Volume 44, Issue 9 (2024)

  1. OPTIMIZATION SYSTEM FOR LOCAL CONTROL OF COMPRESSOR STATION

    Authors: Sebuhi Ahmedov, Aslan Yusifli

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-01

    Year: 2024 Pages: 5-9

    Show abstract

    Abstract: The article was devoted to the characteristics of using a compressor to process gas deposits. It is an important principle that the liquid is lifted to the surface of the earth by the energy of the gas compressed from the layer during processing. The structure of the well, the diameter of the exploitation belt, and the fountain pipes should be determined in such a way that there is little pressure in the well and in the trunk. Fountain pipes should not be lowered from the barrier to reducing pressure in the well's trunk and saving metal consumption. Depending on the daily gas volume of oil deposits, the gradient of pressure in the bed and the duration of the gas-water border should have been known. The change in those parameters depends primarily on the energy of the bed. The exploitation of the oil bed can lead to gas and flooding. The gas tank is the force that enables the liquid to move. In the compressor regime, however, the main energy is the energy of six gases. The compressor lifts the liquid to the surface of the earth, mainly because of air or gas.

    Keywords: gas compressor, field operation compress, compressor characteristics, formation water, wellbore pressure

  2. RƏQƏMSAL TEXNOLOGIYANIN ŞIRKƏTLƏRIN BÖYÜMƏSINƏ MÜSBƏT TƏSIRI

    Authors: Elşən Əhmədov, Fərizə Rzayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-03

    Year: 2024 Pages: 18-26

    Show abstract

    Abstract: Rəqəmsal texnologiya səmərəliliyi artırmaq, bazar əhatəsini genişləndirmək və innovasiyaları təşviq etməklə şirkətlərin böyüməsini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirmişdir. Avtomatlaşdırma və qabaqcıl proqram həlləri əməliyyatları sadələşdirir, xərcləri azaldır və səhvləri minimuma endirir. Rəqəmsal marketinq və e-ticarət platformaları bizneslərə qlobal auditoriyaya çatmağa, coğrafi maneələri aşmağa və satış imkanlarını artırmağa imkan verir. Data analitikası istehlakçı davranışı haqqında dərin anlayışlar təqdim edərək şirkətlərə məlumatlı qərarlar qəbul etməyə və məhsul və xidmətlərini müştəri ehtiyaclarını effektiv şəkildə ödəmək üçün uyğunlaşdırmağa imkan verir. Bundan əlavə, süni intellekt və maşın öyrənməsi kimi inkişaf etməkdə olan texnologiyalar proqnozlaşdırıcı analitika, fərdiləşdirilmiş müştəri təcrübələri və prosesin optimallaşdırılmasını təmin etməklə innovasiyalara təkan verir.

    Keywords: Rəqəmsal texnologiyalar, şirkətlərin inkişafı, müasir biznes, bizneslərin böyüməsi

  3. ИССЛЕДОВАНИЯ НА ОСНОВЕ АНАЛИЗА ШУМА ВЫХОДНЫХ СИГНАЛОВ ДАТЧИКОВ РАСХОДА

    Authors: Алирза Меджидов

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-04

    Year: 2024 Pages: 27-36

    Show abstract

    Abstract: Расходомер используется для измерения расхода жидкостей, особенно там, где требования включают широкий диапазон регулирования и использование расходомеров без движущихся частей. Общеизвестно, что условия процесса влияют на работу расходомера, и общепринятый подход заключается во введении стабилизаторов потока, чтобы выходные данные измерения расходомера соответствовали установленным стандартам. Некоторые недавние исследования показали, как применить анализ сигнала к сигналу от расходомеров для повышения производительности, но обычно анализируется сигнал, представляющий собой последовательность импульсов. В этой статье мы защищаем новый подход, который включает детальный анализ безусловного сигнала от датчика перед традиционным преобразованием сигнала. Результаты, полученные с помощью этого подхода, открывают возможности для разработки альтернативных формирователей и передатчиков сигналов, которые не только повышают качество результатов измерений расходомера, но и позволяют использовать расходомер для мониторинга состояния установки.

    Keywords: анализ шума, амплитуда, фаза, cлучайные сигналы, детерминированные сигналы

  4. YÜKSƏK GƏRGINLIK DÖVRƏLƏRINDƏ FERROREZONANS PROSESLƏRININ TƏHLILI

    Authors: Nəcibə Piriyeva, Vüsalə İntiqamzadə

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-05

    Year: 2024 Pages: 37-47

    Show abstract

    Abstract: Elektrik şəbəkələrində ferrorezonans hadisələri ilə bağlı tədqiqatların aktuallığı bir sıra mühüm amillərlə bağlıdır. Birincisi, qeyri-xətti yüklərin sayının artması və elektron avadanlıqların mürəkkəbliyi ilə ferrorezonansların ehtimalı artır, bu da elektrik enerjisinin sabitliyinə və keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. İkincisi, elektrik şəbəkələrinin enerji səmərəliliyini artırmaq istəyi qeyri-xətti cihazların daha intensiv istifadəsinə səbəb olur və bununla da ferrorezonans hadisələri riskini artırır. Bu hadisələri proqnozlaşdırmaq və idarə etmək qabiliyyətinə malik metod və modellərin işlənib hazırlanması və təkmilləşdirilməsinə ehtiyac yaradır. Ferrorezonans sistemin parametrlərindən, keçid prosesinin başlanğıc şərtlərindən, və transformator qalıq selindən, elektrik açarının çevirmə bucağından asılıdır. Bu geniş asılılıq ferrorezonansı təhlil etmək üçün birmənalı şəkildə xüsusi tədqiqatlar aparılmasına zərurət doğurur. Ferrorezonansın tədqiqi, ilk növbədə, ferrorezonansın yaranmasına təsir göstərə biləcək çox sayda amillərə və elektrik şəbəkəsinin parametrlərində nisbətən kiçik dəyişikliklərə, yüksək həssaslığına görə çətin bir işdir. İlkin şərtlərin və keçidlərin asılılığına görə, ferrorezonans baş verməsi təsadüfi xarakter daşıyır. Bir sistem ferrorezonans riski altında ola bilər, lakin "müəyyən şərtlər" heç vaxt baş vermədiyi üçün belə hallar olmaz. Ancaq bu baş verərsə, sistemdə uğursuzluq baş verər. Buna görə sistemin risk altında olub- olmadığını müəyyən etmək çox vacibdir. Beləliklə, elektrik şəbəkələrində ferrorezonans hadisələri sahəsində tədqiqatlar enerji sistemlərinin səmərəli fəaliyyətini təmin etmək üçün aktual və vacib olaraq qalır. Ferrorezonansa səbəb ola biləcək prosseslər, konfiqurasiyalar, prosseslər çoxdur. Bu prosseslərin hər birini sınamaq, təcrübə etmək asan deyil, çünki hesablamalar çox vaxt aparır və bəzi prosseslər nəzərdən qaça bilər. Məqalədə müqayisəli təhlillər aparılmışdır, aparılan təhllilərin məqsədi ferrorezonans hadisəsinin araşdırılması və elektrik şəbəkələrində ferrorezonansın qarşısının alınması üsullarıından ən səmərəlisinin təklif olunmas;ndan ibarətdir [2]. Elektrik şəbəkələrində ferrorezonansın qarşısının alınması üçün proporsional-inteqral (PI) kontrolleri ilə təchiz edilmiş statik sinxron kompensatorunun (STATCOM) istifadəsi təklif olunmuşdur ki, bu da elektrik şəbəkələrinin dayanıqlı işinin təmin edilməsinə və yaranabiləcək ifrat gərginliklərin məhdudlaşdırılmasına imkan verir

    Keywords: ferrorezonans, ifrat gərginlik, keçid prossesləri, enerji sistemi, enerji şəbəkəsi, sinxron kompensatorunun

  5. MÜRƏKKƏB ŞƏRAİTDƏ QUYULARDA YARANAN FƏSADLARIN ANALİTİK TƏHLİLİ

    Authors: Pərvanə Nəcəfova, Əhya Turabova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-06

    Year: 2024 Pages: 48-54

    Show abstract

    Abstract: Hal-hazırda neft və qaz quyularının qazılmasında istifadə olunan texnoloji metodların təkmilləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Daimi elmi araşdırmalar respublikamızın əsas iqtisadi dilemmasını həll etmək vədinə malikdir.Bunun üçün xüsusi tədqiqat layihələrində istifadə olunur. Xüsusi təhlil nəticəsində sənaye qüsurlarını müəyyən etmək və onları aradan qaldırmaq üçün yeni prototip seçmək və yaratmaq lazımdır. Beləki texnoloji vasitələrin və ya binanın dəyişdirilməsi üçün nəzəri və praktiki məsələlərin həlli tələb olunur. Hazırkı sənayedə ən vacib məsələlərdən biri ümumi xərcləri azaltmaqla yanaşı, neft hasilatının səmərəliliyini də artırmaqdır. Nəticədə, iş mühitinin optimallaşdırılması, enerji səmərəliliyinin artırılması və xarab avadanlıqlardan qurtulmaqla bu problem həll olunur. Bu məqalədə, mürəkkəb şəraitdə quyularda istismar kəməri ilə baş verən fəsadların təhlili və gərginlik deformasiya vəziyyətinin təyini mövzusunda bir tədqiqat aparılıb. Araşdırmanın əsas məqsədi, quyularda materialın daxili qüvvələrinin quruluşunu və nəticədə baş verən deformasiya proseslərini anlamaqdır. Bu məqsədlə, müxtəlif mürəkkəb yüklənmə şəraitlərində quyularda baş verən fəsadlara səbəb olan mühüm amillər müzakirə olunmuşdur.Araşdırma nəticələri, mürəkkəb yüklənmə şəraitlərində quyularda istismar kəmərinin effektivliyini artırmaq üçün praktiki tövsiyələr təqdim edir. Bununla birlikdə, gərginlik deformasiya vəziyyətinin dəqiq təyini və fəsadların təhlili üçün təcrübi və nəzəri metodlardan istifadə edilmişdir.Məqalə, mühazirələrin və müxtəlif sahələrdə işləyən mühəndislərin, məmur və tədqiqatçıların maraqlarına cavab verəcək şəkildə nəticələr təqdim edir

