Volume 40, Issue 5 (2024)

QUM TƏZAHÜRÜNÜN QUYUNUN İSTİSMARI PROSESİNƏ TƏSİRİ VƏ ONUN BAŞ VERMƏSİNİN MODELLƏŞDİRİLMƏSİ ÜSULLARI

Authors: Arif Süleymanov, Аytac Bağıyeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-07

Year: 2024 Pages: 7-14

Show abstract

Abstract: Neft mədənlərində geoloji strukturlar bir çox hallarda zəif sementlənmiş terrigen laylarla təmsil olunur ki, bu da quyuların istismarı prosesinə layların işlənməsi müddətində öz müvafiq təsirini göstərmiş olur. Belə ki, belə şəraitdə adətən layların quyudibi zonasının dağılması baş verə bilir ki, bu da laydan qum hissəciklərinin quyuya daxil olmasına (çıxarılmasına) imkan yaratmış olur. Nəticədə quyudaxili və yerüstü avadanlıqların sıradan çıxmasına və bütövlükdə quyunun istismar göstəriclərinin pisləşməsinə şərait yaranır. Bu hal xüsusən işlənmənin son mərhələsində olan yataqlarda təzyiqin böyük intervalda azalması ilə əlaqədar olaraq özünü biruzə verir. Belə olan hallarda quyunun məhsuldarlığının qorunub saxlanılması məqsədilə qum hissəciklərinin quyuya daxil olma anının düzgün müəyyənləşdirilməsi, müvafiq qabaqlayıcı tədbirlərin seçilməsi, eləcə də qum təzahürünün yaratdığı mürəkkəbləşmələrin səmərəli üsulların tətbiqi ilə aradan qaldırılması ən aktual məsələlərdən hesab edilir. Qeyd olunanlarla əlaqədar olaraq, məqalədə qum təzahürünün quyunun istismarı prosesinə təsiri və onun baş verməsinin modelləşdirilməsi üsullarından bəhs edilir.

Keywords: qum təzahürü, layın quyudibi yanı zonası, abraziv aşınma, qum tıxacı, quyunun məhsuldarlığı
QUYULARIN QAZILMASININ SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASINDA TUTULMA TƏHLÜKƏSİNİN ARADAN QALDIRILMASI İMKANLARININ NƏZƏRİ-TƏCRÜBİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Authors: Məhəmməd Şirinov, Аyxan Nəbiyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-15

Year: 2024 Pages: 15-23

Show abstract

Abstract: Neft və qaz yataqlarının ehtiyatlarının rasional mənimsənilməsi məqsədilə quyuların qazılmasının səmərəli üsul və texnologiyalarının tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən hesab edilir. Quyuların qazılması təcrübəsində tez-tez elə mürəkkəbləşmələrlə qarşılanır ki, onları aradan qaldırmadan qazılma prosesinin səmərəliliyini əldə etmək mümkün olmur. Belə mürəkkəbləşmələrə nümunə olaraq, quyuda qazma alətlərinin, kəmər borularının və digər avadanlıqların tutulması nəticəsində yaranan mürəkkəbləşmələri misal göstərilə bilər. Bu mürəkkəbləşməyə gətirən səbəblər quyunun qazılma üsulundan, onun profilindən, süxurların litoloji-fiziki xüsusiyyətlərindən və sairdən asılı olaraq müxtəlif təbiətdə ola bilərlər. Quyuların qazılması prosesində meydana gələn bu mürəkkəbləşmə və onun səmərəli surətdə qarşısının alınması və ya aradan qaldırılmasının təşkil edilməsi hazırda geniş istifadə olunan dərin qazma və maili istiqamətli qazma şəraitləri üçün daha mühüm aktuallıq kəsb edən məsələlərdən hesab edilir. Bununla əlaqədar olaraq, məqalədə quyuların qazılması prosesində rast gəlinən tutulma hallarını doğuran səbəblərin elmi-təcrübi izahı verilmiş, eləcə də onların aradan qaldırılması imkanları təhlil edilmişdir.

Keywords: quyuların qazılması, tutulma təhlükəsi, mürəkkəbləşmə, qazma aləti, maili istiqamətli qazma
ISO 9001-2009 STANDARTINA ƏSASLANAN ÜMUMİ KEYFİYYƏT İDARƏETMƏ KONSEPSİYASINDAN İSTİFADƏ EDƏRƏK KEYFİYYƏT İDARƏETMƏ SİSTEMİNİN TƏTBİQİ

Authors: Rafiq Hacıyev, Cavid Tağızadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-24

Year: 2024 Pages: 24-31

Show abstract

Abstract: Milli Təhsil Sisteminin bir hissəsi kimi peşə təhsili ixtisaslı milli işçi qüvvəsinin formalaşmasında mühüm bir rolu vardır. İdarəetmə keyfiyyətini və rəqabət qabiliyyətini yaxşılaşdırmağa çalışdığımız üçün ISO 9001:2009 Keyfiyyət İdarəetmə Sistemini 1 Nömrəli Dövlət Peşə Liseyində tətbiq edirik.İlk olaraq ISO 9001:2009 Keyfiyyət İdarəetmə Sisteminin 1 Nömrəli Dövlət Peşə Liseyində necə tətbiq olunduğu barəsində müzakirə edək.Sonra isə ISO 9001:2009 Keyfiyyət İdarəetmə Sisteminin 1 Nömrəli Dövlət Peşə Liseyində tətbiq edilməsində qarşılaşdıqları müxtəlif maneələri aşmaq üçün hansı səylər göstərilməsi barəsində danışaq. Bu işdə istifadə olunan tədqiqat metodu, 1 saylı Dövlət Peşə və texniki Liseyindəki Komponentlər olan bir məlumat verən şəxslə müsahibə, sənədləşdirmə və müşahidə yolu ilə məlumat toplama metodundan istifadə etmək keyfiyyətin daha da artırılmasına gətirib çıxardır.Tədqiqatın nəticələri: 1) ISO 9001:2009 tərəfindən təsdiqlənmiş iki ixtisas testinin aparılması, yəni planlaşdırma-icra-yoxlama-fəaliyyət mərhələsində Keyfiyyət İdarəetmə Sisteminin İnkişafı və keyfiyyət idarəetmə sisteminin sənədləşdirilməsi. 2)Müştərinin gözləntiləri və tələbləri nəzərə alınmaqla başlayan həm daxili, həm də xarici məktəb tərəfindən müştəri məmnuniyyətini ödəmək. 3) ISO 9001:2009 idarəetmə sisteminin 1 Nömrəli Dövlət Peşə və Texniki Liseyində tətbiqi keyfiyyəti bütün məktəb komponentinin tam iştirakını tələb edir.

Keywords: Ümumi keyfiyyət idarəetmə sistemi, ISO 9001-2009 peşə məktəbi
ÇƏTİN ÇIXARILABİLƏN EHTİYATLARA MALİK YATAQLARIN NEFT VERİMİNİN ARTIRILMASININ TƏTBİQİ

Authors: Samirə Mansurova, Əli Qasimov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-32

Year: 2024 Pages: 32-42

Show abstract

Abstract: Ağır neft, sıx laylar və dərinsulu yerlər kimi çətin ehtiyatlardan neft hasilatının artırılması neftin tükənməsinin ənənəvi mənbələri kimi getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə, çətin ehtiyatların hasilatı səmərəliliyinin artırılmasına yönəlmiş ən son metodologiya və texnologiyalar müzakirə olunur. Tədqiqatda, termal üsullar (məsələn, buxar basması və yerində yanma), kimyəvi üsullar (polimerin daşması və səthi aktiv maddənin vurulması kimi) və fiziki metodlar (məsələn, hidravlik qırılma və gücləndirilmiş su basması kimi) daxil olmaqla qabaqcıl bərpa üsullarının inteqrasiyasını araşdırırıq. Qeyri-ənənəvi resursların potensialı. İnnovativ texnologiyaların, o cümlədən üfüqi qazma və nanotexnologiyanın istifadəsi çətin ehtiyatların bərpa əmsalını artırmaq potensialı baxımından araşdırılır. Həmçinin neft hasilatının artırılması və ehtiyatların davamlı idarə edilməsi arasında balansı vurğulayaraq, təkmilləşdirilmiş neftin çıxarılması (EOR) üsullarının tətbiqinin iqtisadi və ekoloji mülahizələrini araşdırır. Tədqiqat çətin laylardan neft məhsuldarlığının artırılmasının mürəkkəblikləri haqqında anlayışlar təqdim edir və neft-qaz sənayesinin bu mühüm sahəsində inkişaf üçün gələcək istiqamətləri müəyyənləşdirir. Məqalə, çətin ehtiyatları olan su anbarlarında EOR texnikalarının tətbiqinin optimallaşdırılmasında rəqəmsal texnologiyaların və məlumat analitikasının tətbiqini araşdırır. Rezervuar xüsusiyyətlərini təhlil etmək və EOR proseslərinin davranışını proqnozlaşdırmaq üçün real vaxt rejimində monitorinq, süni intellekt və maşın öyrənmə alqoritmlərinin istifadəsi bərpa strategiyalarının xüsusi rezervuar şəraitinə uyğunlaşdırılmasında əhəmiyyətli bir sıçrayış təklif edir. Uyğunlaşdırılmış yanaşma təkcə neft hasilatını artırmır, həm də bərpa əməliyyatlarının izini azaltmaqla resurslardan eləcədə istifadənin səmərəliliyini artırmaqla ətraf mühitə təsirləri minimuma endirir. Tədqiqat çətin ehtiyatlarla bağlı problemlərin aradan qaldırılmasında geoloqlar, mühəndislər, ətraf mühit alimləri və texnoloqlar arasında fənlərarası əməkdaşlığın vacibliyini vurğulayır.

Keywords: Təkmilləşdirilmiş Neft Bərpası (EOR), Çətin Ehtiyatlar, Termal Metodlar, Kimyəvi Metodlar, Fiziki Metodlar, Hidravlik Kırılma
ÇOXSƏVİYYƏLİ MARKETİNQ SİSTEMİ VƏ PİRAMİDA SİSTEMİNİN STRUKTURUNUN XARAKTERİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ ARADAKI FƏRQLƏR

Authors: Suğra Hümbətova, Firuzə Mikayılova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-43

Year: 2024 Pages: 43-51

Show abstract

Abstract: Multilevel marketinq (MLM) sistemi və piramida sistemi, təbii ki, iki fərqli konseptdir və hər ikisi fərqli strukturlara və xüsusiyyətlərə sahibdir. Bu məqalədə də məhz bu məsələlər araşdırılmış və fərqləri müəyyən edilmişdir. MLM şirkətləri ümumilikdə bir neçə səviyyədən ibarət olan tərkiblərdə təşkil edilmişdir. Təşkilat üzvləri müstəqil distribyutorlar olaraq məhsul və xidmətləri satmağa çalışırlar. Ümumi məlumat kimi versək əgər, deyə bilərik ki, MLM əsasən məhsul və xidmətlərin satışına fokuslanır və bu, şirkətin məhsullarının və ya xidmətlərinin daha geniş bir əhalinin əldə edilməsinə nail olmasına kömək edir, amma piramida sistemlərində isə əsasən, əlavə üzvləri cəlb etməyə nail olmaq üçün yüksək qazanclar təqdim edilir. Bu, sistem təşviqçilərinin altında olanları cəlb etmək üçün hiyləgərliyə gətirir. Son zamanlar sosial iqtisadiyyatın inkişafı ilə birlikdə bütün dünyada piramida sxemlərinin yayılması sürətlənib və getdikcə dağıdıcı xarakter alıb, bir çox ölkələrin iqtisadiyyatını təhlükə altına alıb, ictimai quruluşa böyük ziyan vurub, bəzi piramida sxem təşkilatları hətta zorakılığa da əl atıblar. Xüsusiyyətlər İnternet texnologiyasının inkişafı ilə şəbəkə marketinqi daha populyarlaşdı və daha çox pozucu oldu. Piramida sxemlərinin vurduğu böyük zərərə görə, bir çox ölkələr Piramida sxemlərini qanunsuz olaraq təyin ediblər. Piramida sxeminin inkişafı qeyri-davamlıdır, çünki piramida sxeminin özü heç bir dəyərli məhsul və ya xidmət istehsal etmir və onun inkişafı aşağı xəttin davamlı inkişafından asılıdır. Ölkə iqtisadiyyatı müəyyən ölçüyə malikdir və piramida sxeminin uzunmüddətli inkişafını dəstəkləyə bilməz. Deməli, bu mənada piramida sxeminin özü davamlı deyil. Avstraliyada istehlakçı tənzimləyicisinin məlumatına görə, piramida sxemlərində olan insanların 99,0-99,9%-i əslində heç bir qazanc əldə etməyib və çoxlu pul itirib

Keywords: Çoxsəviyyəli marketinq, piramida sistemləri, birbaşa satış, əməkhaqqı, qanun, distribyutorlar
NEFT BORU KƏMƏRLƏRİNİN TƏHLÜKƏSİZLİYİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Authors: Bəyim Şahpələngova, Gülarə Mehdiyeva, Xədicə Cahangirova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-52

Year: 2024 Pages: 52-63

Show abstract

Abstract: Magistral neft kəmərlərinin istismarının təhlükəsizliyinə yüksək tələblər qoyulur. Magistral neft kəmərlərinin təhlükəsiz istismarı təkcə neft kəmərinin nəqliyyat sisteminə deyil, digər əlaqəli sistemlərə də əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Məsələn, mövcud magistral neft kəmərinin zədələnməsinə görə təhlükəsizliyinin azalması neftin hasilat sahələrindən emal sahələrinə vurulmasının dayandırılmasına, neft hasilatı və emalı müəssisələrinin normal iş rejimlərinin pozulmasına səbəb ola bilər. Layihələndirmə mərhələsində elmi əsaslandırılmış texniki və texnoloji qərarların qəbulu, yüksək keyfiyyətli tikinti və texniki istismar qaydalarına ciddi riayət edilməsi istehsalat obyektində təhlükəsiz istismarı təmin edir. Magistral neft kəmərlərinin boru və avadanlıqları metalının xassələri, onların gərginlik-deformasiya halı, ətraf mühit və nəql olunan neftin xassələri obyektlərin təhlükəsiz istismar parametrlərinı formalaşdırır. Boruların və avadanlıqların divarında mexaniki gərginlik səviyyəsinin artması, gərginliyin ölçü və işarəcə dəyişiklikləri və bu dəyişikliklərin tezliyinin artması neft kəmərinin istismarının təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərir. Nəql edilən məhsulun və ətraf mühitin boruların və avadanlıqların metalına korroziv təsiri, habelə onlara ətraf mühitin güclü təsiri tikililərin istismarı zamanı təhlükəsizliyi azaldır. Boru kəmərlərinin uzunmüddətli istismarı zamanı boruların və avadanlıqların metallik xüsusiyyətlərinin tədricən pisləşməsi, həmçinin onların təhlükəsizliyinin azalmasına səbəb olan qüsurların yığılması müşahidə olunur. Boru kəmərlərinin istismarı zamanı onların təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yenidənqurma, rekonstruksiya, faktiki texniki vəziyyətin vaxtaşırı müəyyən edilməsi və təmir işlərinin vaxtında aparılması ilə nail olmaq olar. Təmir işlərinin aparılması magistral neft kəmərlərinin istismarı zamanı təhlükəsizliyin təmin edilməsində ən çox istifadə edilən üsuldur. Konstruktiv xüsusiyyətlərinə və ciddi istismar şərtlərinə görə magistral neft kəmərinin təmiri əhəmiyyətli xərclər tələb edən, kifayət qədər mürəkkəb bir prosesdir. Magistral neft kəmərlərinin təmiri üçün sənaye təhlükəsizliyini artıran bir sıra üsul və vasitələr mövcuddur. Eyni zamanda, təmir üsul və vasitələrinin analizi onların daha da təkmilləşdirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir.

