layihələrin keyfiyyəti, məkan seçimi, şəbəkə əlaqəliliyi, dövlət idarəetməsi, logistika performansı və tamamlayıcı institusional siyasətlərdən asılıdır. Məqalənin əsas elmi nəticəsi ondan ibarətdir ki, xidmət və nəqliyyat sektorlarının inkişafı iqtisadi artım, sosial rifah və regional tarazlıq üçün mühüm amildir, lakin bu təsirin davamlı olması üçün məhsuldarlıq, inklüzivlik və institusional keyfiyyət əsas şərt kimi çıxış edir.