    Keywords: Qoruyucu kəmər, istismar kəməri, gərginlik deformasiyası, hermetiklik sınanma, izafi təzyiq, klapan, ayırıcı

  6. ВАЖНОСТЬ ПЕРЕХОДА НА АЛЬТЕРНАТИВНЫЕ ИСТОЧНИКИ ЭНЕРГИИ

    Authors: Самир Мамедов

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-07

    Year: 2024 Pages: 55-63

    Show abstract

    Abstract: Эффективное управление поставщиками имеет решающее значение для оптимизации Переход на альтернативные источники энергии имеет решающее значение по нескольким причинам. Во-первых, это снижает зависимость от ископаемого топлива, которое исчерпано и вносит значительный вклад в деградацию окружающей среды за счет выбросов парниковых газов. Этот переход помогает смягчить последствия изменения климата за счет снижения выбросов углекислого газа и загрязнения воздуха, что приводит к улучшению здоровья населения и более стабильному климату. Во-вторых, альтернативные источники энергии, такие как солнечная, ветровая и гидроэнергия, являются возобновляемыми, обеспечивая устойчивое решение для удовлетворения растущих потребностей в энергии. Кроме того, инвестиции в возобновляемые источники энергии могут стимулировать экономический рост за счет создания новых отраслей и рабочих мест. Это также повышает энергетическую безопасность за счет диверсификации поставок энергоносителей и снижения зависимости от геополитически нестабильных регионов в отношении ископаемого топлива. Наконец, достижения в области технологий делают альтернативную энергетику более рентабельной, позиционируя ее как жизнеспособный и конкурентоспособный вариант на будущее. Использование этих источников имеет важное значение для достижения долгосрочных экологических, экономических и социальных выгод.

    Keywords: энергетика, альтернативная энергетика, зеленая экономика, устойчивое развитие

  7. ELEKTROMOBİL İNFRASTRUKTURUNUN QURULMASI VƏ BATAREYALARININ UTİLİZASİYASI PROBLEMLƏRİNİN HƏLLİNDƏ DÖVLƏT-ÖZƏL TƏRƏFDAŞLIĞININ ROLU

    Authors: Səlim Müslümov, Gülnarə Əhmədova, Fuad Mirzəyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-08

    Year: 2024 Pages: 64-76

    Show abstract

    Abstract: Dünya ölkələrinin əksəriyyətində olduğu kimi, Azərbaycanda da elektrik və hibrid mühərrikli avtomobillərə olan marağın sürətlə artması həm bu nəqliyyat vasitələrinin gündəlik istismarı üçün müvafiq infrastrukturun qurulması, həm də həmin elektromobillərin batareyalarının ətraf mühitə zərər vurmadan səmərəli utilizasiyası proseslərinin təşkilini aktuallaşdırmışdır. Hibrid və elektrik mühərrikli avtomobillər üçün infrastrukturun ən mühüm elementlərindən biri onların batareyalarının enerji ilə doldurulması stansiyalarıdır. Son vaxtlar ölkəmizin avtomobil parkında bu növ avtomobillərin sayının artması fonunda qeyd edilən stansiyaların azlığı diqqət çəkməyə başlamışdır. Digər tərəfdən, elektromobillərin batareyalarının utilizasiyası prosedurunun kifayət qədər mürəkkəb və kapitaltutumlu prosesləri özündə cəmləşdirdiyini və həmin prosedurun pozulmasının ətraf mühitə ciddi zərər vura biləcəyini nəzərə alaraq ölkəmizdə elektrik və hibrid mühərrikli avtomobillərin batareyalarının utilizasiyası müəssisəsinin yaradılması problemi ciddiləşdiyini demək mümkündür. Məqalədə bu iki istiqamətdə infrastruktur layihələrinin reallaşdırılmasında dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmlərinin tətbiqi perspektivləri nəzərdən keçirilərək əsaslandırılmışdır.

    Keywords: dövlət-özəl tərəfdaşlığı, elektromobil, hibrid, batareya, infrastruktur, utilizasiya

  8. ANALYSIS AND EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF INNOVATIVE METHODS IN ENERGY

    Authors: Elbrus Ahmedov, Sona Rzayeva, Nijat Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-09

    Year: 2024 Pages: 77-84

    Show abstract

    Abstract: The global energy landscape is undergoing a transformative shift as the demand for energy continues to grow due to industrialization, urbanization, and population expansion. Traditional energy sources, particularly fossil fuels, have long dominated the energy sector, contributing to significant environmental challenges such as climate change, air pollution, and resource depletion. As a result, there is an urgent need to develop and implement innovative energy technologies that can meet growing energy demands while minimizing environmental impact. This paper presents a comprehensive analysis of contemporary innovations in the energy sector, with a focus on the integration of renewable energy sources, optimization of energy conversion processes, and the deployment of advanced energy management systems. These innovations are assessed in terms of their potential to enhance energy efficiency, sustainability, and reliability. By synthesizing the latest research findings and practical implementations, this study aims to identify key trends, challenges, and opportunities in the ongoing transition towards a more sustainable energy future.

    Keywords: renewable energy sources, energy efficiency, integration, energy consumption

  9. STRATEGIC MARKET ENTRY DECISION-MAKING IN AFRICA'S SATELLITE SECTOR: A COMPARATIVE ANALYSIS USING TOPSIS AND AHP METHODS

    Authors: Alish Nazarov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-10

    Year: 2024 Pages: 85-94

    Show abstract

    Abstract: This paper investigates the strategic decision-making process for market entry into Africa's satellite telecommunications sector using two well-established multi-criteria decision-making (MCDM) methods: the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). Given the complex and varied nature of the African market, these methodologies are applied to evaluate multiple countries based on criteria such as market potential, regulatory compliance, and infrastructural development. By conducting a parallel analysis with TOPSIS and AHP, this study not only identifies Kenya as the most suitable market for entry but also validates the consistency and reliability of both methods in handling decision-making complexities in emerging markets. The findings highlight the importance of systematic and objective criteria evaluation in reducing uncertainty and enhancing decision quality in international business strategies. This paper contributes to the strategic management and international business literature by demonstrating the practical application and comparative effectiveness of TOPSIS and AHP in a high-stakes decision-making scenario.

    Keywords: Strategic Market Entry, Satellite Telecommunications, TOPSIS, Analytic Hierarchy Process (AHP), Multi-Criteria Decision-Making (MCDM). Decision-Making Framework

  10. TRANSFORMATORUN VƏZİYYƏTİNİN MONİTORİNQİ VƏ NASAZLIQLARININ ANALİZİ

    Authors: Gülayə Məmmədova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-11

    Year: 2024 Pages: 95-104

    Show abstract

    Abstract: Energetik sistemlərin ən vacib elemen¬tlərindən biri olan güc transformatorlarının elektrik enerjisinin ötürülməsində və paylanmasında rolu böyükdür. Avadanlıqların uzun müddət istismarı enerji təchizatının etibarlılığının azalmasına, elektrik enerji itkilərinin artmasına və qəzalara səbəb olur. Transformatorda baş verən gözlənilməz nasazlıqlar zamanı yaranan planlaşdırılmamış sönmələr texnoloji proseslərinin dayanmasına, elektrik avadanlıqlarının və xammalın zədələnməsinə, habelə insanların həyatına və sağlamlığına təsir edən təhlükəli halların yaranmasına səbəb olur. Buna görə də güc transformatorlarının monitorinqi, diaqnostikası və vaxtında təmiri enerji sənayesinin prioritet vəzifələrindən biridir. Bu məqsədlə son illərdə güc transformator sistemləri üçün müxtəlif diaqnostika üsulları hazırlanmışdır. Transformatorların monitorinqi davamlı olaraq həyata keçirilir və transformatorun işləmə müddətinə təsir edə biləcək müvafiq parametrləri qeyd etməyə imkan verir. Güc transformatorunun vəziyyətinin monitorinqi müxtəlif parametrləri izləməyə, nasazlıqların yaranma ehtimalını proqnozlaşdırmağa və planlaşdırılmamış sönmələrin sayını azaltmağa imkan verir. Bu məqalədə vəziyyətin monitorinqinin müxtəlif metodları müzakirə olunub və L-G, L-L-G və L-L-L-G nasazlıqları nəzərdən keçirilərək MATLAB Simulink proqram paketi vasitəsilə üç fazalı transformatorun sağlam vəziyyətdə və nasaz şəraitdə transformatorun modeli hazırlamışdır. Bu məqsədlə vəziyyətin monitorinqi və nasazlıqların diaqnostikası üçün müxtəlif parametrlər istifadə olunmuşdur və parametrlərin monitorinqi və nasazlıqların analizi aparılmışdır. Transformatorun sırf aktiv və aktiv-induktiv yük şəraitində müxtəlif nasazlıqların təhlili aparılaraq qeyd olunur ki, nasaz vəziyyətdə cərəyanın qiyməti dəyişir, amma gərginliyin qiuyməti isə dəyişmir.