Keywords: Boru kəməri, istismar, nasos rejiminin dəyişməsi, gərginlik, boruların deformasiya vəziyyəti, möhkəmlik ehtiyatı, təhlükəsizlik əmsalı, mexaniki gərginlik, istismar müddəti, istismar təhlükəsizliyi, daxili təzyiq, korroziya, möhkəmlik, zədələnmə, mufta
ABŞERON-BALXANYANI ZONASINDA MƏHSULDAR QAT ÇÖKÜNTÜLƏRİNİN QALINLIQ VƏ QUMLULUĞUNUN DƏYİŞMƏ XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ NEFTQAZLILIĞI

Authors: Gültər Nəsibova, Şura Qənbərova, Kamran Kərimli, Zaur Əliyev, Lətafət Lətifzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-64

Year: 2024 Pages: 64-78

Show abstract

Abstract: Abşeron-Balxanyanı neftli-qazlı zonasında Pirallahı, Gürgan-dəniz, Xali, Çilov, Cənub, Cənub-2, Həzi Aslanov, Palçıq-Pilpiləsi, Neft Daşları, Günəşli, Çıraq, Azəri və Kəpəz strukturları üzrə tədqiqatlar yerinə yetirilmişdir. Abşeron–Balxanyanı zonasına aid olan sahələrin çökmə qatının kəsilişində Paleogen - Dördüncü dövr çöküntüləri iştirak edir. Bu zonada kəşf olunmuş zəngin neft və qaz yataqları Məhsuldar qatın (Pliosen) alt və üst şöbəsinin lay dəstələri ilə əlaqədardır. Tədqiqat sahəsinin strukturlarında MQ-nin lay dəstələrinin ümumi qalınlıqlarının və qumluluğun dəyişməsi 4 antiklinal zona istiqamətində təhlil edilmişdir. MQ –nin ayrı-ayrı lay dəstələrinin qalınlıq və qumluluğunun dəyişməsi və karbohidrogenlərin faza zonallığını müəyyən etmək üçün müvafiq qrafiklər qurulub təhlil edilmişdir. Qurulan qrafiklər qalınlıq və qumluluğun orta qiymətləri əsasında tərtib edilmişdir. Aparılan təhlillərə əsasən Pirallahı - Cənub-2, Xali - Neft Daşları, Günəşli- Kəpəz antiklinal zonaları üzrə MQ-nin alt və üst şöbəsinin lay dəstələrinin qalınlıq və qumluluğu şimal-şərq və cənub-qərb qanadları üzrə şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru atrır. MQ lay dəstələri üzrə qalınlığın dəyişmə xüsusiyyətləri göstərir ki, qalınlıqların paylanmasında ehtizazi tektonik hərəktlər və hövzə dibi relyefi əsas rol oynayır. Tədqiqat sahəsi üzrə qumluluğun dəyişməsinə əsasən qeyd etmək olar ki, MQ çöküntülərinin formalaşması zamanı hövzədə paleocoğrafi şərait kifayət qədər əlverişli olmuşdur.

Keywords: differensiyal tutulma, qalınlıq, qaz-kondencat yatağı, qumluluq, əks-faylar, qırılmayanı zonalar, neft və qazın miqrasiya yolları, yataqlar
RETROQRAD KONDENSASİYA ZAMANI QAZKONDENSAT SİSTEMLƏRİNİN KOLLOİD HALA KEÇMƏSİNİN FİZİKİ-TERMODİNAMİKİ MAHİYYƏTİ HAQQINDA

Authors: Kənan Əliyev, Rəşad İsmayılov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-79

Year: 2024 Pages: 79-88

Show abstract

Abstract: Ətraflı araşdırmalar nəticəsində məqalədə qeyd olunmuşdur ki, qaz-kondensat sistemlərində maye fazanın yaranmasında əvvəl müşahidə olunan mikrorüşeymlər zonasının dəqiq təhlili üçün daha geniş tədqiqat aparılmalıdır. Bu sahənin ətraflı şəkildə araşdırılması, qaz-kondensat yataqlarının layihələndirilməsində əsas fiziki-termodinamiki məsələlərin həllinə kömək edə bilər. Beləki, məqalədə qazkondensat yataqlarının istismarı zamanı müşahidə edilən faza dəyişməsinin fiziki mahiyyəti və özünə məxsusluğu yeni bir formada təsvir edilmişdir. Arximed, ağırlıq və Stoks qanunları nəzərə alınmaqla, lay sistemlərində dispers olunmuş maye karbohidrogen hissəciklərinin tarazlıq şərtlərinə dair bəzi sadə nəzəri məsələlər araşdırılmış və retroqrad proseslər dispersləşmə kimi qəbul edilərək onun idarə edilmə yolları göstərilmişdir. Aşkar edilmişdir ki, qazkondensat qarışığının kolloid sistemlərə məxsus optik və elektrik xüsusiyyətlərinin (ionların dispers fazanın hissəcikləri ətrafında adsorbsiyası nəticəsində hissəcik ətrafında iki qat elektrik təbəqəsinin, yüklü kolloid hissəciyinin-mitsellanın yaranması və kolloid sistemlərdə koaqulyasiya kimi xüsusiyyətlərinin) tədqiq edilməsi lay sistemlərində baş verən faza çevrilmələri haqqında olan düşüncələrin daha da dərinləşməsinə kömək edə bilər.

Keywords: Qazkondensat, Retroqrad kondensasiya, Dispers sistemlər, Faza çevrilməsi, Məsaməli mühit
XARİCİ TƏSİRLƏR ALTINDA İNTEQRASİYA EDİLMİŞ SİSTEM ÜÇÜN SÜRƏTİN TƏNZİMLƏNMƏSİNƏ NƏZARƏT

Authors: Qəhraman Həsənov, Nəzər Məmmədov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-89

Year: 2024 Pages: 89

Show abstract

Abstract: Mühərrikin sürətinin tənzimlənməsinin dəqiq tənzimlənməsi inteqrasiya edilmiş motor ötürücü (IMT) sisteminin yaxşı dişli dəyişdirmə keyfiyyətinə nail olmaq üçün vacibdir, burada çıxan val və işə salınacaq dişli çarx arasındakı nisbi sürət birbaşa mühərrik sürətinin tənzimlənməsi yolu ilə aradan qaldırıla bilər. Sürətin tənzimlənməsi tənzimləyicisi mühərrik şaftında xarici təsirlərin mövcudluğu ilə bağlı çətinliklərlə üzləşir, məsələn, rulman sürtünməsi, yağın kəsilməsi və yağın yanması və s. Bu təsirlərlə mübarizə aparmaq üçün möhkəm sürət tənzimləyicisi nominal mütənasibliyi birləşdirdi. İnteqral sürüşmə rejiminə nəzarət təklif olunur. Birincisi yaxşı sürət izləmə performansına nail olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur, ikincisi isə xarici təsirlərin rədd edilməsi funksiyasını təmin edir. Güclü nəzarətçi dizaynı üçün müxtəlif nəzarətçi parametrlərinin təsiri simulyasiyalar vasitəsilə qiymətləndirilir. Bundan əlavə, birləşmiş idarəetmə sxeminin praktiki mühəndislik istifadəsində effektivliyini yoxlamaq üçün təcrübələr real inteqrasiya edilmiş motor ötürücü güc ötürücü sistemi ilə sınaq stendində aparılır. Nəticələr göstərir ki, təklif olunan yanaşma sadə nəzarətçi strukturu və hamar sürət tənzimləmə prosesinə nail ola bilər. Mühərrikin sürətinin dəqiq tənzimlənməsi sürət qutusunun işə salınma qabiliyyəti olmayan çoxsaylı sürətli ötürmələrdə dişli dəyişdirmə prosesi üçün vacibdir. Akkumulyatorlu elektrik avtomobili (BEV) üçün muftasız avtomatlaşdırılmış mexaniki transmissiyada (CLAMT) elektrik mühərrikinin sinxronizatoru işə salmazdan əvvəl dəqiq sürət uyğunluğuna nail olacağı gözlənilir. Hibrid elektrik avtomobilində (HEV) qəbul edilən inteqrasiya edilmiş motor ötürücü güc aqreqatı sistemi üçün təmiz elektriklə idarə olunan rejimdə sürət və hamar sürət dəyişdirmə prosesi dəqiq və etibarlı mühərrik sürətinə nəzarətdən asılıdır. Sinxronizatorun iki tərəfi arasındakı nisbi sürət mufta-mufta ötürməsi ilə deyil, mühərrik sürətinin tənzimlənməsi ilə aradan qaldırılır. Muftasız avtomatlaşdırılmış mexaniki transmissiya üçün ötürmə prosesində sürətin tənzimlənməsi cari ədəbiyyatda geniş şəkildə öyrənilmişdir. Təcrübə testlərinə görə, sürətin tənzimlənməsi mərhələsinin sərf olunan zaman ümumi ötürmə vaxtının demək olar ki, yarısını təşkil edə bilər və tənzimləmədən sonrakı nisbi sürət dişli keçid performansına təsir göstərə bilər. Ənənəvi mühərrik sürətinə nəzarət üçün mütənasib-inteqral-törəmə (PID) nəzarəti tez-tez istifadə olunur. Bununla belə, mütənasib-inteqral idarəetmə qazanclarının tənzimlənməsi çox vaxt aparır və adi mütənasib-inteqral nəzarətçisi də adətən möhkəmlikdən məhrumdur. Praktiki tətbiqlərdə, dişlilər və sinxronizatorlar tamamilə sərbəst buraxılsa da, sürətin tənzimlənməsi prosesinə xarici təsirlərin, yəni rulman sürtünməsi, yağın kəsilməsi və yağın çalınması və s. problemlə əlaqədar olaraq, ümumi təcrübə möhkəm nəzarətçi dizaynını nominal idarəetmə hissəsi ilə birləşdirməkdir.

Keywords: hibrid elektrik avtomobili; güc qurğusu; sürətin tənzimlənməsinə nəzarət; xarici təsirlər; inteqral sürüşmə rejiminə nəzarət
MÜASİR İŞƏ QƏBUL PROSESLƏRİNDƏ TEXNOLOGİYADAN İSTİFADƏ

Authors: Mövlud Fərzəliyev, Sahib Zeynalov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-99

Year: 2024 Pages: 99-106

Show abstract

Abstract: Nəslin müasir işə götürmə yanaşmalarına qarışması, şübhəsiz ki, bacarıqların əldə edilməsi mənzərəsini dəyişdirdi. Avtomatik namizəd axtarışlarından tutmuş süni intellektə əsaslanan tamamilə müxtəlif tapşırıqlara və rəqəmsal qiymətləndirmələrə qədər texnologiya müasir işə qəbul təcrübələrində performansı tamamlayır. Təkmil namizəd seçimi taktikalarından tutmuş enerjili diapazon təşəbbüslərinə qədər işə götürmə strategiyalarında nəsildən istifadə işə qəbulun nəticələrinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Korporasiyalar istedadların əldə edilməsi üçün öz üsullarını təkmilləşdirməyə çalışdıqlarına görə, nəslin tətbiqi davamlı təkmilləşdirmə, rəqabət qabiliyyəti, həddindən artıq mərhələdə bacarıqların cəlb edilməsi və qabaqcıl iş yerinin daim dəyişən mənzərəsi daxilində uğurlu kadr yetişdirilməsi üçün katalizator ola bilər. Müasir işə qəbul proseslərinə texnologiyanın daxil edilməsi, şirkətlərin ən yaxşı istedadları müəyyənləşdirmə, cəlb etmə və saxlama üsullarını əsaslı şəkildə dəyişdirərək, istedadların əldə edilməsi strategiyalarının yeni dövrünü açdı. Bu inteqrasiya işə qəbulun həyat dövrünün hər bir mərhələsini optimallaşdıran çoxsaylı yenilikçi yanaşmalar və alətlər gətirdi. Ümumilikdə, müasir işə qəbul prosedurlarında texnologiyadan istifadə korpoyasiyalara bugünkü sürətli, dinamik əmək bazarında rəqabət qabiliyyətini saxlamağa imkan verir. Müasir texnologiyanı mənimsəmək və məlumatlara əsaslanan fikirlərdən istifadə işəgötürənlərə işə götürmə taktikalarını təkmilləşdirməyə, yüksək səviyyəli istedadları cəlb etməyə və daim dəyişən rəqəmsal dünyada biznes uğurlarını təmin etməyə imkan verir.

Keywords: suni intellekt, texnalogiya, korporasiya, əmək bazarı
BIRBAŞA VƏ DOLAYI VERGILƏRIN DÖVLƏT GƏLIRLƏRINƏ VƏ İSTEHLAKÇILARA TƏSIRI

Authors: Azər Hüseynov, Tayfun Tağıyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-107

Year: 2024 Pages: 107-114

Show abstract

Abstract: Vergilər hökumətlər üçün gəlirləri artırmaq və iqtisadi davranışa təsir etmək üçün əsas alət kimi xidmət edir. Bu tədqiqat birbaşa və dolayı vergilərin həm dövlət gəlirlərinə, həm də istehlakçılara çoxşaxəli təsirlərini araşdırır. Gəlir və əmlak vergiləri kimi birbaşa vergilər birbaşa fiziki şəxslərdən və ya təşkilatlardan gəlirlərinə və ya sərvətlərinə görə tutulur. Bunun əksinə olaraq, dolayı vergilər, o cümlədən satış və əlavə dəyər vergiləri (ƏDV) mal və xidmətlərə tətbiq edilir və çox vaxt qiymətlər vasitəsilə istehlakçılara ötürülür.Təhlildə bu vergi növlərinin fərqli nəticələri araşdırılır. Birbaşa vergilər mütərəqqi xarakter daşısa da, potensial olaraq məhsuldarlığı və sərmayəni maneə törədə, istehlakçıların xərcləmə modellərinə və qənaət davranışına təsir göstərə bilər. Əksinə, dolayı vergilər reqressiv olmaqla aşağı gəlirli qruplara qeyri-mütənasib şəkildə təsir edə bilər və potensial olaraq gəlir bərabərsizliyini gücləndirə bilər. Bununla belə, onlar hökumətlərə sabit və proqnozlaşdırıla bilən gəlir axını təmin edirlər.Tədqiqatda hökumətlərin sosial-iqtisadi bərabərsizlikləri yumşaldarkən fiskal məqsədlərə nail olmaq üçün birbaşa və dolayı vergitutma arasında vurduğu tarazlıq araşdırılır. Araşdırmada vergi siyasəti qərarlarına xas olan bərabərlik və səmərəlilik arasında uyğunluq qiymətləndirilir. Bundan əlavə, araşdırmada vergi strukturlarında dəyişikliklərin istehlakçı davranışına, bazar dinamikasına və ümumi iqtisadi rifaha necə təsir etdiyi araşdırılır.

Keywords: vergilər, vergi siyasəti, birbaşa vergilər, dolayı vergilər, gəlir,iqtisadi artım
YENİ KOMPOZİSİYANIN DAYANIQLI SU-NEFT EMULSİYASINA TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

Authors: Hüseyn Qurbanov, Ülkər İbrahimova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-115

Year: 2024 Pages: 115-124

Show abstract

Abstract: Hazırda su emulsiyalarını ayırmaq üçün kimyəvi reagentlər - demulqatorlar ən çox istifadə olunur. Bunlara məlum təbii emulqatorlardan daha çox səthi aktivliyə malik olan süni şəkildə sintez edilmiş səthi aktiv maddələr daxildir.Susuzlaşdırma və duzsuzlaşdırma proseslərində deemulqatorun təsiri aşağıdakı əsasən bunlardan ibarət olur. Birincisi lay sularının damcılarını əhatə edən zirehli qatın dağıdılması,onun neftə yenicə vurulmuş yuyulma suyu damcıları ətrafında əmələ gəlməsinin qarşısının alınması, ikincisi adsorbsiya olunması, üçüncüsü deemulqatorun sərf miqdarıdır. Yəne onun bir ton neftin səmərəli duzsuzlaşdırılması və susuzlaşdırılması üçün tələb olunan qramla miqdarı (q/t) mühüm texnoloji göstəricidir ki, bu da neftin xarakterindən asılıdır. Neftdə həmçinin müxtəlif qarışıqlar (dəmir sulfid, gil hissəcikləri, lil və s.) olur ki, , onlarında hissəcikləri su kürəciklərini əhatə edən qatın möhkəmlənməsinə kömək edir. Çox vaxt bu komponentlər pərdə materialını əmələ gətirən əsas maddələr sayılır və onların su ilə birlikdə çıxarılması da neftin susuzlaşdırılmasında mühüm vəzifədir. Emulsiyaya əlavə edilən deemulqatorlar mexaniki qarışıqların hissəciklərini su ilə yaxşı nəmlənmiş nazik bir pərdə ilə əhatə edir ki, və bu da onların neftdən çıxarılmasına kömək edir. Yuxarıda söylənilənlərə əsaslanaraq laboratoriya şəraitində müxtəlif markalı deemulqatorların və deemulqatorlar əsasında hazırlanmış , şərti adı D-1 olan kompozisiyasının dayanıqlı neft emulsiyalarının parçalanmasında təsir effekti tədqiq edilmişdir. Beləliklə, ilk dəfə olaraq sulaşma dərəcəsi 38% və dayanıqlı su-neft emulsiyası formalaşdırmaq xüsüsiyyətinə malik olan xam neft nümünələrinin deemulsasiya prosesinə iki saat müddətində Alkan-415, Difron-9426 və yeni D-1 kompozisiyasının təsir rffrkti tədqiq edilmiş və reagentlərin optimal qatılıqları uyğun olaraq 800q/, 800 q/t və 600 q/t olduğu müəyyən edilmişdir. Həmçinin, göstərilmişdir ki, dayanıqlı su-neft emulsiyası ilə xarakterizə olunan xam neft nümünəsinin deemulsasiyasına Alkan-415, Difron-9426 və yeni D-1 kompozisiyasının təsir effektinin öyrənilməsi prosesində məlum olmuşdur ki, fərdi deemulqatorlarla müqayisədə D-1 yeni kompozisiyası daha yüksək effekt göstərərək neft nümunəsinin sulaşma dərəcəsini miniumuma endirir.