    Keywords: vəziyyətin monitorinqi, nasazlıqların diaqnostikası, nasaz vəziyyət, yerlə xətt, iki fazalı yerlə, üç fazalı yerlə, istilik analizi, vibrasiya analizi, deformasiya analizi

  11. FeSb2S4 – FeNd2S4 SİSTEMİNDƏ FAZA TARAZLIĞININ ÖYRƏNİLMƏSİ

    Authors: Gülnarə İsmayılova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-12

    Year: 2024 Pages: 105-113

    Show abstract

    Abstract: Son zamanlar nadir torpaq elementləri, dəmir, stibium və bismut iştirakı ilə alınan dördlü birləşmələrə olan maraq sürətlə artmaqdadır. Bunun səbəbi bu tip birləşmələrin geniş spektrli fiziki – kmyəvi xassələrə malik olmasıdır. İşdə baza quruluşu olarraq berterit mineralından istifadə olunmuşdur. FeSb2S4 əsasında yeni tərkibli dördlü birləşmə sintez edilmiş, FeSb2S4 – FeNd2S4 sistemində qarşılıqlı təsir öyrənilmiş və sistemin hal diaqramı qurulmuşdur. Sistemdə 960 K temperaturda konqruent əriyən FeNdSbS4 tərkibli dördlü birləşmənin əmələ gəldiyi müşahidə olunur. Dördlü birləşmə olan FeNdSbS4 FeSb2S4 lə qarşılıqlı təsirdə olaraq evtektika əmələ gətirir. Hal diqaramından göründüyü kimi evtektik nöqtə 650 K temperatura uyğun gəlir FeNdSbS4 birləşməsi FeSb2S4 quruluş tipində , rombik sinqoniyada kristallaşır. Alınmış nəticələrə əsasında FeSb2S4 – FeNd2S4 sistemində qarşılıqlı təsir öyrənilmiş və sisitemin hal diaqramı qurulmuşdur. FeSb2S4 və FeNd2S4 birbaşa metodla təmiz tərkibli elementlərdən sintez edilmişdir: dəmir karbonildən ( təmizliyi 99,99 %) , stibium Cu 3 (99,999% ) , neodim – HmH –O (99,97 % ), və kükürd B5 markalı olub (99,9999 % ). Sintez liqaturdan istifadə etməklə 1050 – 1100 K temperturda havası sorulmuş kvars ampulada aparılmışdır. Sintez bitdikdə temperatur 950 K nə endirilmiş və alınmış birləşmə homogenləşdirilmişdir. Ərintilər FeSb2S4 və FeNd2S4 birtemperaturlu sobada 1200 K temperaturda sintez edilmişdir. 1 saat saxladıqdan sonra sobada temperatur 600 K nə endirilmiş və tablamaya qoyulmuşdur. Hazırda elmi ədəbiyyatda binar sistem olan Pb – S sistemində təbii birləşmə qalenit mineralı ilə analoji quruluş əmələ gətirən sitemin tədqiqi müəlliflər tərəfindən öyrənilmişdir. Birləşmə 1388 K də konqruent əriyir. Aparılmış tədqiqatlara əsasən məlum olmuşdur ki, PbS yarımkeçirici xassəyə malik olub kub sinqoniyasında kristallaşır ( NaCl tipində ) . Elementar qəfəs parametri a = 5,93 A0. PbS – in quruluşunda ion – kovalent rabitə vardır. Maqnit xassələrinin təyini kristalda rabitənin kovalent xarakterli olduğunu sübut edir. Hazırda elmi ədəbiyyatda digər bir araşdırma Sb – S və Bi – S sisteminin tədqiqinə əsaslanır. Sb – S sistemində iki binar birləşmə Sb2S3 və Sb2S5 əmələ gəlir; stibiuma təbii birləşmə şəklində əsasən stibium parıltısı şəklində rast gəlinir. Sb2S3 819 K temperaturda əriyir. Qeyd edək ki, FeNdSbS4 birləşməsinin əmələgəlmə xarakterinin müəyyən edilməsində 1300 K- nə kimi NTR-73 markalı pirometrdən, reper material olaraq xüsusi təmiz Al2O3 (2315K) istifadə olunmuşdur.

    Keywords: sistem, hal diaqramı, evtektika, sinqoniya, birləşmə, bərk məhlul, faza, qəfəs parametrləri

  12. KERAMİKA TULLANTILARI ƏSASINDA BETON KOMPOZİTLƏRİNİN ALINMASI

    Authors: Günel Əmənullayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-13

    Year: 2024 Pages: 114-121

    Show abstract

    Abstract: Təqdim olunan tədqiqat işi keramika tullantıları ilə beton kompozitlərinin alınmasına həsr olunub. Tədqiqat işində betonun alınmasında təbii xammala qənaət etmək üçün iri aqreqat kimi çınqıl əvəzinə tullantı keramika istifadə olunmuşdur. Keramika tullantılarının istifadə imkanları və bəzi fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri, betonun alınmasında tətbiqi bu işdə göstərilmişdir. Beton kompozitdə tullantı keramika təbii çınqılı 25%, 50% nisbətində əvəz etmişdir. Beton nümunələri klassik M400 markalı betonun texnologiyasına müvafiq olaraq hazırlanmışdır. Bərkimə müddəti tam bitmiş tullantı keramika əsaslı beton kompozitlərinin standartlara uyğun olaraq çökmə testi aparılmış, beton qarışığının orta sıxlığı təyin edilmiş, metodikaya əsasən əyilmədə möhkəmlik həddi və sıxılmada möhkəmlik həddi müəyyən olunmuşdur. Tədqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, alınan beton kompozitləri yüngül beton sinifinə aiddir. Açar sözlər keramika tullantıları, təkrar istifadə, təbii xammala qənaət, beton kompozitlər

  13. PROBLEMS OF MANAGING TECHNOLOGICAL REGIMES IN GAS DISTRIBUTION NETWORKS AND MODERN APPROACHES TO THEIR SOLUTION

    Authors: Nail Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-14

    Year: 2024 Pages: 122-130

    Show abstract

    Abstract: This article systematically discusses the problems of managing technological regimes in gas distribution networks and modern approaches to their resolution. The scientific-theoretical and practical aspects of managing gas distribution networks (GDN) are analyzed. Based on the obtained results, a scientifically grounded comparative explanation of the existing contradictions in modern and traditional gas distribution networks is provided, and the role of key factors in the emergence of these contradictions is investigated. It is shown that technological backwardness in traditional GDNs increases energy consumption and operational costs, thereby reducing the economic efficiency of the system and increasing the risk of accidents. The research suggests decision-making methods for solving management problems in traditional GDNs by maintaining the technical-structural level and implementing telemetry systems. It is indicated that the widespread use of telemetry and telemechanics tools in the gas distribution industry enhances the safe delivery of gas to end-users and significantly reduces service costs. Another focus of the research is on the issues related to the processing of spatial information for the management of the technical components of gas distribution systems. The article also analyzes scientific research dedicated to the application of modern IT methods and tools in the management of GDNs, investigating management and forecasting models using neural networks and intelligent methods.

    Keywords: Gas distribution networks, modern GDN networks, traditional GDN networks, GIS systems, digital technologies, technogenic risks, neural networks, forecasting methods

  14. ЭЛЕКТРОННО-МИКРОСКОПИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ СТРУКТУРЫ КЕРАМИЧЕСКИХ МАТЕРИАЛОВ, СОДЕРЖАЩИХ ПРОДУКТОВ ИЗВЕРЖЕНИЯ ГРЯЗЕВЫХ ВУЛКАНОВ

    Authors: Ясин Халилов, Севиндж Акбарова, Васиф Шахмаров

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-15

    Year: 2024 Pages: 131-138

    Show abstract

    Abstract: C помощью электронно-микроскопических исследований и снимков установлены характер сформировавшихся микроструктур материалов, влияние температуры и состав сырьевой смеси, включающей ПИГВ и минерализатора NaF на формирование структуры обожженных материалов. Установлено, что продукты обжига материала из вулкана Кейреки обладают более однородной и мелкозернистой структурой, что объясняется сравнительно низким количеством выкристаллизовавшегося кварца. Электронно-микроскопические снимки продуктов обжига известково-фаянсовой массы, содержащей ПИГВ Кобу и того же состава с добавлением минерализатора NaF в количестве 3%, обнаружено заметное уплотнение структуры, за счет растворения кварца в расплаве и увеличении содержания диопсида. На электронно-микроскопических снимках образцов из каменной керамической массы, содержащей ПИГВ и с добавлением минерализатора NaF в количестве 3% наблюдается уплотнение структуры за счет увеличение содержания полевого шпата, что подтверждается результатами рентгенофазового анализа.

    Keywords: грязевый вулкан, керамический материал, электронная микроскопия, структура керамики, минералообразование, минерализаторы

  15. DOYMUŞ VƏ DOYMAMIŞ ÜZVI MADDƏLƏRIN TƏSIRI ALTINDA DAYANIQLI SU-NEFT EMULSIYASININ XASSƏLƏRININ TƏDQIQI

    Authors: Aysel Qasımzadə

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-16

    Year: 2024 Pages: 139-150

    Show abstract

    Abstract: Təqdim olunan məqalədə iki müxtəlif neft nümunəsi əsasında su-neft emulsiyaları istifadə olunmuşdur, hansı ki, neftlərin fiziki-kimyəvi xassələri bir-birindən kəskin fərqlənir. Emulsiyaların öyrənilməsi zamanı tədqiqat işinin aparılması məqsədilə 42% sulaşma dərəcəsi göstərən Muradxanlı və 31% sulaşma dərəcəsi göstərən Balaxanı neftləri, eyni zamanda səthi aktiv maddə kimi iki müxtəlif üzvi maddə- normal heptan və tolluol istifadə olunmuşdur. Eksperimental təcrübələr zamanı bütün deemulsasiya tədqiqatları 200С temperatur olmaqla müxtəlif zaman intervallarında aparılmışdır. Deemulsasiyanın effektivliyinin öyrənilməsi məqsədilə tətbiq olunan üzvi mənşəli səthi aktiv maddələr həm fərdi halda, müxtəlif qatılıq intervallarında və həm də kompozisiya formasında əlavə edilmişdir. Səthi aktiv maddələrin və onların əsasında hazırlanan A-1, A-2 və A-3 kompozisiyalarının hər iki xam neftə əlavəsindən sonra deemulsasiya xassəsi tədqiq olunmuşdur. Kompozisiyaların tərkibi A-1 kompozisiyası üçün normal heptan+ toluol=50%+50%, A-2 kompozisiyası üçün normal heptan+toluol=75%+25% və A-3 kompozisiyası üçün isə normal heptan+toluol=25%+75% nisbətlərində hazırlanmış və tətbiq olunmuşdur. Neftlərin emulsiyalaşmış formada maksimal zaman müddətində səthi aktiv maddələrin təsirindən dayanıqlığı tədqiq olunarkən, eyni zamanda hər bir reagentin təsirindən interfaza gərginliyi də öyrənilmişdir. Həm fərdi, həm də kompozisiyaların hər iki emulsiyalı neft nümunəsinə təsir effekti araşdırılarkən müşahidə olundu ki, kompozisiyaların təsir effekti sinergizm effekti yaratmamış, yüksək nəticələr əldə olunmasına səbəb olmamışdır. Eyni zamanda tolluolun fərdi şəkildə təsiri zamanı isə deemulsasiyada ən yaxşı təsir effekti göstərdiyi müşahidə olunarkən, normal heptanın tətbiqindən sonra isə əksinə, deemulsasiyanın daha da ləngiməsinə, eyni zamanda qatılığın artması ilə emulsiyanın dayanıqlığının da artmasına səbəb olmuşdur.

    Keywords: doymuş karbohidrogen, doymamış karbohidrogen, emulsiya, dayanıqlıq, deemulsasiya, qalıq su, ayrılan su

  16. RADİO-EKOLOJİ ŞƏRAİTİN MONİTORİNQİ VƏ ƏTRAF MÜHİTƏ TƏSİRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

    Authors: Çingiz Əliyev, Lətifə Kazımova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-17

    Year: 2024 Pages: 151-159

    Show abstract

    Abstract: Təqdim olunan məqalədə əsas məqsəd neft, lay suyu və digər tullantılarla çirklənmiş ərazidə ekspozisiya doza gücünün təyini, çirklənmiş torpaqların və qrunt suyu nümunələrində radionuklid tərkibinin analizi üçün torpaq, radioaktiv elementlərlə çirklənmiş torpaqlardan nümunələrin götürülməsi əsasında radioekoloji tədqiqatların aparılması və nəticələrə əsasən belə ərazilərdə insan sağlamlığı üçün təhlükəli ərazilərin aşkarlanmasıdır. Həmçinin bu tədqiqatların aparılması məqsədilə tədqiqat nöqtələri Azərbaycanda neftlə uzun zamanlar çirklənməyə məruz qalmış ərazilər seçilmiş, bu ərazilərin ilk növbədə geoloji quruluşu təhlil olunmuş, radioaktiv çirklənmənin səbəbləri araşdırılmışdır. Tədqiqatın aparılması məqsədilə Abşeron yarımadasında seçilən nöqtələrdən həm torpaq, həm də lay suyu nümunələri götürülmüşdür. Lay suyunda radioaktiv maddələrin tədqiqi məqsədilə seçilən quyuların dərinliyi 400-800 m arasında seçilmişdir. Mövcud tədqiqat materiallarına əsaslanaraq dəqiq demək olar ki, yer səthində yayılan təbii radionuklidlərlə ərazidə yayılan kimyəvi birləşmələr arasında sıx əlaqə vardır və ərazinin geoloji, hidrogeoloji xüsusiyyətlərində asılı olaraq yeraltı sularda müvafiq radionuklilər müşahidə olunur. Buna misal olaraq yeraltı sularda uranın müşahidə olunması bir sıra amillərdən asılıdır, belə ki, bu daha çox ərazidə yüksək konsentrasiyalı uran ilə zəngin mineralların geniş yayılması ilə əlaqələndirilə bilər. Tədqiqat ərazisində neftlə birlikdə çıxan və ondan ayrılan lay suları kanallar və borular vasitəsilə süni göllərə axıdılır. Zaman keçdikcə kanal və boruların divarına çökmə və akkumlyasiya prosesləri nəticəsində Ra226, Ra228 izotopları və onların parçalanma məhsulları böyük miqdarda toplanır. Bu fakt isə digər neftçıxarma ərazilərində olduğu ki, tədqiqat ərazisində də, yüksək qamma şüalanma fonu olan ərazilərin yaranmasına gətirib çıxarır. Məlumdur ki, Ra226, Ra228 izotopları yeraltı sularda və xüsusən termal sularda geniş yayılmışdır. Lakin tədqiqat apardığımız ərazidə Ra226, Ra228 izotopları birbaşa neftçıxarma işləri ilə əlaqədardır. Belə ki, ərazidə kifayət qədər ərplə tutulmuş borular və işlədilmiş köhnə avadanlıqlar mövcuddur ki, bunlarda ərazidə radiasiya fonunun yüksəlməsinə səbəb olur. Xüsusən tədqiqat zamanı belə ərazilərdən nümunələr götürülməyə üstünlük verilmişdir. Aparılan tədqiqat işində təkcə yer səthindən götürülən nümunələrlə kifayətlənə bilməzdik. Lay suyunda radionuklidlərin aktivliyi ilə quyunun dərinliyi arasında asılılığın müəyyənləşdirilməsi məqsədilə dərinliyi bir-birinə yaxın olan quyular seçilmiş və onlardan lay suyu nümunəsi götürülmüşdür.

    Keywords: radioaktiv maddə, köhnə avadanlıq, nümunə, Abşeron yarımadası, izotoplar

  17. SABIT MAQNIT SAHƏSININ VƏ ULTRASƏSIN YÜKSƏKPARAFINLI NEFTIN REOLOJI PARAMETRLƏRINƏ TƏSIRININ TƏDQIQI

    Authors: Leyli Abbasova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-18

    Year: 2024 Pages: 160-170

    Show abstract

    Abstract: Təqdim olunan məqalədə ilk dəfə olaraq laboratoriya şəraitində sabit maqnit sahəsinin, ultra səsin yüksək parafinli neft nümunəsinin dinamiki sürüşmə gərginliyinə, kinematik özlülüyünə, donma temperaturuna və sıxlığına ayrı-ayrılıqda və birgə təsiri tədqiqi zamanı alınmış təcrübi nəticələr öz əksini tapmışdır. Sabit maqnit sahəsi ilə təsir maqnit induksiyasının 0.08, 0.015 və 0.31Ts qiymətlərində və şualanma tezliyi 45 kHs olan ultra səslə neft nümünəsinə təsiri həyata keçirilmişdir. Sabit maqnit sahəsi ilə ultra səsin birgə təsiri zamanı isə maqnit induksiyasının qiyməti 0.15, ultra səsin tezliyi isə 45 olmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, sabit maqnit sahəsinin induksiyasının 0.08, 0.15, 0.31 qiymətlərində 200C temperaturda kinematik özlülüyü 3.0 mm2 /s olan yüksək parafinli neft nümunəsinin kinematik özlülüyün qiyməti uyğun olaraq 2.6 mm2 /s, 2.5 mm2 /s və 1.8 mm2 /s kimi aşağı enir. Ultra səslə təsir zamanı isə neft nümunəsinin kinematik özlülüyü qiyməti artaraq 3.8 mm2 /s olur. Lakin sabit maqnit sahəsinin ultra səslə birgə təsirindən isə yüksək parafinli neft nümünəsinin kinematik özlülüyü 3 mm2 /s -dan 1.0 mm2 /s kimi azalır. 200C temperaturda dinamiki sürüşmə gərginliyi 22Pa olan yüksək parafinli neft nümünəsinin sabit maqnit sahəsinin induksiyasının 0.08, 0.15, 0.31 qiymətlərində dinamiki sürüşmə gərginliyi uyğun olaraq 18Pa, 16Pa və 12Pa qiymətlər alır. Ultra səslə təsir zamanı isə neftin dinamiki sürüşmə gərginliyin qiyməti altı vahid artaraq 28Pa qiymət alır. Lakin sabit maqnit sahəsinin ultra səslə birgə təsirindən isə yüksək parafinli neft nümünəsinin dinamiki sürüşmə gərginliyinin qiyməti on səkkiz vahid azalaraq 8Pa qiymət alır. Yüksəkparafinli neftin donma temperaturuna isə iki fiziki üsulunun ayrı ayrılıqda və birgə kombinə edilmiş halda təsiri zamanı müəyyən edilmişdir ki, ultra səslə və birgə təsir zamanı neft nümünəsinin donma temperaturu artır, lakin maqnit sahəsi ilə təsir zamanı isə azalır. Belə ki, donma temperaturu +18 0C olan neft nümunəsinə induksiya qiymətləri 0.08, 0.15, 0.31 olan sabit maqnit sahəsi ilə təsir zamanı donma temperaturu uyğun olaraq+13 0C , +10 0C, +9 0C olur. Ultra səslə təsir zamanı isə neft nümunəsinin donma temperaturu +18 0C-dən +26 0C -ə kimi yüksəlir. Lakin sabit maqnit sahəsinin ultra səslə birgə təsirindən isə +18 0C-dən +15 0C-ə kimi azalır. Sıxlığı 986.4 kq/m3 olan yüksək parafinli neftə induksiya qiymətləri 0.08, 0.15 olan sabit maqnit sahəsinin heç bir təsiri müşahidə olunmur. İnduksiya qiyməti 0.31 olan maqnit sahəsi isə neftin sıxlığını nisbətən artıraraq 988 kq/m3 -ə çatdırır. Ultra səslə təsir zamanı neftin sıxlığı 1008.7 kq/m3-ə kimi, birgə təsir zamanı isə 1004.6 kq/m3 -ə kimi artır.