Keywords: reagent, Alkan-415, Difron-9426, D-1 kompozisiyası, sulaşma dərəcəsi, su-neft emulsiyası
DAŞKƏSƏN DƏMİR FİLİZİ YATAĞINDA NADİR ELEMENTLƏRİN YAYILMASININ ÖYRƏNİLMƏSİ

Authors: Qamət Hüseynov, Vahid Həmzəyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-125

Year: 2024 Pages: 125-133

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən elmi-tədqiqat məqaləsi Daşkəsən yatağında nadir və nadir-torpaq elementlərinin yayılmasının araşdırılmasına həsr edilmişdir. Məlum olduğu kimi Azərbaycan Respublikasının ərazisi neft-qaz yataqları, filiz və qeyri-filiz yataqları ilə zəngindir. Azərbaycan Respublikasında yerləşən filiz yataqlarından biri də Daşkəsən yatağıdır. Ədəbiyyat mənbələrinin təhlili göstərir ki, 1954-cü ildən istismar edilən Daşkəsən yatağı Zaqafqaziyada dəmir ehtiyatına görə ən böyük yataqdır. Yataqda maqnetit, hematit və digər minerallara rast gəlinir. Məqalədə Daşkəsən yatağının geologiyası haqqında qısa məlumat verilmiş, nadir və nadir-torpaq elementləri haqqında ümumi məlumat verilmiş və tədqiq edilən nümunələrin kimyəvi və mineraloji tərkibi qeyd edilmişdir. Həmçinin, vanadiumun miqdarı göstərilmişdir. Məqalənin sonunda nəticələr müzakirə edilir. Nümunələrin tədqiqi nəticəsində məlum olmuşdur ki, filiz kütlələrində nadir-torpaq elementlərinin miqdarı geniş intervalda dəyişilir. Bu isə onların filiz kütlələrindən çıxarılma perspektivliyini artırır. Nümunələrin əksəriyyəti lantan və serium elementləri ilə zəngindir. Aparılan analizlər vanadium elementinin az miqdarda olduğunu göstərir. Həmçinin, geniş miqdarda rast gəlinən oksidlər və minerallar qeyd edilmişdir.

Keywords: iqtisadi, dəmir, Daşkəsən dəmir filizi yatağı, nadir-torpaq elementləri, vanadium
TƏCHIZAT ZƏNCIRININ LOGISTIK XIDMƏTLƏRININ XÜSUSIYYƏTLƏRI VƏ ONLARIN INKIŞAF ISTIQAMƏTLƏRI

Authors: Zabit Aslanov, Namiq Həmidov, Gülnarə Məmmədova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-134

Year: 2024 Pages: 134-143

Show abstract

Abstract: Nəqliyyat və logistika xidmətləri bazarının xüsusiyyətləri və onların inkişafının əsas istiqamətləri tədqiq edilir, həmçinin yük nəqliyyat vasitələrinin əsas qısamüddətli nəqliyyat kimi malların bölüşdürülməsinin logistik zəncirindəki rolu və yeri araşdırılır. Avtomobil nəqliyyatı ilə yükdaşımanın inkişafında çoxistiqamətli meyllər formalaşdırılıb. Məhsulların paylanması logistikasında inteqrasiya proseslərinin inkişafı kontekstində logistika xidmətləri göstərən əsas provayderlər təqdim olunur. Malların bölüşdürülməsinin logistika zəncirinin iştirakçılarının məqsəd və vəzifələrinin təhlili onların iqtisadi maraqlarının dağınıqlığını və qarşılıqlı əlaqəsi zamanı yaranan ziddiyyətləri üzə çıxardı. Güman edilir ki, logistika zəncirinin iştirakçılarının hərəkətlərinin konsolidasiyası üçün təklif olunan istiqamətlərin həyata keçirilməsi və biznes proseslərinin idarə edilməsində İT texnologiyalarından istifadə göstərilən xidmətlərdən rəqabət üstünlükləri əldə etməyə, onların keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa, xərcləri optimallaşdırmağa imkan verəcəkdir. Malların axını və məlumat mübadiləsi tədarükün sabitliyinə və əməliyyat logistikasında bütün proseslərin sürətləndirilməsinə kömək edən vahid bir proses çərçivəsində həyata keçirilməlidir.

Keywords: İT texnologiyası , rəqabət qabiliyyəti , maliyə axınları , logistika autsorsinqi , trafik axını , logistika təminatçısı , təchizat zənciri
FTIR AND X-RAY INVESTİGATİON OF POLY-N-VİNYLPYRROLİDONE AND NANO MAGNETİTE FE3O4 MODİFİED CONCRETE STRUCTURE

Authors: Shamo Tapdiqov, Seadet Humbatova, Samira Mammadova, Jamila Guliyeva, Elvin Malikov, Sevda Kazimova, Fariz Akhmed

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-144

Year: 2024 Pages: 144-154

Show abstract

Abstract: In the presented paper, magnetite nanoparticles synthesized with the high molecular weight poly-N-vinylpyrrolidone (PVPr) were used as dopants to enhance the physical and mechanical properties of concrete for the purpose of plug-back treatment. Specifically, magnetite nanoparticles were synthesized in PVPr medium in an amount of 1% by mass of the cement. The content of magnetite nanoparticles in the composition constituted 1.0 to 2.0% (w/w) of the dry mass of the cement. Concrete specimens were prepared at a water-to-cement ratio of 0.5 and the obtained concretes were analyzed by X-ray diffraction and FTIR spectroscopy after 28 days of curing. The nature of the chemical interaction between PVPr and magnetite nanoparticles with cement components were determined, affecting the crystal structure and hydration process of concrete. It was determined that the polymer macromolecule, as well as the coordination bond formation between PVPr/Fe3O4 nanoparticle fragments and calcium/aluminum silicates, contributes to the strengthening of certain mechanical properties of concrete.

Keywords: poly-N-vinylpyrrolidone; magnetite nanoparticles; cement concrete; chemical bond; hydration
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ИССЛЕДОВАНИЮ ПРОБЛЕМЫ ЛИДЕРСТВА

Authors: Камиль Шахбазов, Нармин Байрамова

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-155

Year: 2024 Pages: 155-163

Show abstract

Abstract: Современные подходы к изучению лидерства включают концепции заменителей и усилителей влияния, само- и суперлидерства, трансформационного лидерства, коучингового стиля и харизматического подхода. Инновационные идеи в менеджменте включают ориентацию на высокодоходные проекты, автономию линейных менеджеров, межиерархическое управление и использование информационных сетей. Атрибутивное лидерство основано на теории атрибуции, согласно которой лидер реагирует на поведение подчиненных, принимая во внимание личность, характер работы и контекст. Эти подходы подчеркивают групповую работу и стратегическую компетентность лидера. Руководитель определяет причины поведения подчиненных через соответствие поставленной задаче, последовательность действий и уровень уникальности. Подключение к действию зависит от ответственности. Харизматическое лидерство основано на личности, влиянии и решении проблем. Для развития они используют стратегии формирования имиджа и отношений, передачи видения, завоевания доверия и делегирования полномочий. Трансформационное лидерство мотивирует через цель, согласованность и веру в динамичное развитие. Реформатор – это стратег перемен. Ее цель – адаптация через развитие команды и совершенствование структуры организации. Модель трансформационного лидерства подчеркивает вовлеченность последователей, активное участие лидера в команде, интеграцию разных подходов к решению кризисных проблем. Лидерство в Европе разнообразно в силу культурных традиций. Единого «европейского» стиля не существует. Каждая страна имеет уникальную модель управления, поддерживающую высокий уровень организации. Анализ стилей лидерства в США, Европе и Японии выявил общие закономерности в выборе стилей. Успешные компании адаптируют мировой опыт, что совершенствует процессы управления и способствует развитию гармоничных бизнес-моделей. Стиль управления зависит от многих факторов и влияет на социально-психологический климат, мотивацию, экономику и имидж организации.

Keywords: лидерство, проблема, обучение, современный подход
ПОВЕДЕНЧЕСКАЯ ЭКОНОМИКА, МИРОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ

Authors: Самира Акимова, Кянан Салманзаде

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-164

Year: 2024 Pages: 164-171

Show abstract

Abstract: В отличие от традиционных экономических теорий, предполагающих рациональность, поведенческая экономика исследует, как психологические факторы влияют на принятие экономических решений. Он объединяет идеи психологии, нейробиологии и социологии, чтобы понять, почему люди делают, казалось бы, иррациональный выбор. Глобальные тенденции в поведенческой экономике показывают ее растущее значение в различных секторах, включая финансы, государственную политику, маркетинг и здравоохранение. Правительства и организации во всем мире все чаще используют поведенческую информацию для разработки более эффективной политики и мер вмешательства. Например, методы «встречи», которые тонко влияют на поведение, не ограничивая выбор, используются для пропаганды более здорового образа жизни, увеличения пенсионных накоплений и активизации усилий по защите окружающей среды. Однако реализация поведенческих вмешательств требует тщательного рассмотрения культурных, социальных и этических факторов для обеспечения эффективности и этики. Более того, хотя поведенческая экономика имеет потенциал для улучшения процессов принятия решений, она также вызывает обеспокоенность по поводу манипуляций и патернализма. Критики утверждают, что подталкивание может подорвать индивидуальную автономию и привести к непредвиденным последствиям. Поэтому международное сотрудничество и междисциплинарные исследования очень важны для ответственного развития этой области.

Keywords: поведенческая экономика, международный опыт, мировые тенденции
КОНЦЕПЦИЯ УПРАВЛЕНИЯ ПЕРСОНАЛОМ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ, ЕЁ НЕОБХОДИМОСТЬ

Authors: Камиль Шахбазов, Эльман Мамедов

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-172

Year: 2024 Pages: 172-181

Show abstract

Abstract: Вторая глава диссертационного исследования посвящена анализу модели управления человеческими ресурсами в условиях цифровой экономики. Банк ДельтаКредит и Альфа-Банк. Краткое содержание данной главы магистерской диссертации в целом можно резюмировать следующим образом: Цифровая трансформация в HR – это стремительный процесс, меняющий рабочие процессы с помощью инновационных технологий. Внедрение цифровых решений в HR делает управление персоналом более систематичным и измеримым, сокращая трудозатраты. Активное внедрение цифровых технологий, таких как облачные технологии, Интернет вещей, искусственный интеллект и другие, приводит к новой стратегии взаимодействия с персоналом. Исследования показывают, что цифровая трансформация в HR ориентирована на управление персоналом и оценку персонала. При успешном внедрении автоматизированных систем рутинные задачи HR-подразделений сокращаются. Кроме того, развивается экосистема цифрового рекрутинга. В целом цифровизация HR предполагает использование мобильных, интеллектуальных, роботизированных технологий и других инноваций для повышения эффективности управления персоналом. Искусственный интеллект IBM идентифицирует сотрудников, собирающихся уйти, с точностью 95 %, помогая предотвратить отток сотрудников. Сравнительный анализ цифровых инструментов в управлении персоналом показывает снижение трудозатрат и улучшение аналитики, но при высоких затратах на программное обеспечение. Структурные изменения в HR, вызванные COVID-19, отражены в исследовании KPMG: переход к онлайн-рекрутингу и обучению (49%), сохранение расходов на персонал (70%) и изменения в льготах для сотрудников. 56% компаний планируют вернуться к прежним моделям работы, но 46% планируют онлайн-обучение. Большинство (80%) не пересматривают свою HR-стратегию из-за неопределенности ситуации. Приоритеты включают оптимизацию затрат (60%) и новые модели управления персоналом (44%).

Keywords: цифровая трансформация, кадровое обеспечение, менеджмент, необходимость
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ БИЗНЕСА В ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЙОНЕ

Authors: Севда Мамедова, Али Байрамов

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-182

Year: 2024 Pages: 182-190

Show abstract

Abstract: В данной статье рассматриваются теоретические аспекты развития бизнеса в экономическом районе. С этой целью, автором отражены подходы различных зарубежных и отечественных ученых, исследующих в своих научных трудах сущность и содержание категории «экономический район». Статья дополняется рассмотрением теоретических аспектов постконфликтного восстановления территорий, где автором, на основе изучения теоретико-эмпирических исследований по вопросу разных направлений развития территорий в постконфликтный период, дается определение процессу постконфликтного восстановления. При этом, автором обосновывается тот факт, что для обеспечения эффективной реализации данного процесса, в первую очередь, необходимо формирование благоприятной бизнес - среды. В этом аспекте, в статье проводится анализ определений понятия бизнес-среды региона, отраженных в трудах отечественных и зарубежных ученых, исходя из концепции VUCA рассматриваются типичные характеристики современной бизнес-среды, осуществляется систематизация и классификация факторов бизнес - среды экономического района. На основе приведенной систематизации факторов предлагается схематическое изображение взаимовлияния ключевых факторов развития бизнес-среды экономических районов в современных условиях. Новый принцип экономического зонирования создаст дополнительные возможности для усиления экономической активности и повышения эффективности государственных и частных инвестиций, развития бизнеса в регионах, что предопределяет ускорение социально-экономического развития и диверсификацию экономики всей страны, что, прежде всего, определяет создание необходимой бизнес-среды на основе данных постконфликтных территорий.

Keywords: экономический район, постконфликтное восстановление, бизнес-среда
AŞAĞI LAY TƏZYIQI ŞƏRAITINDƏ QUYUDIBI ƏTRAFI SAHƏNIN BƏRKIDILMƏSI ÜÇÜN KIÇIK SIXLIQLI TAMPONAJ MƏHLULLARI

Authors: Fariz Əhməd, Ağakişi Sadıqov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-191

Year: 2024 Pages: 191-198

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən məqalədə quyudibi ətrafı sahənin bərkidilməsi üçün tamponaj məhlulları haqqında məlumat verilmişdir. Bildiyimiz kimi quyudibi sahə kövrək süxurlardan ibarət olduqda quyudibinin sementlənməsi ilə bərkidilməsi həyata keçirilir. Əks halda quyudibində qum tıxacı yarana bilər. Bu da quyunun iş rejimini pozan əsas problemlərdən biridir. Bunun qarşısını almaq üçün bu məqalədə kürəvari və ya altıbucaqlı qranullar şəklində olan köpük-şüşə tamponaj məhlulları və onların fiziki-kimyəvi göstəriciləri haqqında məlumatlar verilmişdir.

Keywords: quyudibi sahə, tamponaj məhlulları, kövrək, süxur, sementlənmə, qum tıxacı, iş rejimi, kürəvari, altıbucaqlı, qranul, köpük-şüşə
THE APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN STRATEGIC MANAGEMENT

Authors: Rafig Aliyev, Anar Mirzayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-199

Year: 2024 Pages: 199-208

Show abstract

Abstract: In today's dynamic and complex business environment, organizations are increasingly turning to artificial intelligence (AI) to gain a competitive edge in strategic management. This abstract delves into the various applications of AI in strategic management, highlighting its transformative impact on decision-making processes, resource allocation, risk management, and overall organizational performance. One of the key areas where AI is revolutionizing strategic management is in decision-making. AI-powered algorithms analyze vast amounts of data, identify patterns, and generate actionable insights to support strategic decision-making processes. These insights enable organizations to make data-driven decisions that are aligned with their long-term objectives and market trends, leading to improved performance and competitive advantage. Furthermore, AI plays a crucial role in optimizing resource allocation within organizations. By leveraging predictive analytics and machine learning algorithms, AI systems can forecast demand, optimize inventory levels, and allocate resources efficiently across different departments or projects. This helps organizations minimize costs, maximize utilization, and enhance overall operational efficiency. Another significant application of AI in strategic management is in risk management. AI-powered risk assessment models can analyze historical data, identify potential risks, and predict future threats to the organization. This proactive approach allows companies to implement mitigation strategies, reduce vulnerabilities, and enhance resilience in the face of uncertainties, thereby safeguarding their long-term sustainability. Moreover, AI-driven technologies such as natural language processing (NLP) and sentiment analysis are transforming how organizations gather and analyze market intelligence. By monitoring social media, news articles, and customer feedback, AI systems can extract valuable insights about market trends, competitor activities, and customer preferences. This real-time information empowers organizations to adapt their strategies swiftly, capitalize on emerging opportunities, and stay ahead in competitive markets.