    Keywords: maqnit sahəsi, kompozisiya, soyuq borucuq, yüksək parafinli neft, effektiv özlülük, donma temperaturu, ultrasəs

  18. OPTIMIZATION PROBLEM FOR PROPYLENE GLYCOL PRODUCTION

    Authors: Elchin Melikov, Tamella Maharramova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-19

    Year: 2024 Pages: 171-179

    Show abstract

    Abstract: Currently, in the rapid development era of new technologies and in order to increase the economic efficiency of production, more and more attention is paid to the current automation, control, and optimization problems of technological processes in the oil refining, petrochemical, and chemical industries [1-11]. It is known that the production of commercial propylene glycol is one of the most important industries in modern chemical technology. Propylene glycol can act as one of the components in the obtaining drug's process. In addition, it is used for lubrication and preservation of food packaging machines, is used as a plasticizer in the production of cellophane and polyvinyl chloride films, as a solvent for natural and synthetic substances in the preparation of ointments, pastes, creams, shampoos, etc., in the pharmaceutical and cosmetic industries, in the food industry as a solvent for food additives and a tobacco humectant, etc. Based on the relevance of the above, this article, based on a comprehensive study of the features of the chemical-technological process for obtaining propylene glycol, in particular, the chemical reaction of obtaining commercial propylene glycol in one of the main apparatuses for the studied block - the hydrator, a physically substantiated mathematical statement of the optimal control problem of this apparatus is formulated. The optimal control problem of the studied technological apparatus is reduced to obtaining the maximum amount of the target product, considering the restrictions imposed on the control parameters. It is established that by its nature and specificity, it is a nonlinear programming problem, for the solution of which in the presented article an algorithm for optimizing the modes of the technological process is proposed, based on the use of the Lagrange multiplier method. An analysis of the results for solving the optimal control problem of the obtaining propylene glycol process showed that when maintaining the optimal values of the control parameters obtained by us, the amount of propylene glycol obtained increases by 3.5% compared to the actual amount.

    Keywords: technological process, commercial propylene glycol, optimal control problem, control parameters, Lagrange multiplier method, technological apparatus

  19. BEYNƏLXALQ MALİYYƏ HESABATLARI STANDARTLARI VƏ ONLARDAN İSTİFADƏNİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ

    Authors: Rəşad Şəmsili

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-20

    Year: 2024 Pages: 180-186

    Show abstract

    Abstract: Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartlarının tanınmasını və istifadəsinin artırılmasını sübut edən ən mühüm hadisələrdən biri Beynəlxalq Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyaları Təşkilatı tərəfindən xarici kotirovkalar üçün Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartlarının qəbul edilməsidir. Avropa Komissiyası hesabatların və ümumilikdə mühasibat uçotunun Beynəlxalq Maliyyə Hesabatları Standartlarına uyğunlaşdırılması baxımından Avropa İttifaqında ədalətli və effektiv rəqabət mühitinin saxlanmasının vacibliyini qəbul edir. Avropa Komissiyası maliyyə hesabatları standartlarının uyğunlaşdırılmasında Beynəlxalq Mühasibat Uçotu Standartları Şurası ilə əməkdaşlığın səmərəli olduğunu rəsmən elan edib. ABŞ Qiymətli Kağızlar və Birja Komissiyası bu məsələdə bir neçə mühüm şərt qarşıya qoydu: - standartlar mühasibat uçotunun hərtərəfli əsasını təmin edən mühasibat uçotu tələblərinin əsas hissəsini daxil etməlidir; - standartlar yüksək keyfiyyətli olmalıdır, çünki onlar müqayisəliliyi, aydınlığı və informasiyanın tam əhatəsini təmin etməlidir; - standartlar şərh edilməli və onlara ciddi şəkildə riayət edilməlidir. Beləliklə, belə qənaətə gəlmək olar ki, BQXK-nın indiyə qədər hazırladığı standartların istifadəsi beynəlxalq ictimaiyyət üçün mühüm məsələdir.

    Keywords: maliyyə hesabatı, beynəlxalq maliyyə hesabatları standartları, maliyyə nəticələri barəsində hesabat, ümumi mənfəət, gəlir, xərclər

  20. THE USE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN ENTERPRISE MANAGEMENT AND IN MAKING MANAGEMENT DECISIONS IN MODERN CONDITIONS

    Authors: Ulviyye Huseynova, Akrami Gasimzadeh

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-21

    Year: 2024 Pages: 187-197

    Show abstract

    Abstract: This article provides an analysis of the use of artificial intelligence systems in various areas of enterprise management. The positive aspects, as well as the problems of introducing artificial intelligence, are considered. Artificial intelligence is used in a wide range of business tasks, allowing automation of many aspects of management activities. This determines the need to study and research its interaction with management processes in the company. This paper provides an analysis of literary sources devoted to research in the field of the use of artificial intelligence, presents its evolutionary development in the activities of enterprises, identifies types of organizations depending on the degree of use of artificial intelligence, and outlines the scope of its application in the business structure of companies. One of the main trends in the world economy at the present stage is the use of artificial intelligence systems in enterprise management, in the process of making management decisions under conditions of uncertainty. The further development of entrepreneurship, ensuring sustainable economic growth, determines the need to study scientific and methodological and scientific and methodological issues of implementing management decisions. The updated methodology for making strategic and management decisions should be focused on the harmonization of known and newly emerging techniques. Some experts note the emergence of signs of an information crisis - a discrepancy between the rapidly increasing mental abilities of people from generation to generation and the even more rapidly increasing flow of information. Currently, in the context of accelerating technological development in the world, the speed of change is rapidly increasing, the time of the business cycle from idea to profit has been reduced from several years to several months, and companies do not need to have material assets to operate effectively. In order to survive in new conditions, companies need to improve the quality of their strategic decisions, and such decisions must be fast, flexible and analytically sound. This development path should be based on intelligent ways of managing the most important resource in the 21st century - information. Artificial intelligence is becoming an essential element of management in many organizations, completely changing the functions and mechanisms of management activities, decision-making systems, human relations and communications in companies. Therefore, the issue of introducing artificial intelligence systems into management is becoming particularly relevant today. Today, in the digital economy, many enterprises are transforming, growing and entering new markets. To maintain the pace of business development at a high level, a flexible and modern approach to management is required. In this regard, the introduction of new technologies in management services is becoming increasingly important.

    Keywords: artificial intelligence, strategic management, business models, management decisions

  21. GÜNƏŞ ELEKTRİK STANSİYASININ İŞ REJİMLƏRİNİN ARAŞDIRILMASI

    Authors: Gülşən Abdullayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-22

    Year: 2024 Pages: 198-207

    Show abstract

    Abstract: Təbiətdə enerji mənbələri gündən günə daha çox istifadə olunduğundan tükənmək təhlükəsi yaranır. Məhz bu səbəbdən dünya ölkələri digər enerji növləri o cümlədən bərpa olan enerjidən istifadəyə başlamışdır. Xüsusəndə son illər günəş enerjisindən istifadə dahada artmışdır.Bu həmdə qiymət baxımından ucuzdur həmdə ətraf mühit çirklənməməsi baxımındanda sərfəlidir. Günəş enerjisindən bir çox ölkələrdə artıq istifadə edilir. Azərbaycanda iqlim cəhətdən bu enerjidən istifadə üçün məqsədəuyğundur. Günəş enerjisinin əsası günəşin işığı və ondan enerjinin əldə olunması texnologiyasına əsaslanır. Günəş enerjisi miqdarca bütün neft, təbii qaz, daş kömür və yanacağın başqa növlərindən çoxdu. Əgər günəşin 0,0125%- dən istifadə edilə bilsəydi dünya ölkələrinin bütünlüklə energetika ehtiyacların ödəmək olar. Günəşin enerjisindən istifadənin üstünlüklərindən biri odur ki, hava çirklənmir, istilik aşağı atmosfer qatlarına yayılmır. Amma bu enerjidən istifadənin çatışmamazlığı havanın necə olmasından, günlərin və ilin vaxt məsələlərindən asılılığıdır. Bu çatışmamazlıqları aradan qaldırmaq üçün müxtəlif tədbirlər görünür ki, bu məsələlərdə məqalədə öz əksini tapmışdır. Günəş enerjisini müxtəlif üsullardan istifadə edərək işlədilir: ayrı-ayrı termiki sistemin köməkliyilə, istiliyin enerjisinin şəkilində, fotokimyəvi və foto elektirik prosseslərin çevirilməsi aparılan qurğularla. Fotoelektirik generasiya prossesi günəş şüalarının birbaşa elektirik enerjsinə çevirilməsi prossesidir. Həmin bu prosses yarım keçiricilərdən ibarət günəşin elementlər də yaranır. Günəşin şüaları udulduqda günəşin elementlərindədə müsbət, mənfi yüklərdə fəza ayrılması prossesi olur. Günəş şüalandıqda və yarım keçricinin qarşılığlı təsirində sərbəst yük daşıyıcılar yaranır və yaranan həmin yük daşıyıcılar elektirik sahəsi təsirindən bölünər. Məqalədə günəş elektrik stansiyasının iş rejimləri araşdırılmışdır.

    Keywords: Günəş enerjisi, çeviricilər, günəş kollektorları, akkumulyator batareyası, yastı və vakuum kollektorları

  22. MULTIFAZALI AXIN ZONALARININ DIAQNOSTIKASI

    Authors: Fidan İsmayılova, Məhəmməd Şükürlü

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-23

    Year: 2024 Pages: 208-216

    Show abstract

    Abstract: Neftqazçıxarmada və karbohidrogenlərin nəqli zamanı multifazalı axınlar çox geniş yayılmışdır. Ümumiyyətlə multifazalı boru kəmərlərinin istismar təcrübəsi göstərir ki, boru kəmərində təzyiq nəql olunan mühitin buxar elastikliyi təzyiqinə bərabər olduğu halda baş verən “qaynama” hesabına boru xəttində buxarlarla dolan boşluqlar yaranmış olur. Təhlillər göstərir ki, multifazalı zonaların yaranması daha çox aşırım nöqtəsi olan reylefli boru kəmərlərində müşahidə olunur. Qey olunan axın zonalarının yaranması nəql xərclərini artırmaqla yanaşı kəmərlərdə disbalansın da yaranmasına səbəb olur. Kəmərdə sürtünməni artırmaqla nəqlin səmərəliliyin ə və etibarlılığına mənfi təsir göstərən bu cür zonaların vaxtında aşkar edilməsi və koordinatlarının müəyyən edilməsi çox vacib məsələdir. Məqalədə, qeyd olunanları nəzərə alaraq, həmçinin reylefin, başlanğıc və son təzyiqlərin rolu araşdırılmış, stasionar axınlar zamanı multifazalı zonaların yeri və sayının diaqnostikası məsələlərinə baxılmışdır. Bu məqsədlə metodika təklif edilmişdir.

    Keywords: multifaza, stasionar rejim, həndəsi basqı, aşırım nöqtəsi, basqı itkisi

  23. HETEROGEN AXINLARDA TƏZYİQ DÖYÜNTÜLƏRİNİN AZALDILMASI

    Authors: Qafar İsmayılov, Hikmət Bəbirov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-24

    Year: 2024 Pages: 217-225

    Show abstract

    Abstract: Quyu-yığım sisteminin iş təcrübısi göstərir ki əksər hallarda bu sistemlərdə multifazalı heterogen axınlar mövcud olur. Bu cür axınlar hal-hazırda dəniz karbohidrogen yataqlarının istismaarı zamanı daha geniş yayılmışdır.Təcrübə göstərir ki heterogen axınıarın mövcudluğu şəraitində quyu-yığım sistemlərinin işi bir çox hallarda müxtəlif çətinliklər və mürəkkabləşmələr səbəbindən xeyli pisləşir və əlavə enerji xərcləri yaranmış olur. Bu cür mürakkabləşmələrdən geniş yayılanlardan biri multifazalı axınlarda ziyannlı təzyiq pulsasiyalarının baş verməsidir. Təhlil göstərir ki, bu cür pulsasiyaların amplitudu hətta bir neçə atmosferə çata bildiyi üçün sistemdə təzyiq itkilərinin artırmaqla yanaşı qorxulu qəza hallarınln da baş vermə ehtimalının xeyli artırmış olur.Qeyd olunanları nəzərə alaraq məqalədə heterogen axınlarda baş verən təzyiq pulsasiyalarının azaldılması məqsədi ilə təkliflər irəli sürülmüşdür.Bunlardan biri axının reofiziki xarakteristikasını nəzərə almaqla söndürücülərin hansı qanunauyğunluqla fəaliyət göstərməsinin düzgün seçilmısi ilə bağlıdır.Heterogen axınların relaksasiya xüsusiyyətlərini nəzərə nəzərə almaqla (müəyyən reofiziki xarakteristikalar yaratmaqla) axın parametrlərinin seçilməsi əsasında ziyanlı pulsasiyaların səviyyələrinin xeyli azaldılmasının mümkünlüyü göstərilmişdir. Məqalənin məqsədi, Xəzər dənizindəki neft və qaz yataqlarının hasilatında istifadə olunan sualtı çoxfazalı boru kəmərlərində təzyiq pulsasiyalarını azaldaraq sistemin effektivliyini artırmaqdır. Məqsəd, heterogen axınlarda təzyiq pulsasiyalarının təsirini azaldan idarə olunan üsulların işlənib hazırlanması və bu üsulların effektivliyinin qiymətləndirilməsidir. Xüsusilə, pulsasiyalı axınların təsirini minimuma endirmək və boru kəmərlərində hidravlik itkiləri azaltmaq üçün reoloji xassələrə və axın parametrlərinə əsaslanan həllər təqdim etməkdir. İşdə həmçinin ziyanlı pulsasiya hallarının qarşısının alınması (azaldılması) məqsədilə heterogen axının fırladılması üsulundan istifadə olunması təklif olunmuşdur. Belə ki, bu cür axınların fırladılması hesabına təzyiq pulsasiyalarının azaldılması laboratoriya şəraitində sınanılması zamanı öz təstiqini tapmışdır. Məqalədə qeyd olunan hər iki üsulun quyunun atqı xətlərinində baş verən təzyiq pulsasiyalarının azaldılması məqsədilə tətbiq olunmasının perspektivliyi vurğulanmışdır.

    Keywords: heterogen axınlar, separasiya, təzyiq pulsasiyasi,axının fırladılması,amplituda

  24. THE ROLE OF INNOVATION STRATEGY IN ENSURING SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF THE ENTERPRISE

    Authors: Karim Karimov, Nazrin Abdulbagiyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-25

    Year: 2024 Pages: 226-236

    Show abstract

    Abstract: The article discusses the role of innovation strategy in ensuring sustainable development of the enterprise. At this stage of economic development, organizations are provided with a huge number of opportunities that can be used to develop entrepreneurial activity. Rapid changes in the external and internal environment contribute to the fact that enterprises have to adapt to new conditions, as well as develop strategies for innovative business development. In this regard, the ability to develop innovative strategies is becoming a key competency that allows you to competently manage an enterprise. Competition between companies is becoming more intense, only enterprises that can develop the most effective innovative strategies will be able to take and maintain leadership positions. The role of innovation is manifested in ensuring the success of business in the long term. Innovations contribute to increasing the competitive position of the organization. Innovative strategy allows companies to take their business to a new level. It defines promising areas of development of the company, assesses its innovative potential and level of investment attractiveness, allows you to establish new areas of cooperation, helping the business to remain competitive. The development of an effective innovation strategy will allow the company to take a leadership position that will allow it to stay in today's highly competitive world. Industrial development is a priority sector for any state. Industry ensures the country's independence from a number of imported goods, provides jobs, and promotes economic stability. Any developed state will take measures to develop industry. But the industrial sector is quite complex for doing business, because it requires significant resources at the start of work, a set of skills and knowledge, and a high level of technical equipment. Against the background of the importance of the industrial sector for the life of the state as a whole and the complexity of implementing entrepreneurial tasks in this area, the formation of a concept for the sustainable development of industrial enterprises is of particular relevance. The constituent components of the sustainable development of industrial enterprises should be ensured both at the macro and micro levels. Financial and economic components of the sustainable development of industrial enterprises at the macro level imply the presence of the following factors. Ensuring the investment attractiveness of the country. Attracting foreign investors is one of the ways to ensure the sustainable development of industrial enterprises, as well as the growth of the state's economy. Development of an appropriate monetary and credit policy. A number of factors influence the sustainable development of industrial enterprises: the level of inflation, the availability of credit resources, the volume of money circulation. In the absence of effective mechanisms for maintaining stability in the monetary and credit sphere, the implementation of the directions of the concept of sustainable development of industrial enterprises is also impossible. Thus, sustainable development of industrial enterprises is one of the most important areas of work of the state authorities. The concept of sustainable development of industrial enterprises includes a number of components, some of which are already being actively implemented. Also, the concept of sustainable development of industrial enterprises should include a number of measures that contribute to increasing the profitability of the company's activities and take into account the specifics of its activities.