Keywords: Artificial Intelligence, management, technological innovation
İNSAN KAPİTALININ İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ İNNOVASİYA: ƏMƏK RESURSLARININ OPTİMAL İDARƏ EDİLMƏSİ

Authors: Həcər İsmayılova, Aqşin Əliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-209

Year: 2024 Pages: 209-217

Show abstract

Abstract: İş dünyasında, insan kapitalının effektiv idarə edilməsi, şirkətlərin uzunmüddətli nailiyyətinin əsasını təşkil edir. Əmək resurslarının optimal idarə edilməsi, inkişaf etmiş və dəyişən iş dünyasında vacib bir məsələdir. İnnovativ inkişafın tətbiqi, bu məsələni daha effektiv şəkildə həll etməyə kömək edir.Əmək resurslarının effektiv idarə edilməsi üçün, iş yeri mədəniyyəti və kommunikasiya atmosferinin yenilikçilik və iş birliyi mərkəzli olması əhəmiyyətlidir. İnnovativ mədəniyyət, iş yeri ictimaiyyətini dəyişdirərək fərqli fikirlərin paylanmasını və hər bir işçinin fikirlərinin eşit şəkildə ehtiram görməsini təmin edir. Əmək resurslarının optimal idarə edilməsi, performans qiymətləndirmələri və mükafatlandırma sistemləri ilə də dəstəklənir. İşçilərə dəyər verilməsi, onların məhsuldarlığını artırır və şirkətin məqsədlərinə daha sürətli çatmasına kömək edir. HR innovasiyalarının təhlili əsasında biznes mühitində insan münasibətlərinin innovativ idarə edilməsi məsələlərindən bəhs edilir. bu iqtisadi transformasiyalara uyğun iqtisadi institutların formalaşması. Məqalədə insan resurslarının və əmək münasibətlərinin idarə edilməsi mexanizminin formalaşmasını və nəticədə innovativ peşələr çərçivəsində yeni iş funksiyalarının meydana çıxmasını əvvəlcədən müəyyən edən informasiyanın rolu göstərilir. Təhlil nəticəsində bildirilib ki, əmək sferasında innovasiyaların idarə olunmasını müəyyən edən səmərəli fəaliyyət göstərən iqtisadi qurumlar yoxdur. Nəzəri və empirik nəticələr göstərir ki, əmək münasibətləri istehsalın texniki-texnoloji bazasının parametrlərinə uyğun olaraq kadrların ixtisas xüsusiyyətlərinin təmin edilməsinə əsaslanan innovativ komponentlərin işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsinə əsaslanmalıdır. Bu, tələb və təklif mexanizminə, həmkarlar ittifaqlarının təsir gücünə və kapitalın bölüşdürülməsi standartına əsaslanan innovativ sahələrin və peşələrin inkişafını nəzərdə tutur. Nəzəri və metodoloji araşdırmanın nəticələrinə əsasən, HR mütəxəssisləri ilə şirkətin insan resursları arasında effektiv tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsi, konkret fəaliyyətlərin seçilməsi və fəaliyyət planının müəyyənləşdirilməsi zərurəti əsaslandırılır. Eyni zamanda, rəqəmsallaşma və informasiya texnologiyalarının əmək funksiyalarına, deməli, insan kapitalına və nəticə etibarı ilə sosial və əmək münasibətlərinin strukturuna və təbiətinə dərin təsir göstərə biləcəyi sübut edilmişdir. İnnovasiyalar getdikcə daha qlobal xarakter daşıyır, inzibati proseslərdən tutmuş insan resurslarının idarə edilməsi sahəsində yeni peşələrə qədər. İnsan resurslarının idarə edilməsində ilk 5 innovativ sahəni təqdim etmişəm: liderlik, istedadların idarə edilməsi, korporativ mədəniyyət, kadr strategiyası və işçilərin cəlb edilməsi. Ümumiyyətlə, əmək resurslarının optimal idarə edilməsi, iş dünyasında inkişaf və nailiyyət üçün kritikdir. İnnovativ yaxınlaşımların tətbiqi, bu məsələnin daha da effektiv şəkildə həll edilməsinə imkan verir və şirkətlərə uzunmüddətli nailiyyətə çatmaq üçün əsaslı bir üstünlük təmin edir.

Keywords: İnsan Resursları, Əmək potensialı, Şəxsi potensial , HR innovasiyası, innovativ yanaşma, innovativ HR,Əmək funksiyaları
KİÇİK VƏ ORTA BİZNES MÜƏSSİSƏLƏRİNİN VERGİYƏ CƏLB EDİLMƏSİNİN ƏSASLARI VƏ VERGİ SİYASƏTİNİN OPTİMALLAŞDIRILMASI

Authors: Gülsüm Məmmədova, Aslan Cəlilli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-218

Year: 2024 Pages: 218-225

Show abstract

Abstract: Kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri ölkə iqtisadiyyatının əsas dinamikası və hərəkətverici qüvvəsidir. Bu səbəbdən biz onları iqtisadi siyasətin əsas elementi kimi təqdim edə bilərik. Ölkələrin iqtisadi strukturları, sektoral həcmləri, problemləri, prioritetləri və məqsədləri fərqli olduğundan, onların həyata keçirdikləri biznes subyekti siyasətlərində fərqliliklər var. Bu siyasətləri yaratmaq və həyata keçirmək üçün əvvəlcə kiçik və orta biznes subyektləri müəyyən standartlara uyğun olaraq müəyyən edilib və təsnif edilməlidir. Lakin bu gün dünya ədəbiyyatında KOB-un ümumi qəbul edilmiş və etibarlı tərifi yoxdur. KOB-ların tərifləri ölkələrə, bölgələrə, sektorlara, qurumlara, zamana və hətta onları araşdıran insanlara görə dəyişə bilər. Bununla belə, ölkə iqtisadiyyatları dünya ilə inteqrasiya olunduqca, müəyyən standartlara cavab verməklə ölkələr və qurumlar arasında təsnifat fərqlərinin uyğunlaşdırılmasına ehtiyac var. Məqalədə dünyada və Aərbaycanda qüvvədə olan qanunvericilik normaları və elmi əsərlərdə KOB-ların nəzəri əsasları araşdırılır bu sahədə dövlətin rolu və bu biznes müəssisələrinin vergiyə cəlb edilməsinin optimallaşdırılması məsələləri nəzərdən keçirilir.

Keywords: Kiçik və orta biznes subyektləri, sahibkarlıq, vergi siyasəti, vergiyə cəlb etmə, Sahibkarlıq fəaliyyəti, vergi sistemi
İNSAN RESURSLARININ ELEKTRON MƏLUMAT SISTEMLƏRINDƏ OLAP TEXNOLOGIYASINDAN ISTIFADƏ

Authors: Banu İbadzadə, Taleh Əsgərov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-226

Year: 2024 Pages: 226-235

Show abstract

Abstract: İnsan Kapitalı təşkilatlara biznes mühitində böyük dəyişikliklərə uyğunlaşmaq və hazırlaşmaq imkanı verir. İnsan resursları biznes prosesinin yaradıcı hissəsidir. Buna görə də İnsan Resurslarının İnkişafı təşkilatın inkişaf strategiyasının ən mühüm seqmentlərindən biridir. Təşkilatlar analitik sistemlər inkişaf etdirməklə öz iş performanslarını yaxşılaşdıra bilər, davamlı olaraq öz fəaliyyətlərini ölçə və qiymətləndirə, həmçinin düzəldici tədbirlər görərək günün rəqabət mühitində sabit mövqelərini qoruya bilərlər. Getdikcə daha mürəkkəb hal alan İnsan idarəçiliyinin öhdəsindən gəlmək üçün İnsan Resursları şöbəsi daha effektiv vasitələrə ehtiyac duyur. Operativ analitik emal şirkət menecerləri üçün məlumatların əlçatan olmasına kömək edir. Bu texnologiyanı İnsan Resursları şöbəsi öz işlərini asanlaşdırmaq üçün istifadə etməlidirlər. Bu məqalədə İnsan Resurslarına aid məlumatları əhatə edən məlumat anbarının qısa təsviri də əks olunmuş, OLAP texnologiyasından istifadə edərək məlumat modelləri göstərilmişdir.Müəssisələr bilməlidirlər ki, sahib olduqları ən dəyərli sərvət onlar üçün işləyən insan qüvvəsidir. Bu səbəblə İnsan Resursları Departamenti lazımlı işçilərin işə qəbul olunmasında, adekvat mükafatlandırılmasına, ehtiyac yarandıqda təlimlərin keçirilməsinə, işçi heyətinin sağlamlığının qorunmasına və biznesin məqsədlərinə çatmasına kömək edən vasitələrlə səlahiyyətləndirilməlidir. Biznes kəşfiyyatı proqramı müəssisənin böyük həcmdə məlumatlarının təhlilini asanlaşdırmaq, əsasən bazar strategiyalarına uyğun qərarlar qəbul etmək, xərcləri, mənfəətləri və istehsalla bağlı digər məlumatları proqnozlaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Keywords: İnsan Resurslarının İdarə Edilməsi, Əsas performans göstəriciləri, Onlayn Analitik Emal, Biznes Kəşfiyyatı, Verilənlər vitrini, Verilənlər Anbarı, Qərar qəbulunun dəstəklənməsi sistemi
QALVANIK SEXLƏRDƏ HAVA TƏRKIBINI TƏYIN EDƏN QAZ ANALIZATORLARININ SENSORUNUN ISLƏNILMƏSI

Authors: Fəxrəddin Ağayev, Cəlal Süleymanov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-236

Year: 2024 Pages: 236-245

Show abstract

Abstract: Qalvanik sex və sahələrdə məmulatlara elektrokimyəvi xrom, mis,gümüş örtüklərlə örtülməsi və onların çıxarılması icra edilir.Məhsulun kütləvi istehsalatı edildikdə müəssisədə cilalanma və örtük örtülməsi üçün avtomatik və yarım avtomatik xətlər qurulur. Metaldan olan məhsulların qalvanik və elektroliz vannalardan atmosferə turşu, ftorlu birləşmələr, azot oksidi, benzin, kerosin, uayd-spirt, benzol, trixloretilen, triftoruxloretan, xlorlu və kükürdlü anhidrid ftorlu və mərgümüşlü hidrogen və digər maddələr yayılır. Bir qayda olaraq, bu tullantılar zərərli maddələrin təşkil edilmiş mənbələrdən ayrılır.Zərərli maddələrin çıxarılması məcburi ventilyasiyasiyanın bort sorucuları vasitəsi ilə faramuqa və ümumi ventelyasiyanın sorucuları tərəfindən icra edilir. Təklif etdiyimiz cihazda qalvanika sahələrində zərərli maddələrin (HF-flüor, NO2-azod 2 oksid, HCl-xlorid) havada konsentrasiyasının təyin edilməsi üçün istifadə olunan həssas elementinin yeni növü işlənmişdir. Bu həssas element vasitəsilə eyni zamanda 3 qazın konsentrasiyasını müəyyən etmək mümkündür.Ölkəmizdə qida və yem məhsullarının saxlanması və daşınması zamanı onların təhlükəsizliyinə olan tələblər “Qida Təhlükəsizliyi haqqında” 5 may 2022-ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Qanununun 18-ci maddəsi ilə tənzimlənir.

Keywords: qalvanika, elektroliz, zərərli maddələr, rəngləmə, qazanalizator, həssas element, texnoloji proses
ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ В ЛОГИСТИКЕ МАТЕРИАЛЬНЫХ РЕСУРСОВ ДЛЯ СОВРЕМЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ

Authors: Ясеман Абасова, Эльдар Демиров

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-246

Year: 2024 Pages: 246-255

Show abstract

Abstract: Логистика материальных ресурсов является важнейшим компонентом деятельности современного предприятия, играющим решающую роль в обеспечении эффективного движения товаров и материалов по всей цепочке поставок. Однако современные предприятия сталкиваются с множеством проблем в этой области, которые требуют инновационных решений, чтобы оставаться конкурентоспособными и устойчивыми. В этом реферате исследуются основные проблемы, с которыми сталкиваются современные предприятия при управлении материальными ресурсами в рамках своей логистики, и соответствующие решения. В заключение можно сказать, что логистика материальных ресурсов на современных предприятиях представляет собой сложную и динамичную сферу, имеющую множество проблем. Однако инновационные решения, такие как передовое программное обеспечение, устойчивые методы и повышенные меры безопасности, могут помочь организациям преодолеть эти проблемы, обеспечивая их постоянную конкурентоспособность на развивающемся глобальном рынке. Эти решения позволяют предприятиям оптимизировать свою деятельность, повысить удовлетворенность клиентов и внести вклад в более устойчивое будущее.

Keywords: материальные ресурсы, логистика, работа современного предприятия, снабжение
INVESTIGATION OF THE EFFECT OF FLUID CONTENT ON THE INDICATORS OF A GEAR PUMP

Authors: Sevda Aghammadova, Elmir Suleymanov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-256

Year: 2024 Pages: 256-263

Show abstract

Abstract: The article provides information on the dependence of power losses in a hydraulic motor on the viscosity of the working fluid, as well as recommended viscosity values of the working fluid at the extremes of the temperature interval. Additionally, the article includes a table of viscosity classes of hydraulic oils and a simplified diagram of a gear pump. The article explains changes in viscosity and highlights the complex relationship between viscosity changes and the efficiency of gear pumps in heat dynamics. This work ensures a comprehensive understanding of how temperature affects the performance of gear pumps. By combining empirical data with advanced statistics, our findings provide practical insights for optimizing the efficiency of gear pumps under various temperature conditions, ultimately advancing research in the field of fluid machinery.

Keywords: gear pump, fluid viscosity, piston, hydraulic machine, rotor
BANKLARIN SABİTLİK VƏ İNKİŞAF ÜÇÜN CAMELS TƏHLİLİNDƏN İSTİFADƏSİ

Authors: Məzahir Abdullayev, Elyanə Qələndərli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-264

Year: 2024 Pages: 264-271

Show abstract

Abstract: Camelsin təhlili bütün dünyada bank tənzimləyiciləri və maliyyə institutlarının arsenalında mühüm vasitədir və bankların sabitliyini və inkişaf potensialını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. “Camels” abbreviaturası altı əsas komponenti təmsil edir: Kapital adekvatlığı, Aktivlərin keyfiyyəti, İdarəetmə keyfiyyəti, Qazancın gücü, Likvidlik adekvatlığı və Bazar riskinə həssaslıq. Hər bir element bankın ümumi sağlamlığını və fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün bir sütun rolunu oynayır. Kapitalın adekvatlığı bankın güclü maliyyə bazasını saxlamasını təmin edərək potensial itkiləri mənimsəmək qabiliyyətini ölçür. Aktivlərin keyfiyyəti bankın aktivlərinin tərkibini diqqətlə yoxlayır, onun kredit portfelinin və investisiyalarının riskliliyini qiymətləndirir. İdarəetmə keyfiyyəti təşkilatı ehtiyatlı risklərin idarə edilməsinə və strateji qərarların qəbul edilməsinə yönəltməkdə liderliyin effektivliyini qiymətləndirir. Qazancın gücü bankın gəlirliliyini və gəlir yaratma imkanlarını təhlil edir. Likvidliyin adekvatlığı bankın qısamüddətli maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirmək qabiliyyətini qiymətləndirir. Bazar riskinə həssaslıq faiz dərəcələri və ya bazar dəyişkənliyi kimi xarici amillərin bankın sabitliyinə necə təsir edə biləcəyini araşdırır. Bu komponentləri sistematik şəkildə təhlil edərək, banklar güclü və zəif tərəflərini müəyyən edə, sabitliyi gücləndirmək və davamlı inkişafı təşviq etmək üçün əsaslandırılmış qərarlar qəbul etməyə imkan verə bilər. Bundan əlavə, tənzimləyicilər bankların sağlam maliyyə təcrübələrini saxlamasını və maliyyə sistemində sistem risklərinin azaldılmasını təmin etmək üçün Camels analizindən istifadə edirlər.

Keywords: bank, Camels təhlili, inkişaf, sabitlik
MAGİSTRAL BORU KƏMƏRLƏRİNİN MÜHAFİZƏ ZONALARI

Authors: Rita Hüseynova, Esmira Əhmədova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-271

Year: 2024 Pages: 272-281

Show abstract

Abstract: Magistral boru kəmərinin mühafizə zonası dedikdə onun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün magistral boru kəməri ətrafında yaradılmış xüsusi istifadə şərtləri olan ərazi və ya zona başa düşülür. Magistral neft və qaz kəməri həmçinin onun obyektləri üçün normal istismar şəraitinin yaradılması, habelə fövqəladə hallar və texnogen fəlakətlərin risklərinin minimuma endirilməsi məqsədilə magistral neft və qaz kəmərlərinin layihələndirilməsi və tikintisi prosesi xüsusi normativ sənədlərlə ciddi şəkildə tənzimlənir.Qaz kəmərləri sistemləri üçün icazə verilən parametrləri müəyyən edən çoxlu sayda sənədlər onların hərtərəfli öyrənilməsinə ehtiyac yaradır. Lazımi iş şəraitini yaratmaq və təmin etmək və boru kəmərlərinə və onların ətrafındakı obyektlərə ziyan vurma ehtimalını aradan qaldırmaq üçün magistral boru kəmərlərinin mühafizəsi qaydaları ilə tənzimlənən təhlükəsizlik zonaları yaradılır. Magistral boru kəmərinin mühafizə zonası dedikdə onun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün magistral boru kəməri boyu yaradılmış xüsusi istifadə şərtləri olan ərazi və ya akvatoriya başa düşülür. Belə bir zona hər tərəfdən xətti obyektin oxundan 25 metr məsafədə yerləşən şərti xətlər arasında yerləşir. Boru kəməri nəqliyyatı müəssisələrinin əvvəlcədən razılığı olmadan mühafizə zonası daxilində hər hansı bina və tikililərin tikintisi qadağandır.Mühafizə zolağının pozulması və onun hüdudlarında tikili və ya tikili tikildikdə, konstruksiyaların sökülməsi pozuntuya yol vermiş fiziki və hüquqi şəxslərin vəsaitləri hesabına həyata keçirilir. Mühafizə zonasının yerləşdiyi torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinə tarla kənd təsərrüfatı işlərini və suvarılan kənd təsərrüfatı torpaqlarının müvəqqəti su altında qalması ilə bağlı işlərin aparılmasına icazə verilir.Bunun üçün o, ilk növbədə qaz kəmərinin sahibinə və ya onu istismar edən təşkilata məlumat verməlidir.