    Keywords: innovation, innovation process, innovative development, innovation strategy, enterprise, strategic management, competitiveness

  25. АНАЛИЗ И РЕШЕНИЕ ПРОБЛЕМЫ УТИЛИЗАЦИИ И ВТОРИЧНОЙ ПЕРЕРАБОТКИ ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТ (ПЭТ) ОТХОДОВ В ГОРОДЕ ГУБЕ

    Authors: Нармина Алиева

    DOI: https://doi.org/10.36962//pahtei44092024-26

    Year: 2024 Pages: 237-244

    Show abstract

    Abstract: В данной работе представлен анализ проблемы утилизации и вторичной переработки полиэтилентерефталат (ПЭТ) отходов в городе Губе. ПЭТ является одним из наиболее широко используемых пластиков, однако его отходы представляют значительную угрозу для окружающей среды из-за продолжительного времени разложения. В работе рассматриваются текущие проблемы переработки ПЭТ, включая отсутствие раздельного сбора отходов, недостаток перерабатывающей инфраструктуры и экономическая невыгодность переработки. Для решения этих проблем предложены такие меры, как внедрение раздельного сбора мусора, строительство перерабатывающих предприятий, экономическое стимулирование переработки и проведение образовательных кампаний среди населения. Рассматриваются современные технологии переработки ПЭТ, такие как механическая, химическая и термохимическая переработка. Реализация данных решений позволит снизить объем пластиковых отходов и улучшить экологическую ситуацию в городе.

    Keywords: ПЭТ отходы, утилизация, вторичная переработка, раздельный сбор мусора, экологическая проблема, механическая переработка, химическая переработка, термохимическая переработка, город Губа, полиэтилентерефталат

  26. RƏQƏMSALLAŞMA ŞƏRAITINDƏ SƏNAYE MÜƏSSISƏLƏRININ ISTEHSAL STRATEGIYASININ FORMALAŞDIRILMASI VƏ SƏMƏRƏLILIYININ ARTIRILMASI

    Authors: Kərim Kərimov, Pərvanə Camalzadə

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-27

    Year: 2024 Pages: 245-256

    Show abstract

    Abstract: Hal-hazırda xarici iqtisadi və siyasi şəraitdə yüksək sürətlə dəyişmə şəraitində, eləcə də müəyyən qeyri-müəyyənlik və böhranların mümkünlüyü nəticəsində müəssisənin inkişaf strategiyasının formalaşdırılması aktual problemdir. Strateji planlaşdırma strateji problemlərin həllində əsas rol oynayır: strateji planın yaradılması müəyyən şəraitdə aydın fəaliyyət proqramını nəzərdə tutur. Bu məqalə mövcud müəssisə inkişaf strategiyalarını araşdırır və iqtisadiyyatda strateji davranış növlərinə görə firmaların təsnifatını araşdırır. Bütün cəmiyyətin rəqəmsallaşması əsrində innovativ və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi qaçılmazdır, ona görə də şirkətlərin innovativ inkişaf strategiyası hazırlamasına ehtiyac var. Müəssisənin inkişaf strategiyasının formalaşması mərhələlərinin təhlili, hətta böhran şəraitində belə müəssisənin işləməsi üçün bacarıqlı və rasional bir proqram yaratmağa imkan verir. Göstərilir ki, sənaye müəssisələrində istehsal strategiyasının idarə edilməsinə müasir yanaşmalar müasir reallıqlara cavab verməlidir. İstehsal strategiyasının ardıcıl hədəf elementlərini özündə birləşdirən yanaşma təqdim olunur. Orta və uzunmüddətli planların mərhələləri strukturlaşdırılmış və əsaslandırılmış, istehsal strategiyasını təkmilləşdirməyə imkan verir. Rayonun sənaye müəssisələrinin fəaliyyətini daha səmərəli qiymətləndirməyə və planlaşdırmağa kömək edəcək yeni göstərici (istehsal məhsuldarlığı indeksi) təklif edilmiş və əsaslandırılmışdır. Sənaye müəssisələrinin istehsal strategiyası məqsədlərinə çatmaq üçün biznes mühiti daxilində öz resurslarından istifadənin məqsədəuyğunluğu və səmərəliliyi baxımından nəzərdən keçirilir. Bu yanaşmanın əsasını rəqabət üstünlüyü təmin edən dörd komponenti (sənaye müəssisəsinin məqsədləri və dəyərləri; resurslar və imkanlar; struktur və təşkilati imkanlar; sənaye mühitində rəqabət üstünlüyü) əhatə edən istehsal strategiyasının təhlili təşkil edir. Sənaye müəssisələrinin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün alətlər dəsti təklif olunur ki, burada istehsal səriştəsi və işgüzar aktivlik indekslərini hesablamaq üçün sənaye müəssisəsinin strateji xəritəsində qeyd olunan fəaliyyət göstəricilərindən istifadə olunur. Bu yanaşma rəqabət prioritetləri, qabaqcıl istehsal texnologiyaları, inteqrasiya olunmuş informasiya sistemləri, innovativ istehsal prosesləri nəzərə alınmaqla istehsalın daha səmərəli qurulmasına imkan verir ki, onların həyata keçirilməsi nəticələrin əldə olunmasını təmin edir.

    Keywords: sənaye müəssisəsi, istehsal strategiyası, istehsal strategiyasının elementləri, məhsuldarlıq indeksi, strategiyanın işlənib hazırlanması mərhələləri; innovasiya strategiyası; antiböhran strategiyası; strategiya seçimi

  27. OPTIMAL DISTRIBUTION OF ADDITIONAL ELECTRICAL POWER

    Authors: Elnur Hasanov, Azer Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-28

    Year: 2024 Pages: 257-267

    Show abstract

    Abstract: The problem of optimal distribution of additional electric power for private houses and households with solar panels or stations in adverse weather conditions over a long period of time is considered. This problem is very relevant for regions where the supply of electric power to houses and households is carried out mainly by green technology. Based on this, it is shown that when weather conditions worsen, which can last for a long time, a problem arises of providing these objects with energy allocated from backup power lines, the capacity of which is insufficient for full energy supply. To solve this problem, especially in the case of a shortage of allocated power, when it is not enough to satisfy all consumers to the maximum, the criteria for distributing the allocated limited power among houses are analyzed, examples are given for calculating the residual energy of a deep-discharge battery for each household in the event of prolonged bad weather conditions. Two options for solving the problem of optimal distribution of the allocated power are considered, taking into account the full simulation model of houses and households with electricity supply from solar panels: - distribution by residual energy taking into account the energy required to charge the batteries of private houses; - distribution by residual energy without charging the batteries. The solution to the problem of distributing limited energy between houses with solar panels is shown using the example of 5 households. For this purpose, the initial conditions and restrictions for each house are modeled. The problem of optimal distribution of allocated energy between these objects is formulated. The model of the problem itself is built and solved using the SOLVER subroutine of the Excel program. The main tables are given, in which it is necessary to enter restrictions, optimization criteria and the objective function, screenshots of the solution of this problem in two versions with the introduction of all restrictions in separate Excel windows. It is shown that solution of the issue of optimal distribution of additional energy allocated to eliminate the shortage of energy in conditions of limitation allows to the following opportunities: - provision of additional energy depending on the time of complete depletion of energy in the house prevents overloading of the electric network, incorrect openings in power lines and other unpleasant situations; - the inclusion of the module of optimal distribution of additional energy into the model during simulation, allows to save time for the seeking of additional energy and thus to increase the overall efficiency of the system.

    Keywords: solar panels, bad weather, additional energy, optimal distribution

  28. KAPSUL ENDOSKOPİYASININ TƏTBİQ OLUNMA ŞƏRTLƏRİ VƏ YARANAN RİSKLƏR

    Authors: İzzət Əmirli, Amalya Həsənova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-29

    Year: 2024 Pages: 268-275

    Show abstract

    Abstract: Endoskopiya bədənin daxili orqanlarını və toxumalarını birbaşa olaraq görüntüləmək məqsədilə istifadə edilən tibbi bir prosedurdur. Bu prosedurun aparılması zamanı endoskop adlanan incə, elastik borudan ibarət olan cihazlardan istifadə olunur. Endoskopun ucunda işıq və kiçik bir kamera yerləşdirilmişdir ki, bunlar da həkimə real vaxtda orqanların daxilinin müşahidəsini aparmağa imkan verir. Endoskopiya çox vaxt mədə-bağırsaq traktının (qida borusu, mədə, nazik və yoğun bağırsaq) diaqnozu və müalicəsi üçün istifadə olunur. Bu texnologiya həkimlərə ənənəvi endoskopiya prosedurlarında əksər hallarda çətinliklə gördükləri nazik bağırsağın içərisini görmək üçün kömək edir. Standart endoskopiya prosedurunda, video kameralı uzun və elastik boru adətən xəstənin boğazından və ya düz bağırsağından daxil olunur. Kapsul endoskopu, təxminən 10×5 mm ölçülərə malik, daxilində kamera sistemi olan şəffaf bir kapsul və görüntüləmə sistemindən ibarətdir. Müasir günümüzdə, inkişaf edən texnologiya sayəsində kapsul endoskopiyası sistemi daha keyfiyyətli görüntülər əldə etməyə imkan yaradır və geniş bucaqlı görüntülər təqdim edir. Kapsulun daxilində yerləşdirilmiş kameralar davamlı formada şəkillər çəkir və bu çəkilən şəkillər Bluetooth vasitəsilə təqribən cib telefonu ölçülərinə malik qurğuya göndərilir. Kapsulun ölçüləri təqribən iri bir həbin ölçüsündədir (11x26 mm, 3-4 qram) və içərisində mini kamera, işıq, mikroçip, antenna və batareya olan simsiz cihazdır. Olduqca praktik və sadə metod olmasına baxmayaraq, kapsul endoskopiyasının bir sıra çatışmamazlıqları da mövcuddur. Bu dezavantajlardan biri olaraq aparılacaq prosedurun əvvəlində bağırsaqların təmizlənməsinin mütləq şərt olmasıdır. Udulmuş kapsul bir sıra hallarda bağırsaqdakı mayelərin içində qala bilər və bu nəticədə qeyri-dəqiq görüntülərə səbəb ola bilər. Eyni zamanda, bağırsaqların yığılması nəticəsində kapsul sürətlə hərəkət edə bilər, bunun da nəticəsində bəzi sahələrdən yetərincə dəqiq görüntülərin toplanmamasında gətirib çıxara bilər.