Keywords: Konservasiya, hermetikləşdirilmə, təhlükəsizlik tələbləri, məsləhətləşmə zonası
BORUDA İKİKOMPONENTLİ BİRFAZALI AXININ STRUKTUR FORMASININ İNKİŞAFI

Authors: Mirzə Dadaşzadə, Nüşabə Məmmədzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-282

Year: 2024 Pages: 282-290

Show abstract

Abstract: Bildiyimiz kimi, qaz- maye qarışığı hərəkət edərkən bunlar arasında nisbi sürət əmələ gəlir. Nisbi sürəti təyin etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Bunlar laboratoriya və nəzəri üsullarla birlikdə həll olunur. Ona görə də praktiki olaraq belə məsələləri həll etməklə, biz neft qaz sənayesində ikifazalı sistemlərin hərəkətinin hidrodinamikasını öyrənə bilərik. Tədqiqatlar göstərir ki, bir çox hallarda belə fazalar arasında nisbi sürətin artıb - azalması maye və qazın fiziki kimyəvi xassələrindən asılıdır. Belə ki, maye və qaz arasında fiziki xassələr bir- birindən kəskin fərqləndikdə, bu zamanlar nisbi sürətin də artması müşahidə olunur. Nisbi sürət anlayışı ilk dəfə Amerika mütəxəssisləri tərəfindən verilmişdir. Buna görə hər bir qazın orta sürəti ilə neftin artış sürəti arasında fərq əmələ gəlirsə, bunu nisbi sürətlə ifadə edirlər. Nisbi sürətin əsas göstəriciləri mayenin və qazın sıxlığından, dinamiki özlülüyündən, kinematik özlülüyündən, səthi aktivliyindən, mayenin və qazın uyğun olaraq həll olmasından və.s parametrlərindən asılıdır. Bu parametrləri təyin etməklə, nisbi sürətin artıb azalmasını təyin edə bilərik. Mədən şəraitində istifadə edilən neft və qaz qarışığı əsasən təbii qaz və yüngür, ağır neftlərdən ibarətdir. Ona görə ağır neftlərdə nisbi sürət az olur, yüngül neftlərdə isə nisbi sürət artmağa başlayır. Ona görə də nisbi sürətin təyin olunması, aktual məsələlərdən ibarətdir.

Keywords: yerli strukturlar, həqiqi sıxlıq, qazın tərkibi, ikifazalı qaz-maye qarışığı
INTEGRATING VISUAL EFFECTS INTO 2D PLATFORMER GAMES TO ENHANCE PLAY EXPERIENCES

Authors: Gadir Ahmadov, Araz Aliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-291

Year: 2024 Pages: 291-300

Show abstract

Abstract: As the gaming industry continues to evolve, developers seek innovative ways to engage players and heighten their immersive experiences. This paper explores the integration of visual effects (VFX) into 2D platformer games as a means to enhance gameplay experiences. By combining traditional platformer mechanics with carefully crafted visual elements, developers can introduce new dimensions of excitement, challenge, and aesthetic appeal to players. The paper begins by surveying the historical progression of 2D platformer games and the role of visual aesthetics in shaping player engagement. It then delves into the theoretical framework of integrating VFX, drawing from principles of game design, psychology, and visual perception. Through a review of relevant literature and case studies, the paper highlights successful implementations of VFX in various gaming contexts, illustrating their potential to influence player behavior and emotional responses.Additionally, the paper addresses the importance of balancing visual spectacle with gameplay clarity, ensuring that VFX enhancements do not detract from core mechanics or impede player comprehension. It emphasizes the iterative nature of design processes, advocating for playtesting and user feedback to refine and optimize VFX integration. This paper provides insights into the transformative role of visual effects in enhancing play experiences within the realm of 2D platformer games. By embracing VFX as a creative tool, developers can unlock new realms of imagination and captivate players in ever-evolving adventures.

Keywords: VFX, Visual Effects, 2D Platformer, Game Development, User experience
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA İQTİSADİYYATIN İDARƏ EDİLMƏSİ SAHƏSİNDƏ İSLAHATLAR VƏ ONLARIN NƏTİCƏLƏRİ

Authors: Söhrab İsayev, Ruqiyyə İmanova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-301

Year: 2024 Pages: 301-311

Show abstract

Abstract: Respublikamızın təsərrüfat idarəetmə sistemində əldə olunan sosial-iqtisadi uğurların və sürətli inkişafın əsas səbəbi yerli resurslardan səmərəli istifadə, sosial ədalət prinsiplərinin yeridilməsi, düşünülmüş iqtisadi göstəricilərə nail olunmasıdır. strategiya. Bundan əlavə, 1992-ci ildə dövlət suverenliyini bərpa edən Azərbaycan Respublikası demokratik dövlət quruluşuna və kompleks institusional islahatlara əsaslanan müstəqil ölkə kimi formalaşmışdır. Azad bazar münasibətlərinə əsaslanan iqtisadi idarəetmə sisteminin inkişafı, yeni iqtisadi dövrün tələblərinə uyğun iqtisadi sistemin yaradılması və digər əsaslı dəyişikliklər obyektiv tələblər çərçivəsində həyata keçirildi. Bu proseslər, əsasən, ölkənin müstəqil iqtisadi dirçəlişi və tərəqqisi sayəsində mümkün olmuşdur. Ölkəmizdə düzgün işlənmiş iqtisadi siyasət sayəsində makroiqtisadi sabitliyə nail olunub, dayanıqlı iqtisadi artım üçün zəmin yaradılıb. İqtisadiyyatın bütün sahələrində islahatlara başlanılmış, əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün əsaslı tədbirlər həyata keçirilmişdir. İqtisadi islahatların və liberal bazar münasibətlərinin inkişafı və sürətləndirilməsi bu sahədə müvafiq qanunların və əsas sənədlərin mövcudluğu və təkmilləşdirilməsi ilə sıx bağlı idi. Bunun nəticəsidir ki, Azərbaycan hökuməti iqtisadi qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və yeni iqtisadi qanunların formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atdı. Azərbaycanda iqtisadi inkişafın və biznes perspektivlərinin genişlənməsi qlobal bazarların dərinləşməsi və xarici ticarət oyunçularının cəlb olunması ilə yanaşı, ölkəmizin rəqabətqabiliyyətliliyi çərçivəsində bir sıra ehtiyacları da doğurub. Bu tələblərə cavab olaraq hökumət uzun müddətdir ki, səylə uzaqgörən, əhatəli və beynəlxalq standartlara uyğun sənəd hazırlayır. Rəqabət Məcəlləsinin layihəsi hazırlanarkən müxtəlif dövlət orqanları və sahibkarlıq birlikləri ilə geniş məsləhətləşmələr aparılıb, onların rəy və tövsiyələri nəzərə alınıb. Layihə daxili bazarın spesifik xüsusiyyətlərini təsdiq etməklə yanaşı, Türkiyə, ABŞ, Almaniya, Avstriya, Latviya, Litva, Macarıstan və Çexiyanın qabaqcıl təcrübələrini özündə birləşdirir.

Keywords: Azərbaycan Respublikası, iqtisadiyyat, islahat, nəticə
SNTE-SB2TE3-Bİ2TE3 KVAZİÜÇLÜ SİSTEMİNDƏ YENİ DÖRDLÜ BİRLƏŞMƏ SNSBBİTE4

Authors: Şahlar Bədəlov, Gülşən Həsənzadə, Teyfə Şərifova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-312

Year: 2024 Pages: 312-322

Show abstract

Abstract: Diferensial termiki analiz (DTA), rentgen şüalarının difraksiyası (RD), mikrostruktur analiz (MSA), həmçinin geniş konsentrasiya diapazonunda mikrosərtliyin və sıxlığın ölçülməsi üsullarından istifadə edərək, SnSb2Te4- SnBi2Te4 sistemində komponentlərin qarşılıqlı təsirinin xarakterik kəsiyi tədqiq edilmiş və onun faza diaqramları qurulmuşdur. Kəsiyin SnTe-Sb2Te3Bi2Te3 kvazi-üçlü sistemin kvazi-ikili kəsiyi olduğu müəyyən edilmişdir ki, kəsikdə 900K-da konqruent əriyən SnSbBiTe4 dördlü birləşmə tapılmışdır. Otaq temperaturunda ilkin komponentlər əsasında sistemdə bərk məhlulların sahələri müəyyən edilmişdir. Kimyəvi nəqletmə reaksiyaları üsulu ilə dördlü birləşmə SnSbBiTe4-ün monokristalları alınmışdır. Daşıyıcı reagent yoddur, daşıyıcı reagentin miqdarı ampulun hər 1 sm3 həcminə 5 mq nisbətində təyin edilmişdir. (l=18sm, d=2 sm). Legirlənmiş ampulalar üfüqi iki hissəli peçə yerləşdirilmiş, temperatur xromel-alumel termocütlə ölçülmüşdür. Nəticədə struktur analizlər və optik ölçmələr üçün uyğun olan 2x6x7 mm ölçüdə 3-5 parlaq monokristal əldə edilmişdir. Yetişmiş monokristalların rentgen tədqiqatları nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, SnSbBiTe4 kristal qəfəs parametrləri a= 4,355; с=41,53 Å; sp gr.R3m , Z=3, V=682,42 Å3. olan rombik sinqoniyanın tetradimit tipində kristallaşır. SnSbBiTe4 birləşməsinin sıxlığı 7,4 q/sm3, mikrosərtlik isə 900 mPa-dır. SnSbBiTe4 birləşməsi havada davamlıdır, mineral turşularda həll olur, üzvi həlledicilərdə isə həll olmur. SnSbBiTe4-ün elektrik keçiriciliyinin, termo-e.m.q. (termo-elektromotorqüvvə) əmsalının və istilik keçiriciliyinin temperaturdan asılılıqları 300-600K diapazonunda ölçülmüşdür. SnSbBiTe4 tetradimit birləşməsinin termoelektrik xassələrinin tədqiqinin nəticələrini təhlil edərək onların aşağı şəbəkəli istilik keçiriciliyinə malik termoelektrik materialların alınması üçün perspektivli olduğu müəyyən edilmişdir.

Keywords: kvazi-üçlü sistem, faza tarazlığı, dördlü birləşmələr, faza diaqramı, bərk məhlullar, elektrikkeçiriciliyi, termo-e.h.q əmsalı, istilikkeçirmə
TƏHLÜKƏLI KIMYƏVI MADDƏLƏRIN AVTOMOBIL NƏQLIYYATI ILƏ DAŞINMASI ZAMANI TƏHLÜKƏ RISKININ QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI

Authors: Səmədağa Rizvanlı, Bəyim Şahpələngova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-323

Year: 2024 Pages: 323-330

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən məqalədə təhlükəli kimyəvi maddələrin avtomobil nəqliyyatı ilə daşınması zamanı təhlükə riskinin qiymətləndirilməsinə baxılmışdır. Təhlükəli kimyəvi maddələrin avtomobil nəqliyyatı ilə daşınması zamanı tez-tez baş verən qəzalar böyük insan tələfatına və maddi itkilərlə nəticələnmişdir. Təhlükəli kimyəvi maddələrin daşınması zamanı təhlükə riskinin qiymətləndirilməsi tədqiqatçılar və qərar qəbul edənlər tərəfindən daim araşdırılır. Təhlükəli kimyəvi maddələrin avtomobil nəqliyyatı ilə daşınması riskinin qiymətləndirilməsinin tədqiqat gedişatını öyrənmək və bu məqalədə müvafiq problemləri daha yaxşı aşkar etmək üçün bir sıra araşdırmalar aparılmışdır. Dünya üzrə fəaliyyət edən sənaye və digər müəssisələrin üçündən biri təhlükəli kimyəvi maddələrlə çox yaxın əlaqəlidir, təhlükəli kimyəvi maddələr həmin müəssisələrdə buraxılan məhsul, xammal və ya aralıq məhsullar kimi texnoloji proseslərdə fəaliyyətdə olur. Əlavə olaraq qeyd etmək lazımdır ki, təhlükəli kimyəvi maddələrin avtomobil nəqliyyatı ilə daşınması daima fəaliyyət edir. Təhlükəli dərəcədə kimyəvi təhlükəli maddələr istehsal və ya emal edən obyektlər eləcədə müəssisələr, saxlayan, təhlükəli kimyəvi maddələri daşıyan nəqliyyat vasitələri kimyəvi təhlükəli obyektlərə aid olunur. Hal-hazırda obyektlərdə təhlükə risklərinin qiymətləndirilməsi metodundan geniş tətbiq olunur. Kimyəvi təhlükənin risk qiymətləndirilməsi təhlilinin əsasını kimyəvi qəzaların nəticələrinin və çirklənmə sahələrinin proqnozlaşdırılması təşkil edir. Kimyəvi təhlükəli maddələrin riskinin qiymətləndirmə metodunda yayılma məsafəsini və s. bir sıra əmsallardan istifadə etməklə belə təhlükə risklərinin aradan qaldırılması təklif olunur. Təhlükəli kimyəvi maddələrin təhlükəlilik dərəcəsinə görə müxtəlif növlərə bölünür bunlar aşağıdakılardır: • obyekt • yerli • regional • qlobal Belə ki, təhlükəli kimyəvi maddələr insan orqanizminə müəyyən dərəcədə toksiki effekt əmələ gətirən toksiki doza(toksodoza) yaradır. Həmin kimyəvi cəhətdən təhlükəli maddələr insan orqanizminə inqaliyasiya yolu vasitəsilə təsir göstərdikdə öldürücü toksodoza, dözülməz toksodoza, hədd toksodozaları ilə göstərilir. Kimyəvi şəraiti təyin etmək üçün 2 mərhələdən istifadə edilir bunlar aiddir: 1. Təhlükəli kimyəvi maddələrin daşınması zamanı təhlükəli kimyəvi qəzalar nəticəsində baş vermiş kimyəvi şəraitin xarakterizə olunması zəhərlənmənin miqyası, təhlükəlilik dərəcəsi və davamiyyət müddətiinin parametrlərindən asılıdır. 2. Kimyəvi şəraitin qiymətləndirilməsi üçün proqnozlaşdırma həmçinin kəşfiyyat məlumatlarının toplanması üzrə həyata keçirilir. Kimyəvi şərait anlayışı təhlükəli kimyəvi maddələr olan obyektlərin qəzası və ya kimyəvi silahların tətbiqi zamanı yaranan şəraitdir. Kimyəvi şəraitin aşkar olunması eləcədə qiymətlənirilməsi söylədikdə, qəza-təhlükəli kimyəvi və ya zəhərlənmənin miqyası həmçinin xarakterinin aşkar edilməsi, yaranmış vəziyyətin əhalinin, mülki müdafiə qüvvələrinin və obyektlərin fəaliyyətinə təsire etmməsinin qiymətləndirilməsi həmin fəaliyyətin ən səmərəli üsullarının seçilməsi nəzərə alınır.

Keywords: Təhlükəli kimyəvi maddələr, yüklərin daşınması, avtomobil nəqəliyyatı, təhlükəli yüklər, riskin qiymətləndirilməsi, kimyəvi şərait
"DƏMİR - ÇUQUN - ŞÜŞƏ" OVUNTU KOMPOZİSİYA MATERİALININ XASSƏLƏRİNƏ PRESLƏMƏ TƏZYİQİNİN VƏ ÇUQUN OVUNTULARININ DİSPERSLİYİNİN TƏSİRİ

Authors: Tahir Cabbarov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-331

Year: 2024 Pages: 331-338

Show abstract

Abstract: Dəmir-çuqun-şüşə ovuntu kompozisiya materiallarında dəmir və çuqun ovuntularının dispersliyi kompozisiya materialının kompleks xassələrinə təsir edən vacib əlamətlərdən biridir. Ovuntu zərrəcikləri nə qədər xırda olsa, digər materiallarla qarşlıqlı əlaqədə olmaq bir o qədər çox olur, bu isə ümumilikdə kompozitin xassələrinin yüksəlməsinə səbəb olur. Bundan başqa ovuntunun dis¬per-sli¬yi tərkibin bircinsliyinə və komponentlərin bir – birilə əlaqəsinə təsir göstərir. Dəmir-çuqun-şüşə kompozisiya materialının istehsalında şixtənin tərkibinə, dəmir və çuqun ovun¬tu¬larının dispersliyinə nəzarət etmək zəruridir. Buna xüsusi texnoloji proseslərin parametr¬lə¬ri¬nin düz¬gün seçimi ilə nail olmaq mümkün olmuşdur.

Keywords: dəmir, çuqun, şüşə, kompozisiya, disperslik, şixtə, ovuntu, komponent, kompleks, xassə
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ВНЕДРЕНИЯ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРОЦЕСС ОБУЧЕНИЯ (АЗЕРБАЙДЖАН)

Authors: Тарана Алиева, Туран Садыгов

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-339

Year: 2024 Pages: 339-345

Show abstract

Abstract: В данной статье раскроем проблему внедрения информационных технологий в образовательный процесс в Азербайджане и попытаемся на основе проведённых анализов дать оценку эффективности внедрения. Как мы знаем мир развивается и не стоит на месте. Параллельно друг с другом в той или иной мере развиваются различные направления. Ускоренное развитие демонстрируют системы информационных технологий. Их применение и внедрение мы наблюдаем в различных областях. Ввиду такого распространения, информационные технологии не могли не затронуть научно образовательную сферу. В нашей стране проводятся значительные работы по внедрению в процесс обучения инновационных технологий. Со стороны Министерства Образования АР были проведены исследования в области применения информационных технологий, были обсуждены положительные и отрицательные стороны.

Keywords: информационные технологии, образовательный процесс, эффективность, оценка внедрения информационных технологий
HORİZONTAL QUYU KƏSİLİŞLƏRİNİN GEOFİZİKİ TƏDQİQİNDƏ MÜASİR TEXNOLOGİYALARIN TƏTBİQİNƏ DAİR

Authors: Xalid Məlikov, Mirzağa Ağaliyev, Şəfaqət Paşayeva, Fuad Nadirov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-346

Year: 2024 Pages: 346-357

Show abstract

Abstract: Tədqiqat işində qazıma zamanı karotaj üsulunun horizontal quyu kəsilişlərinin öyrənilməsində imkanları, rolu və səmərəliliyi araşdırılır. Quyudan məlumatların qazıma məhlulu ilə ötürülmə sürəti, prinsipi və qaydaları şərh edilir. Hal-hazırda qazıma məhlulunda yaradılan - mənfi impulslu, müsbət impulslu və fasiləsiz impulslu kimi telemetriyanın üç növünün imkanları təhlil edilir. Fasiləsiz siqnaldan istifadə edilən teleölçü sisteminin çevikliyi əsaslandırılır.Hidravlik əlaqə kanalının funksiyaları təhlil edilir və ötürülən siqnalın zəifləməsinə təsir edən amillər tədqiq olunur. Qazıma zamanı karotaj və qazıma zamanı nəzarət ölçü işlərində ən geniş yayılmış və etibarlı əlaqə kanalı növü kimi qazıma məhlulu sütunundan istifadənin səmərəliliyi qiymətləndirilir. Siqnalların qazıma məhlulunda zəifləməsi və müxtəlif növ küylərin təsiri quyu cihazından məlumatların yer səthinə ötürülməsində yaranan çətinliklər araşdırılır. Qazıma məhlulunun özlülüyü temperaturdan asılı olduğu üçün ətraf mühitin temperaturunun sönməyə təsiri tədqiq edilir. Quyu kəsilişlərinin tədqiqində QGT üsullarının tətbiqinə imkan verən kompleksi özündə cəmləmiş avadanlığın köməkliyi ilə alınan nəticələrdən nümunələr göstərilir.

Keywords: təzyiq impulsu, mexaniki qazıma, telesistem, nüvə-maqnit karotaj, detektor
STUDY OF REGENERATİON PROCESS İN CATALYTİC CRACKİNG PROCESS

Authors: Elbrus Mammadov, Khazar Hajiyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-358

Year: 2024 Pages: 358-367

Show abstract

Abstract: The quality of the results depends on the catalytic cracking process, From the treatment process, the initial kerosene oil as a raw material and heavy distilltes,oil residues from deasfaltation distillates, kerosene, gas-oil fractions from coxlasm residues, coking, thermal cracking, catalytic cracking and hydrocracking process process can expose gas. The presence of unsaturated hydrocarbons in coking gases aromatic hydrocarbons, sulfur and nitrogen abundance differs from ordinary distilled gas. The advantage of this is the raw material of a relatively small amount of heavy metals. Hydrocracking process and iodine from the gasoyless quantitatively characterized by the fact that the number is small. Thus, a good raw material for the catalytic cracking bun of heavy residues of the catalytic cracking. Higher concentration of tar and heavy metals in them. The process of catalytic cracking zeolite -containing catalyst at a temperature of 480 - 510 was carried out in the presence .This process is carried out on the basis of a catalyst microspheric alumosilikat . Previously, the process was carried out on granular catalyst. Recently,the catalytic cracking process is carried out entirely on the hot catalyst layer microspheric alumosilikat. Nature has a special role in the catalytic cracking of crude oil. The sulfur content of the raw material, oxygen, nitrogen and metals in the catalyst what a very negative impact. When this process from raw materials, vacuum gas-oil products were the following: 1 Dry gases; 2 Oil; 3 Light Gas Oil; 4 Heavy Oil; 5 Coke. From the catalytic cracking process, fuel, light and heavy gas-oil fractions to ma - products. Gasoline from the catalytic cracking process in the light hydrocarbon gases in the settlement of the gas physically unstable . Gases from the oil catalytic cracking units , and petroleum unstable devices are a political excaviator various gas fractions , and giving it becomes hard to gasoline The main component of gasoline boiling point of 195° C as the beginning of the end of the fraction boiling at 85°C is used. As a result of research carried out for the catalytic cracking zeolite catalyst of promoter pro 0.05% in the range of influence of the studied faults. Optimal composition of promoters ( NTE 0.02% Ni +0.03%)1.15%,which increases the yield of gasoline production when the target is 53.4%. Carried out on the basis of the experimental evidence, it was determined that the regeneration process at low temperature ( 600-650°C) is allowed. We show that the time taken to process promotor regenerated catalysts is increased 10-15 times the ratio during regeneration of the catalytic cracking process using the industry can reduce the amount of toxic gases into the environment.

Keywords: catalytic cracking, catalyst, regeneration, promoter, process, temperature, coke
KOMMERSIYA TƏŞKILATLARINDA MALIYYƏ SABITLIYI METRIKLƏRININ MÜQAYISƏLI TƏHLILI

Authors: Namiq Əlizadə, Zülfi Ağazadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-368

Year: 2024 Pages: 368-377

Show abstract

Abstract: Bu tədqiqat kommersiya təşkilatlarında maliyyə sabitliyi ölçülərinin hərtərəfli müqayisəli təhlilini aparır və maliyyə möhkəmliyinə təsir edən əsas göstəricilər haqqında anlayışımızı genişləndirmək məqsədi daşıyır. Müxtəlif kəmiyyət və keyfiyyət ölçülərindən istifadə edərək, tədqiqat kommersiya qurumlarının sabitliyinin qiymətləndirilməsində müxtəlif ölçülərin effektivliyini araşdırır. Tədqiqat maliyyə əmsallarını, likvidlik ölçülərini, leveraj göstəricilərini və gəlirlilik ölçülərini tədqiq etməklə təşkilati sabitliyin ölçülməsi üçün ən etibarlı və proqnozlaşdırıcı ölçüləri müəyyən etməyə çalışır. Bundan əlavə, tədqiqat biznes modellərindəki dəyişiklikləri və bazar dinamikasını nəzərə alaraq müxtəlif sənayelər üzrə bu ölçülərin kontekstlə uyğunluğunu araşdırır. Nəticələr kommersiya təşkilatlarında maliyyə sabitliyinin qiymətləndirilməsinin nüanslı mənzərəsi haqqında nüanslı perspektiv təklif edərək praktiklər və tədqiqatçılar üçün dəyərli fikirlər verir. Nəhayət, bu müqayisəli təhlil daha çox məlumatlı qərar qəbul etmə proseslərinə məlumat verməyə və kommersiya müəssisələri üçün daha davamlı və uyğunlaşa bilən maliyyə mühitini inkişaf etdirməyə çalışır.

Keywords: kommersiya təşkilatları, maliyyə, maliyyə sabitliyi, maliyyə metrikləri
AZƏRBAYCANDA KIÇIK VƏ ORTA SAHIBKARLIĞIN MÖVCUD VƏZIYYƏTI

Authors: Atif Novruzov, Ceyhun Abbasov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-378

Year: 2024 Pages: 378-386

Show abstract

Abstract: Məqalədə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, rəqabət qabiliyyətinin artırılması, məşğulluq imkanlarının yaradılması, istehlakçı tələbatının yerli resurslar hesabına ödənilməsi və iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi məqsədilə Azərbaycanda kiçik və orta sahibkarlığın (KOS) inkişafının əhəmiyyətindən danışılıb. Qarşıda duran əsas vəzifə KOS-u Azərbaycanda dayanıqlı iqtisadi inkişafı təşviq edən əsas amilə çevirməkdir. Strateji Yol Xəritəsi ölkə iqtisadiyyatında rəqabətqabiliyyətliliyin və sabitliyin yüksəldilməsi məqsədilə yaradılıb. Bu, iqtisadiyyatın müxtəlif sektorları üçün strateji yol xəritələrinin hazırlanması üzrə daha geniş səylərin bir hissəsidir. 2025-ci ildən sonrakı dövrdə Azərbaycan üçün əsas məqsəd minimum 60 faiz həddinə çatmaqla kiçik və orta sahibkarlıq müəssisələrin ölkənin Ümumi Daxili Məhsuluna (ÜDM) töhfəsini artırmaqdır. Bu iddialı məqsəd qlobal dəyər zəncirləri ilə mükəmməl inteqrasiya edən güclü yerli KOS şəbəkəsinin yaradılması ilə sıx bağlıdır. KOS-un sürətli inkişafı və davamlılığı sayəsində onların qlobal dəyər zəncirlərinə təsiri, əqli mülkiyyətin yaradılmasına töhfəsi və daha yüksək gəlir səviyyəsinin yaranması əhəmiyyətli dərəcədə artacaqdır. Bundan əlavə, KOS-ların enerji səmərəliliyinin artırılmasına və alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin mənimsənilməsinin təşviqinə böyük diqqət yetiriləcəkdir. Bütün sektorlar üzrə yaxşı inkişaf etmiş bilik və təşkilati dəstək KOS şəbəkəsinin yaradılması prioritetləşdiriləcək və əsas məqsəd uzunmüddətli perspektivdə ölkənin ÜDM-də KOS-un 60 faizlik payını keçməkdir. İqtisadiyyatda rəqabət mühitinin daha da inkişafı ilkin amil kimi iqtisadi səmərəliliyə keçidə gətirib çıxaracaq ki, bu da müəyyən iş yerlərinin və xidmətlərin iri sahibkarlardan KOS-a köçürülməsini tələb edəcəkdir. Bu, KOS subyektlərinin fəaliyyət göstərdiyi sahələrin genişlənməsi ilə nəticələnəcək, bundan əlavə, diversifikasiya məqsədlərinə nail olmaq üçün bütün sektorlarda qadınların KOS-larda daha çox iştirakını təşviq etmək üçün təşəbbüslər həyata keçiriləcəkdir. Bu, qadınların rəhbərlik etdiyi şirkətlərin hər bir regionda nümunəvi model kimi fəal şəkildə təşviqini əhatə edəcəkdir. Qadın sahibkarlarla görüşlər təşkil etmək və müsahibələr aparmaqla onların töhfələri barədə məlumatlılıq və anlayış səviyyəsi yüksəldiləcəkdir. Son nəticədə məqsəd Azərbaycanın əsas işçi qüvvəsinə qadınların ümumi cəlbini artırmaqdır. Azərbaycanda qeyri-neft iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi üzrə səylər dəyər zəncirində yüksək dəyər yaradan əlaqələrin genişləndirilməsinə diqqət yetirməklə 2025-ci ildən sonra da davam etdiriləcək. KOS-lar bu transformasiyanın idarə edilməsində mühüm rol oynayacaqlar. Çünki onlar öz intellektual imkanlarını artırır və dəyər zəncirinin müxtəlif mərhələlərini əhatə etmək üçün innovasiyalara üstünlük verirlər. Bu dəyişiklik ölkə daxilində yaranan dəyərin saxlanmasına kömək edəcək və daha sürətli inkişafa təkan verəcək. Dəyər zəncirindəki boşluqları aradan qaldırmaqla Azərbaycan müxtəlif sektorlar üzrə yerli istehsalı artırmağı və əsas mallar üçün idxaldan asılılığı azaltmağı hədəfləyir. Bundan əlavə, hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və KOS-ların alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinə çıxışı üçün maliyyə təminatının təmin edilməsi, “yaşıl iqtisadiyyat”a keçidin təşviqi üçün tədbirlər görüləcəkdir.

Keywords: KOS, Strateji Yol Xəritəsi, rəqabət, istehlak, istehsal, dayanıqlı iqtisadi inkişafı, ÜDM
DƏNİZ QAZ QUYULARININ MƏHSULDARLIĞININ ARTIRILMASI ÜÇÜN TƏTBİQ OLUNAN TƏDBİRLƏR

Authors: Tofiq Səmədov, Əfqan Rəhimov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-387

Year: 2024 Pages: 387-394

Show abstract

Abstract: Cənub Xəzər Hövzəsində qaz və qaz-kondensat yataqlarına qazılmış quyuların məhsuldarlığını artırmaq üçün görülən tədbirlər ətraflı araşdırılmışdır. Xüsusi ilə dərin quyularda aparılan tədqiqatların nəticəsində quyunun cari məhsul verim əmsalının artdığı müşahidə olunmuşdur. Tədqiqat obyekti olaraq Bulla Dəniz, Bahar, Ümid yataqlarına qazılmış quyular götürülmüşdür. Bulla yatağının V və VII harizontallarına qazılmış quyularının quyudibi zonasının termoturşu və mikroemulsiyalarla işlənilməsi nəticəsində cari məhsulverim əmsalında əsaslı dəyişikliklər müşahidə olunmuşdur. Bahar yatağının fasilə lay dəstəsinə və Ümid yatağının VIII horizontuna qazılmış quyularda da həmin proses aparılmışdır. Ümumilikdə dəniz qaz və qaz-kondensat quyularında hasilatın artımı istiqamətində görülən işlərin əksəriyyəti məhs quyudibinə təsirlə əlaqəlidir. Lay enerjisinin saxlanması üçün görülən tədbirlər burada ikinci plana alınmaqdadır. Beləki, lay enerjisinin saxlanması üçün görülən tədbirlər bizə son məhsul verim əmsalının artırılması üçün lazım idisə, cari məhsul verim əmsalının artırılması üçün məhs quyudibi zonaya təsirin qiymətləndirilməsi məsələsinə baxılır. Açar sözlər. Qaz, quyudibi zona, cari məhsulverim əmsalı, kimyəvi təsir, keçiricilik.
FONTAN ARMATURU AVADANLIĞININ TƏNZİMLƏNƏN DROSSELİNİN İŞ QABİLİYYƏTLİLİYİNİ SAXLAMAQLA DAYANIQLI VƏZİYYƏTİNİN TƏDQİQİ

Authors: Eldar Əsgərov, Türkan İbrahimli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-395

Year: 2024 Pages: 395-400

Show abstract

Abstract: Məqalə neft qaz sənayəsinin ən mühüm avadanlıqlarından olan fontan armaturunun dayanıqlı vəziyyətini nmexanikanın mövcud tənzimlənə bilən drossellərinin iş qabiliyyətliliyini araşdırmaqla tədqiqinə həsr edilib. Bu məqsədə əsasən fontan armaturu avadanlığının tənzimlənən drosselinə aid olan konstruksiyalarının konstruktiv təsviri və kritik icmalı verilmiş və bununla yanaşı mexanikanın tənzimlənən drosselinə aid olan konstruktiv materiallar və iş prosesində tələb edilənlər şərh edilmişdir. Bu məqalədə bəhs edilən konstruksiyanın yəhər düyünündə müşahidə edilən yeyilmə prosesi araşdırılmış və iş qabiliyyətliyinin saxlanılması üçün ortaya çıxan anomaliyalar araşdırılmış və onların həlli yollarına dair bir neçə fikirlər irəli sürmüşdür. Aparılan tədqiqat neft fontan armaturu avadanlıqlarının konstruktiv hissələrinin yəhər düyünlərində gedən yeyilmə prosesini sürətləndirən amilləri uğurla təyin edir və avadanlığın iş qabiliyyətliyini bərpa edən lazımi həlləri uğurla təyin edir.