    Keywords: Kapsul endoskopiyası, terapevtik müdaxilə, həzm sistemi orqanları, diaqnoz

  29. LAY TƏZYİQİNİN SABİT SAXLANILMASINDA MƏRKƏZDƏNQAÇMA NASOSUNUN EFFEKTİVLİYİNİN TƏHLİLİ

    Authors: Cəvahir Qasımova, Asim İmanquliyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-30

    Year: 2024 Pages: 276-287

    Show abstract

    Abstract: Lay təzyiqinin saxlanılması neft və qaz yataqlarının işlənməsində əsas vəzifələrdən biridir. Təzyiqin sabit saxlanılması, hasilat prosesinin davamlılığını təmin etmək və məhsuldarlığı artırmaq üçün vacibdir. Bu problemin effektiv həll yollarından biri karbohidrogenlərin çıxarılması üçün optimal şəraiti təmin edən mərkəzdənqaçma nasoslarıdır. Nasosun səmərəliliyi, onun təzyiq yaratma qabiliyyəti, axın sürəti, güc sərfiyyatı və ümumi effektivlik əmsalı kimi parametrlər lay təzyiqinin sabit saxlanmasında mühüm amillərdir. Tədqiqatda mərkəzdənqaçma nasoslarının işləmə mexanizmləri və onların lay təzyiqinin saxlanmasına təsiri müzakirə edilmişdir [16]. Burada hər bir parametrin lay təzyiqinə təsiri ətraflı şəkildə araşdırılır, bu parametrlərin optimallaşdırılması üçün potensial yollar müəyyən edilir. Tədqiqat həmçinin nasosun düzgün tənzimlənməsi və optimal şəraitdə işlənməsi lay təzyiqinin sabit saxlanılmasında nə dərəcədə effektiv olduğunu göstərir. Bu prosesdə nasosun işçi rejimlərinin düzgün idarə olunmasının əhəmiyyəti, eləcə də müxtəlif əməliyyatlarda nasosun effektivliyinə və lay təzyiqinə təsiri öyrənilmişdir.

    Keywords: lay təzyiqi, işçi parametrlər, hasilat prosesi, optimallaşdırma para¬metrləri, xüsusi enerji sərfiyyatı, rezervuar təzyiqi, texnoloji avadanlıqlar

  30. ENDOSKOPİK MÜAYİNƏ ZAMANI QEYRİ-SƏLİS MƏNTİQƏ ƏSASLANAN DİAQNOSTİK HƏLLİN QƏBULU

    Authors: Maya Kərimova, Ayşən Rəsulova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-31

    Year: 2024 Pages: 288-296

    Show abstract

    Abstract: Endoskopik müayinə müxtəlif xəstəliklərin diaqnostikasında əsas rol oynayır, orqanların daxili vəziyyəti haqqında mühüm vizual məlumatlar verir. Son illərdə həzm sistemi xəstəliklərindən müalicə olunan xəstələrin sayı 12% artıb. Bu baxımdan belə xəstəliklərin erkən diaqnozu üçün endoskopiya ən vacib funksional vasitə hesab olunur. Bununla belə, bu məlumatların şərhi çox vaxt qeyri-müəyyənlik və subyektivliklə bağlı çətinliklərlə müşayiət olunur. Lütfi Zadə tərəfindən hazırlanmış qeyri-səlis məntiq bu sahədə diaqnostik qərarların qəbulunu əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirə biləcək bir yanaşmadır. Qeyri-səlis məntiqin endoskopiyada tətbiqi mürəkkəb və qeyri-müəyyən məlumatları şərh etməyə kömək edən, onları daha başa düşülən və idarə olunan nəticələrə çevirən alqoritmlərin istifadəsini nəzərdə tutur. Bu, səhv və qeyri-müəyyənlik ehtimalını azaltmaqla daha dəqiq və məlumatlı qərar qəbul etməyə kömək edir. Məqalədə endoskopik diaqnostikada qeyri-səlis məntiqin tətbiqi tibbi texnologiyada perspektivli irəliləyiş kimi müzakirə edilir və onun digər diaqnostik sahələrdə tətbiqinin tədqiqi üçün gələcək tədqiqat istiqamətləri təklif edilir. Qeyri-səlis məntiqin çevikliyindən istifadə etməklə tədqiqat daha fərdiləşdirilmiş və dəqiq səhiyyə qərarlarına töhfə vermək məqsədi daşıyır. Bundan əlavə, sistemin daha da inkişaf etdirilməsinin mümkün yolları, o cümlədən həkimlərin işini asanlaşdıracaq və bu texnologiyadan klinik praktikada istifadənin səmərəliliyini artıracaq istifadəçi dostu interfeysin yaradılması müzakirə olunur.

    Keywords: Endoskopiya, Qeyri-səlis məntiq, Diaqnostik həllərin qəbulu

  31. AZƏRBAYCANDA BƏRPA OLUNAN ENERJİ MƏNBƏLƏRİ ÜZRƏ “YAŞIL NƏQLİYYAT”IN ENERJİ SİSTEMİNƏ İNTEQRASİYASININ MÜASİR İMKANLARININ TƏTBİQİNİN PERSPEKTİVLƏRİ

    Authors: Təranə İsayeva, Samirə Maliyeva, Fərid Zalıyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei44092024-32

    Year: 2024 Pages: 297-304

    Show abstract

    Abstract: Bu məqalənin məqsədi ekoloji cəhətdən təmiz və təhlükəsiz nəqliyyat vasitələrinin mövcud elektrik şəbəkəsinə inteqrasiyası üzrə dünya təcrübəsini öyrənməklə, Azərbaycanda tətbiqinin əsas istiqamətlərini araşdırmaq və uğurlu inteqrasiyası üçün müxtəlif ölkələr və regionlar tərəfindən istifadə olunan fərqli yanaşma və metodları təhlil etməkdir. Tədqiqatın əsas məqsədi bu prosesin əsas aspektlərini, eləcə də təşkilatların və hökumətlərin üzləşdiyi problem və çətinlikləri müəyyən etməkdir. Həmçinin yarana biləcək problemlərin öhdəsindən gəlmək və “təmiz nəqliyyat sistemi”ni mövcud elektrik şəbəkəsinə effektiv şəkildə inteqrasiya etmək üçün mümkün həll yollarını və strategiyaları araşdırmaqla qlobal təcrübələrin təhlili vasitəsilə digər ölkələr tərəfindən istifadə oluna bilən uğurlu inteqrasiya modellərini tapmaqla daha geniş əhatə dairəsinin bu keçidin əhəmiyyəti və potensialı istiqamətində maariflənməsini təmin etməkdir. Belə ki, bu məqalə istixana qazı emissiyalarının, neft məhsullarından asılılığın azaldılması və nəqliyyat sisteminin davamlılığının artırılması kimi faydalarını müəyyən etməklə, inteqrasiya zamanı yarana biləcək infrastrukturun modernləşdirilməsi və enerji tələbatının idarə edilməsi ehtiyacı kimi problemləri də təsvir edərək elektrikli nəqliyyat şəbəkəsinin effektiv inteqrasiya strategiyalarının işlənib hazırlanmasında və həyata keçirilməsində maraqlı olan dövlət qurumları, sahibkarlar və digər üçüncü tərəflər üçün faydalı ola biləcək gələcək dialoq və əməkdaşlığın stimullaşdırılmasına kömək edəcək. Bundan əlavə, təkcə texnoloji innovasiyaların deyil, həm də “yaşıl nəqliyyat”ın inteqrasiyasının sosial, iqtisadi və siyasi aspektlərin vacibliyini vurğulayaraq elektrikli nəqliyyat vasitələrindən istifadəni stimullaşdırmaq və enerji davamlılığını, etibarlılığını və səmərəliliyini daha da artırmaq üçün yeni təşəbbüs və layihə proqramlarına maraqlı olan tərəflər üçün praktiki təlimat və resurs mənbəyi kimi məqalənin istifadəsi nıəzərdə tutulmuşdur. Ümumiyyətlə, bu məqalənin məqsədi “yaşıl nəqliyyat”ın enerji sisteminə inteqrasiyasının vacibliyinə diqqəti cəlb etmək və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına kömək etməkdir.

    Keywords: bərpa olunan və alternativ enerji mənbələri, elektrik enerjisi, enerjiyə qənaət, elektrikli nəqliyyat vasitələri, dayanıqlı nəqliyyat sistemi, enerji şəbəkəsi, enerji səmərəliliyi, enerji doldurma stansiyaları