Keywords: drossellər, yəhər düyünləri, tribodüyünlər, fontan armaturu, sürtünmə
QEYRİ-ƏNƏNƏVİ KARBOHİDROGEN EHTİYATLARININ İCMALI: HASİLAT TEXNOLOGİYALARI VƏ İŞLƏNMƏ İMKANLARI

Authors: Cavid Şiriyev, Elməddin Behbudzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-401

Year: 2024 Pages: 401-410

Show abstract

Abstract: Bildiyimiz kimi, qeyri-ənənəvi karbohidrogen ehtiyatlarının istismarı enerji problemlərinin həlli, iqtisadi inkişafı təşviq etmək və daha davamlı və təhlükəsiz enerji gələcəyinə keçidi asanlaşdırmaq üçün bir çox imkanlar təklif edir. Bununla belə, ətraf mühitə təsirləri və iqlim dəyişikliyini azaltmaq üçün istixana qazı emissiyalarını azaltmaq ehtiyacını diqqətlə nəzərə alaraq bu faydaları tarazlaşdırmaq çox vacibdir. Lakin bu tip qeyri-ənənəvi karbohidrogen ehtiyatlarının istismar edilməsi üçün çox müasir hasilat texnologiyaları tələb olunur. Tədqiqatın əsas məqsədi qeyri-ənənəvi karbohidrogen ehtiyatlarının çıxarılması üçün müasir hasilat texnologiyalarının mövcud vəziyyətini qiymətləndirmək və onların istismar potensialını müəyyən etməkdir. Tədqiqat metodologiyası qeyri-ənənəvi rezervuarlarda yaranan karbohidrogen ehtiyatlarının əsas növlərinin ardıcıl təhlili ətrafında qurulub. Tədqiqatın nəticələrinə müxtəlif növ qeyri-ənənəvi rezervuarlarda toplanmış karbohidrogen ehtiyatlarının, o cümlədən şist süxurlarında yaranan neft və qaz, kömür süxurlarında yaranan metan qazı, bitumlu, neftli qumdaşı, neftli şist süxurlarında yaranan neft ehtiyatlarının kompleks sistemləşdirilməsi daxildir. Məqalədə, həmçinin Şimali Amerika, Avropa və Asiya-Sakit Okean kimi regionlara diqqət yetirilməklə qeyri-ənənəvi karbohidrogenlərin hasilatı üzrə qlobal təcrübə də öz əksini tapmışdır.

Keywords: neft, qaz, şist süxurlarında yaranan neft və qaz, kömür süxurlarında yaranan metan qazı, bitumlu, neftli qumdaşı, neftli şist süxurlarında yaranan neft
DATA SCIENCE AND MACHINE LEARNING APPROACHES FOR DISASTER MANAGEMENT APPLICATIONS

Authors: Narmin Rzayeva, Fatima Goyjali, Vugar Abdullayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-411

Year: 2024 Pages: 411-420

Show abstract

Abstract: Data science has revolutionized disaster management by offering advanced techniques to process, analyze, and interpret vast amounts of data. This article explores the application of data science in disaster management, focusing on machine learning, statistical modeling, and data visualization. It discusses how data science techniques can improve early warning systems, enhance risk assessment, and optimize resource allocation during disasters. The article also examines the challenges and opportunities of integrating data science into disaster management practices, emphasizing the importance of interdisciplinary collaboration and ethical considerations. Case studies and examples demonstrate the impact of data science in mitigating the effects of disasters and improving overall disaster resilience.

Keywords: data science, disaster management, machine learning, risk assessment, early warning systems, data visualization, resilience
NEFTİN İLKİN EMALI PROSESİNİN ƏSAS QURĞULARI ÜÇÜN EKSPERİMENTAL TƏDQİQATLARIN TƏŞKİLİ

Authors: Fərid Ağayev, Rəşad Cəfərli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-421

Year: 2024 Pages: 421-428

Show abstract

Abstract: Məqalədə neftin ilkin emalı prosesində istifadə olunan qurğuların məqsədləri, xüsusilə də idarəetmə obyektlərinin identifikasiyası haqqında bəhs edilir. Bu, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin layihələndirilməsində mühüm bir mərhələdir. İdentifikasiya prosesində obyektin ötürmə funksiyasının təsviri üçün, sistemdə bərabər intervallarla informasiya toplanması tələb olunur. Bu, idarəetmə obyektinin davranışını anlamaq üçün əhəmiyyətli bir addımdır. Bu məlumat toplanarkən, parametrik sintezi üçün lazım olan məlumatlar əldə olunur. Məlumatlar toplandıqdan sonra, tənzimləmə sistemi üçün parametrik sintez aparılır. Bu, obyektin hər bir kanal üzrə ötürmə funksiyasını özündə əks etdirir və nəzarət sisteminin optimal parametrlərini tapmağa kömək edir. Bu məqalədə təqdim olunan nəticələr, neftin ilkin emalı qurğusunda aparılan eksperimentlər zamanı əldə edilmişdir.Bu nəticələr, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin mürəkkəb proseslərində identifikasiya və tənzimləmə proseslərinin necə həyata keçiriləcəyi barədə önəmli məlumatlar verir.

Keywords: neftin ilkin emalı, identifikasiya, ötürmə funksiyası, eksperimental tədqiqatlar, nəzarət sistemi, təmizləmə qurğusu
EFFECTIVE ANALYSIS OF SAND PLUG WASHING IN WELLS

Authors: Gulbahar Mammadova, Elgun Gajar

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-429

Year: 2024 Pages: 429-439

Show abstract

Abstract: In order to expedite the removal of sand-mud mixture from the bottom of the well, efficient pumping methods are employed. The basis of washing out the sand plug with mud lies in dispersing the plug with washing mud and lifting it to the surface with mud flow. In field practice, straight, reverse, and combined pumping methods are used. In the straight pumping method, washing mud is injected into the well bottom with a washing pipe string, and the sand plug is dispersed with a mud jet. The sand-mud mixture is then lifted to the surface by gas lift. In the reverse pumping method, washing mud is injected into the well bottom with a gas lift, and the sand-mud mixture is lifted to the surface with washing pipes. In the combined pumping method, the sand plug is dispersed as in the straight pumping method, while the sand-mud mixture is lifted to the surface as in the reverse pumping method. In clean oil production wells with a small amount of water, washing the sand plug with oil is more efficient. Oil entering the formation during pumping does not reduce the gas permeability factor. In wells with a high gas content, a certain amount of gas is dissolved in the oil entering the formation, which increases the relative permeability to oil. Therefore, when washing the sand plug with water, special attention should be paid to the ability of water to compress oil. When washing the sand plug with fresh water, the oil is relatively less compressed compared to lay water. As a result, the relative permeability to oil due to fresh water around the wellbore zone is relatively low. For these reasons, it is more efficient to use lay waters when washing sand plugs. If the formation is watered from the lay side, oil-water emulsions are also used as washing mud. Correlation analysis has been conducted and a regression equation has been developed to identify the main factors affecting the plug removal rate.

Keywords: sand plug, pumping methods, oil production, gas permeability, saturation zone, pressure drop, gas-mud mixture, correlation analysis
STRATEJI PLANLAŞDIRMA VƏ TƏŞKILAT STRUKTURLARI: GƏLƏCƏK ÜÇÜN INNOVATIV IDARƏETMƏ YANAŞMALARI

Authors: Sevil Musayeva, İlkin Zülfüqarov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-440

Year: 2024 Pages: 440-448

Show abstract

Abstract: Müasir işgüzar təşkilatlarda strateji planlaşdırma və təşkilat strukturları, təkmilləşdirilmiş və innovativ idarəetmə yanaşmalarını tələb edir bu da bu tip təşkilatlarda yeni idarəetmə yolları yaratmağ və idarəetmədə dəyişikliklərə yol verir . Bu, sürətli dəyişikliklərə cavab olaraq təşkilatlar dinamik bir strukturun inkişafını tələb edir. Strateji planlaşdırma, təşkilatların müasir iqtisadi və texnoloji mühitində uğurla fəaliyyət göstərməsi üçün əsaslı rol oynayır. Bu çərçivədə, təşkilatlar hər bir strateji addımını səhvə yol vermədən, tədqiqat və inkişaf üçün tənzimləməli və sürətli cavab verə bilmək üçün yeni bir struktur təşkil edilməlidir ki bu strukturlar da təşkilatdaxili qərarların verilməsində köməklik etsin. İnnovativ idarəetmə yanaşmaları, təşkilatların müştəriləri ilə daha yaxşı əlaqə qurmaq,onları daha yaxşı başa düşmək və müstəqil fəaliyyət göstərmək üçün operativ, kreativ və yenilikçi metodologiyalardan istifadə etməyi məcbur edir. Bu, təşkilatın sürətli inkişafı və digər təşkilatlarla konkurentliyi üçün əsaslı bir tələbdır. Strateji və struktur təkmilləşdirmənin hamısı, müasir işgüzar təşkilatlar üçün bu günə qədər ən səmərəli yolu tərəqqi etmək, innovativ idarəetmənin ən maraqlı və effektiv yollarını axtarmaq və uğurla xidmət həmçinin müqavimət göstərmək üçün həm dərindən düşünməyi, həm də sürətli reaksiya verməyi tələb edir. İnnovativ idarəetmə yanaşmalarının tətbiqi, müasir işgüzar təşkilatlar üçün müstəqil fəaliyyət, müştəri əlaqələrinin gücləndirilməsi və global texnoloji dəyişikliklərə rəqib olmaq üçün effektiv strategiyaların hazırlanmasında əhəmiyyətli rolu oynayır ki bu tip dəyişikliklər təşkilatları inkişafa sövq edir.

Keywords: Strateji planlaşdırma, təşkilat strukturları, inovativ idarəetmə, planlaşdırma və təkmilləşdirmə, effektiv iş birliyi, gələcək inqilablar
SEKVENS-STRATİQRAFİK YANAŞMA ƏSASINDA MƏHSULDAR QAT ÇÖKÜNTÜLƏRİNİN LİTOLOJİ-GENETİK TƏDQİQİ (BUZOVNA-MAŞTAĞA YATAĞI TİMSALINDA)

Authors: Lalə Xəlilova, Rəşad Kərimov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-449

Year: 2024 Pages: 449-459

Show abstract

Abstract: Təqdim olunan məqalədə Buzovna-Maştağa sahəsinin məhsuldar qat süxurlarının əmələgəlmə şəraitinin öyrənilməsinin nəticələri təqdim olunur. Bu yataqda sənaye əhəmiyyətli neft Qırmakıüstü gilli (QÜG), Qırmakıüstü qumlu (QÜQ), Qırmakı (QD) və Qırmakıalt (QA) lay dəstələrindən, Balaxanı lay dəstəsinin X horizontundan və Sabunçu lay dəstəsinin IV, V, VIII horizontlarından istismar edilmişdir. Bununla əlagədar olaraq QÜG, QÜQ, QA lay dəstələri və QD lay dəstəsinin horizontları tədqiqatın predmeti kimi götürülmüşdür. Bu lay dəstələri və horizontlar sekvens stratiqrafiya və Emeri metodlarından istifadə etməklə ətraflı tədqiq edilmişdir. Tədqiq olunan intervalda çöküntülərin kollektor xüsusiyyətlərinin Emeri üsulunun tətbiqinin və sekvens-stratiqrafik analizin nəticələri ilə birgə təhlili əsasında litoloji və genetik analiz aparılmışdır.

Keywords: sekvens-stratiqrafik yanaşma, fasiya, əmələgəlmə şəraiti, sistem trakt, petrofiziki parametrlər
QUYUDIBI MÜHƏRRIK SISTEMLƏRI ILƏ NEFT VƏ QAZ QUYULARININ QAZMA TEXNOLOGIYASININ SƏMƏRƏLILIYININ ARTIRILMASININ TƏDQIQI

Authors: Hacıbaba Hüseynov, Mehdi Cəfərov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-460

Year: 2024 Pages: 460-468

Show abstract

Abstract: Bu tədqiqatın məqsədi yüksək temperaturlu neft-qaz quyularının qazılması zamanı quyudibi mühərrikin nasazlıq mexanizmlərini təhlil etmək və səmərəliliyini artırmaqdır. Buna qazma dinamikası və vibrasiya məlumatlarını toplayan çoxlu yüksək tezlikli quyu sensorları vasitəsilə nail olunur. Bu təcrübədə müzakirə edilən mühərrikin dayanması, alətə tətbiq olunan çəkinin qəfl artması nəticəsində yaranıb. bu, alətin fırlanması üçün tələb olunan fırlanma momentinin qazma alətinin aşağı hissəsinə verilən anı keçməsinə səbəb olur. Dayanma yalnız üst motor hissəsinin davamlı fırlanması səbəbindən alətin qısaldılması zamanı baş verir, bu tətbiq olunan çəki və baltanın sonrakı süxur dərinliyini qazmağına və baltanın dönməsinə imkan verir. Bundan əlavə, mühərrikin dayanması və zədələnməsi səbəbindən mühərriki dayandırmaq uchun tələb olunan təzyiq də azalır. Motorun dayanması tamamilə aradan qaldırıla bilməz, lakin tezliyi azaltmaq və motorun ömrünü uzatmaq uchun dizayn dəyişiklikləri edilə bilər. Qazma aləti montajı (BHA) daxil olmaqla dizayn dəyişiklikləri, mühərrik konfiqurasiyaları və real vaxt rejimində qazma mühərrik dayanacaqlarını idarə etmək uchun iş prosesində təqdim olunur. Verilənlər bazası və süni intellekt kimi verilənlərə əsaslanan yanaşmalar böyük həcmdə qazma məlumatlarını təhlil etmək və qazma məhsuldarlığının artmasına səbəb olan nümunələri müəyyən etmək üçün getdikcə daha çox istifadə olunur. Proqnozlaşdırılan texniki xidmət modelləri potensial problemləri böyüməzdən əvvəl müəyyən etməyə, dayanma müddətini minimuma endirməyə və aktivlərin istifadəsini optimallaşdırmağa kömək edir.Avadanlıq və mayeləri optimallaşdırmaqla yanaşı, proqram həlləri quyudibi mühərrik performansını maksimuma çatdırmağa kömək edir.

Keywords: Stabillik, Rotor-rulman, İnhiraf, Fırlanma momenti
NEFT-QAZ EHTIYATLARININ IQTISADI QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI VƏ ONLARIN SƏMƏRƏLI MƏNIMSƏNILMƏSININ ÜSUL VƏ VASITƏLƏRININ TƏHLILI

Authors: Arif Süleymanov, Nigar Paşazadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-469

Year: 2024 Pages: 469-476

Show abstract

Abstract: Neft və qaz ehtiyatlarının işlənilməyə daxil edilməsi ciddi əsaslandırılmış layihə sənədləri əsasında həyata keçirilir ki, bu zaman ən əhəmiyyətli məsələlərdən birini aşkar edilmiş ehtiyatların iqtisadi qiymətləndirilməsi ilə əlaqədar meydana gələn məsələ təşkil edir. Təcrübə göstərir ki, neft və qaz ehtiyatlarının mənimsənilmə səmərəliliyi bu qiymətləndirmə nəticələrinin işlənilmə mərhələsi üzrə formalaş¬dırdığı tələblərə tam əməl olunması çərçivəsində əldə edilə bilər. Belə ki, bu tələblər, ilk növbədə, yataqların bütün işlənmə mərhələləri üzrə çıxarılabilən ehtiyatın tam surətdə işlənməyə cəlb edilməsi üçün zəruri geoloji-texniki və texnoloji səciyyəli tədbirlər kompleksinin müəyyənləş-diril¬məsini, optimal işlənmə sisteminin qurulmasını və həyata keçirilməsi və sairi nəzərə alan tələblərdir. Qeyd olunanlarla əlaqədar olaraq, məqalədə neft-qaz ehtiyatlarının iqtisadi qiymətlən-diril¬məsi və bu qiymətləndirmə tələb¬lərinə uyğun olaraq işlənmədə olan yataqların ehtiyatlarının səmərəli mənimsənilməsinin üsul və vasitələri təhlil edilir.

Keywords: ehtiyat, iqtisadi qiymətləndirmə, səmərəlilik, geoloji-kəşfiyyat, üsul və vasitələr
SOSIAL YÖNÜMLÜ BAZAR IQTISADIYYATI DÖVLƏTIN SOSIAL-IQTISADI INKIŞAFININ MODELI KIMI

Authors: Ceyhun Mahmudov, Əjdərəli Qafarov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-477

Year: 2024 Pages: 477-483

Show abstract

Abstract: Sistem dayanarkən diqqətinizi səmərəli işləyən azad bazar sisteminə cəmləyin. Onları azad bazar həll edə bilməz, lakin irəliləyiş əldə edilir. Bu problemlərin həlli ilə bağlı dövlət qarşısında mühüm vəzifələr qoyulub. Bu sərəncam qanunlar vasitəsilə ictimai asayişin təmin edilməsini, üzvləri istisna oluna bilməyən ictimai malların istehsalını, ayrı-seçkilik hüququna malik olmağı, yoxsulların müdafiəsini, müsbət və mənfi xarici təsirlərin yaxşılaşdırılmasını və təbii inhisarların formalaşması. Lakin dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsi bundan kənara çıxır və iqtisadi inkişaf üçün müxtəlif nəticələr verə bilər. Ədəbiyyat müxtəlif yanaşmalardan istifadə etməklə dövlət sektorunun ölçüsünün məhsuldarlığa və inkişafa təsirini izah etməyə çalışmışdır. Bu yanaşmalar dövlət sektoru biznesini səmərəsiz edir, iqtisadi sistemin tənzimlənməsi ilə qoyulan həddindən artıq məsrəflər və həyata keçirilən pul-kredit və fiskal siyasətlərin əksəriyyəti ağır vergi yükləri tətbiq etmək meyli kimi səbəblərdən iqtisadi stimulları təhrif etməyə və səmərəliliyi azaltmağa meyllidir. dövlət sektorunun böyüməsindən qaynaqlanan ümumi qənaətdir və buna görə də uzun müddətdə investisiyaların azalmasına və rifahın itirilməsinə səbəb ola bilər. Üstəlik, vergi yükünün artması nə vaxtsa qeyri-formal iqtisadiyyatı stimullaşdıra bilər. Məlumdur ki, milli iqtisadiyyatın inklüziv artımını təmin etmək səmərəli iqtisadi inkişaf strategiyasının yaradılmasını və həyata keçirilməsini tələb edir. Nəticə etibarı ilə, iqtisadi inkişaf planının yaradılması üçün ən mühüm tələblərdən biri multiplikator effekti ilə yanaşı, ölkənin mövcud maliyyə-iqtisadi potensialının da nəzərə alınması olmalıdır.

Keywords: sosial, bazar, iqtisadiyyat, bazar iqtisadiyyatı, inkişaf, sosial-iqtisadi inkişaf
ПОДХОДЫ К МОНИТОРИНГУ СЕТИ

Authors: Хакверди Мансимов, Рамиль Рагимли

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-484

Year: 2024 Pages: 484-494

Show abstract

Abstract: В представляемой статье производится анализ процесса передачи пакетов данных со стороны систем, подвергаемых мониторингу с использованием Мониторинговой платформы. Указанная платформа направлена на контроль трафика пакетов данных с целью выявления потенциальных неисправностей в области сетевой инфраструктуры. На текущем этапе технологического развития возникают затруднения с определенными структурами из-за усложнения общей информационной базы технологий, что затрудняет одновременный мониторинг всех систем. В результате возникает потребность в применении новых технологических решений для мониторинга и анализа данных. Эти решения направлены на предоставление предварительной или своевременной информации о состоянии сети с целью предотвращения отключения определенных систем из сети или их перегрузки.

Keywords: система, сеть, структура, мониторинг, трафик
KOS ÜÇÜN MHBS ƏSASINDA “ASILI MÜƏSSISƏLƏRƏ INVESTISIYALAR” VƏ “BIRGƏ MÜƏSSISƏLƏRƏ INVESTISIYALAR”IN MALIYYƏ HESABATLARINDA KEYFIYYƏT XÜSUSIYYƏTLƏRININ ARTIRILMASI

Authors: Elxan Cəfərov, Rəşad Mustafayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-495

Year: 2024 Pages: 495-504

Show abstract

Abstract: Bu məqalə Kiçik və Orta Müəssisələr (KOB) üçün Beynəlxalq Maliyyə Hesabatları Standartlarına (BMHS) uyğun olaraq “Asılı müəssisələrə investisiyalar” və “Birgə müəssisələrə investisiyalar” üzrə maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətlərinin təkmilləşdirilməsinin incəliklərini araşdırır. Qlobal biznes mənzərəsi inkişaf etdikcə, KOM-lar getdikcə daha çox Asılı şirkətlər və birgə müəssisələr kimi mürəkkəb investisiya strukturlarında iştirak edirlər ki, bu da şəffaf və dəqiq maliyyə hesabatlılığı təcrübələrini tələb edir. Tədqiqat Asılı və birgə müəssisələrə qoyulan investisiyalara xas hesabat tələblərini başa düşmək üçün zəmin yaratmaqla, KOM-lar üçün MHBS-nin konseptual çərçivəsini aydınlaşdırmaqla başlayır. Daha sonra, qiymətləndirmə metodologiyaları, konsolidasiya prosedurları və kapitalın uçotu prinsipləri daxil olmaqla, bu investisiyalarla bağlı çətinlikləri və mürəkkəblikləri araşdırır. Bundan əlavə, məqalə Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalarla bağlı maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətlərini artırmaq üçün strategiyaları və ən yaxşı təcrübələri araşdırır. Buraya maliyyə məlumatlarının əhatəliliyinin, müqayisə oluna bilənliyinin, etibarlılığının, aktuallığının və başa düşülməsinin təmin edilməsi və bununla da maraqlı tərəflər tərəfindən məlumatlı qərarların qəbul edilməsinin asanlaşdırılması daxildir. Bundan əlavə, tədqiqat Asılı və birgə müəssisələrə investisiyaların hesabatında şəffaflıq və hesabatlılığı vurğulayaraq, MHBS-nin KOM-lar üçün tələb etdiyi açıqlama tələblərinin vacibliyini vurğulayır. Maraqlı tərəflərə müəssisənin maliyyə vəziyyəti və fəaliyyəti haqqında hərtərəfli məlumat vermək üçün bu investisiyaların xarakteri, riskləri və maliyyə nəticələri ilə bağlı adekvat açıqlamanın əhəmiyyətini müzakirə edir.

Keywords: Maliyyə hesabatları, keyfiyyət xüsusiyyətləri, investisiyalar, asılı müəssisələr, birgə müəssisələr
KOS ÜÇÜN MHBS-NIN İCARƏ BÖLMƏSININ MÜHASIBAT UÇOTUNDA KEYFIYYƏT XÜSUSIYYƏTLƏRININ ARTIRILMASI

Authors: Elxan Cəfərov, Rüfət Sadıqov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-505

Year: 2024 Pages: 505-512

Show abstract

Abstract: Kiçik və Orta Sahibkarlıq üçün Beynəlxalq Maliyyə Hesabatları Standartları məhdud resursları olan müəssisələr tərəfindən maliyyə hesabatları üçün mühüm çərçivə təşkil edir. Bu çərçivədə lizinq uçotu maliyyə hesabatlarına və qərar qəbul etmə proseslərinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyinə görə ciddi diqqət tələb edən kritik bir sahə kimi seçilir. İcarə uçotu ilə bağlı KOS üçün MHBS tərəfindən verilən aydınlığa baxmayaraq, maliyyə məlumatlarının keyfiyyətini və etibarlılığını təmin etmək üçün əlavə tədqiqi təmin edən xas mürəkkəbliklər və problemlər mövcuddur. Bu tədqiqatın məqsədi KOS üçün MHBS çərçivəsində icarə uçotunun keyfiyyət xüsusiyyətlərini daha dərindən araşdırmaq, təkmilləşdirmə sahələrini müəyyən etmək və maliyyə hesabatlarında şəffaflığı, müqayisəliliyi və uyğunluğu artırmaq üçün strategiyalar təklif etməkdir. Mövcud ədəbiyyatın, tənzimləyici təlimatların və praktiki nümunələrin hərtərəfli təhlilini aparmaqla bu tədqiqat aşağıdakı əsas aspektləri həll etməyə çalışır: Təriflərin və təsnifatların aydınlaşdırılması: İcarə şərtlərinin müəyyən edilməsində və maliyyə və əməliyyat icarələri arasında fərq qoyulmasında qeyri-müəyyənliklər çox vaxt hesabatda uyğunsuzluqlara səbəb olur. Bu tədqiqat potensial yanlış şərhləri azaltmaq və maliyyə hesabatı təcrübələrində vahidliyi təmin etmək üçün icarə təsnifatı üçün daha aydın təlimatlar təklif edəcəkdir. Açıqlama tələblərinin təkmilləşdirilməsi: İcarəyə aid məlumatın hərtərəfli açıqlanması maraqlı tərəflər üçün müəssisənin maliyyə vəziyyətini düzgün qiymətləndirmək üçün vacibdir. Bu araşdırma İcarə razılaşmalarının daha yaxşı şəffaflığını və başa düşülməsini asanlaşdırmaq üçün KOS üçün MHBS daxilində açıqlama tələblərinin artırılması yollarını araşdıracaq. Ölçmə metodlarının qiymətləndirilməsi: Xərc modeli və ədalətli dəyər modeli kimi müxtəlif ölçmə üsulları icarə uçotunda çətinliklər yaradır. Bu tədqiqat bu metodların KOS-lar üçün uyğunluğunu nəzərə alaraq tənqidi şəkildə qiymətləndirəcək və bildirilmiş icarə rəqəmlərinin etibarlılığını və uyğunluğunu artırmaq üçün təkmilləşdirmələr təklif edəcək.

Keywords: İcarə uçotu, keyfiyyət xüsusiyyətləri, mühasibat standartları, icarə müqavilələri, aktivlərin idarə edilməsi, maliyyə şəffaflığı, standartlaşdırma
XARICI TICARƏTIN INKIŞAFINDA LOGISTIKA SEKTORUNUN ROLU: EKONOMETRIK TƏHLIL

Authors: Yunus Ceran, Ruzi Eminov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-513

Year: 2024 Pages: 513-523

Show abstract

Abstract: Logistika sektoru malların, xidmətlərin və məlumatların qəbulu, saxlanması və daşınması ilə bağlı bütün prosesləri əhatə edir. İş dünyasında logistika məhsulun yaradılmasından sifarişin yerinə yetirilməsinə qədər bütün mərhələlərdən ibarətdir. Bu, şirkətlərin həm daxili, həm də beynəlxalq səviyyədə fəaliyyət göstərməsi üçün vacib məsələdir. Logistika sektoru məhsulun istehsalından müştəriyə çatdırılmasına qədər bütün mərhələləri əhatə edir. Buraya malların sifarişi, saxlanması, qablaşdırılması, daşınması, göndərilməsi və çatdırılması daxildir. Logistika sektoru törəmə şirkətləri sürət, effektivlik, keyfiyyət və sərfəlilik kimi əsas effektivlik göstəriciləri ilə təmin edir. Logistika sifarişlərin vaxtında yerinə yetirilməsi, məhsulların müştərilərə yüksək keyfiyyətlə çatdırılması və onların maliyyəsini səmərəli idarə etmək üçün mühüm amildir. Dəyişən müştəri tələbləri və qlobal bazarın təşkili ilə logistika sənayesi daha mürəkkəb vəziyyətlərlə barışır və innovativ həllər tələb edir. Son zamanlar texnologiyanın inkişafı ilə logistika sektorunda da dəyişikliklər baş verdi. Logistika proseslərində səmərəlilik və qənaətcillik yaratmaq üçün avtomatlaşdırma, sənaye və digər qabaqcıl texnologiyalardan istifadə edilir. Nəticədə logistika sektoru qlobal ticarətdə və məhsul və xidmətlərin tədarükündə mühüm rol oynayır. Müasir iş dünyasında logistika səmərəliliyin artırılması və maliyyənin idarə edilməsinin sürətləndirilməsi üçün mühüm strategiya və amil olaraq qalır. Logistika sektoru malların, xidmətlərin və məlumatların səmərəli idarə edilməsi, saxlanması, daşınması və ötürülməsi ilə məşğul olan təşkilatları və prosesləri əhatə edir. Bu, sifarişlərin yerinə yetirilməsindən, məhsulların endirimindən tutmuş zəmanətlərin itirilməsinə qədər bütün mərhələləri əhatə edir. Logistika şirkət və təşkilatların məhsul və xidmətlərinin müştərilərinə çatdırılması və məhsul və xidmətlərin ən yaxşı qiymətə və vaxtında çatdırılmasını təmin etmək prosesindən ibarətdir.

Keywords: logistika, inkişaf, ticarət, təhlil
SUALTI KƏMƏRLƏRDƏ KORROZİYA DEFEKTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ ÜÇÜN RƏQƏMSAL MODELLƏRİN TƏTBİQİ

Authors: Ramiz İsmayılov, Şövqi Səfərli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-524

Year: 2024 Pages: 524-534

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən məqalədə neft və qazın nəqlini həyata keçirən sualtı boru kəmərlərinin korroziya zədələrinin approksimasiyası (təqribi qiymətləndirilməsi) üçün model təklif olunmuşdur. Həmin qiymətləndirilmənin dəqiq aparılması kəmərin qalıq istismar resursunun daha dəqiq qiymətləndirilməsi anlamına gəlir. Bu qiymətləndirilmənin aparılması üçün hesabi alqoritm təklif olunmuş və ədədi qiymətlər üzərində icra olunmuşdur. Həmin alqoritm əsasında kompyuter proqramı da tərtib olunmuşdur.

Keywords: korroziya zədələri, approksimasiya, model, qiymətləndirilmə, hesabi alqoritm, kompyuter proqramı
ORACLE TEXNOLOGİYASI ƏSASINDA VBİS SERVERLƏRİNİN SIRADAN ÇIXMA DAVAMLILIĞININ TƏDQİQİ VƏ İŞLƏNMƏSİ

Authors: Elviz İsmayılov, Tamerlan Zenizadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-535

Year: 2024 Pages: 535-541

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən məqalədə Oracle Recovery Manager vasitəsilə Verilənlər Bazası İdarəetmə Sistemlərinin nüsxələnməsi və bərpası proseslərini ətraflı şəkildə araşdırır. Verilənlər bazalarının təhlükəsizliyi, nüsxələnmə və bərpa tədbirləri, müasir informasiya texnologiyalarında şirkətlər və qurumlar üçün əsas məsələlərdən biridir. Bu tədqiqat, Oracle Recovery Manager-in bu məqsədlərdə necə effektiv şəkildə istifadə edilə biləcəyini və verilənlər bazası idarəetmə sistemlərinin keyfiyyətli bərpası prosesinin necə təşkil edilə biləcəyini araşdırır.Oracle Recovery Manager, müxtəlif verilənlər bazalarını təhlükəsiz formada nüsxələmə və bərpa etmək üçün inkişaf etdirilmiş bir texnologiyadır. Bu tədqiqat, Oracle Recovery Manager vasitəsilə verilənlər bazasının nüsxələnməsi və bərpası proseslərinin keyfiyyətli və effektiv şəkildə necə idarə oluna biləcəyini tədqiq edir.

Keywords: idarə üsulu, elektron aparatura, xarakteristika, skalyar üsul, vektor üsulu, çıxış parametrləri, tənzimləmə, yük, mənbə, keyfiyyət
DƏNİZ PLATFORMALARININ ÜST TİKİLİSİNİN QURAŞDIRILMASININ MÜASİR TEXNOLOGİYASI

Authors: Ramiz İsmayılov, Toğrul Hacızadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-542

Year: 2024 Pages: 542-551

Show abstract

Abstract: Dəniz platformaları dənizdəki neft yataqlarında kəşfiyyat, hasilat işləri aparmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəniz platforması struktur olaraq iki hissəyə bölünür: üst hissələr və alt quruluş. Üst hissələr kəşfiyyat,istehsal və insan fəaliyyəti üçün müxtəlif növ obyektlərin saxlanması üçün yerləri təmin edən polad konstruksiyadır. Təhlükəsiz bir hündürlükdə "oturan" üst tərəfləri dəstəkləmək üçün alt quruluşlar vacibdir.Platformanın üst tikililəri və alt quruluşu ayrıca layihələndirilir və hazırlanır. Tamamlanmış üst hissələr və alt tikili daha sonra sahildə və ya dənizdə birləşdirilir. İnteqrasiya metodologiyası üst hissələrdən və alt tikili dizaynından asılıdır, eyni zamanda seçilmiş inteqrasiya metodu platformanın dizaynına, xüsusilə də üst hissələrin dizaynına güclü təsir göstərir. Burada, müzakirə platformanın üst tikililərindən başlayır və müxtəlif növ üst örtüklərin dizayn fəlsəfələrini əhatə edir.Məqalədə dəniz platformalarının üst tikililərinin quraşdırılmasının müxtəlif üsullarının analizi aparılmış,tikinti proseduru araşdırılmış,əmələ gələ biləcək çətinliklər və təhlükələrə baxılmış,məqalənin indiki və gələcəkdəki aktuallığı haqqında fikirlər verilmişdir.Burada ki, əsas məqsəd neft və qaz ehtiyatlarının qazılması və istismarının ən vacib hissəsi olan dəniz platformalarının dizayn,tikinti mexanizmi və metodları haqqında ümumi məlumatın verilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Keywords: dəniz hidrotexniki qurğuları, dəniz tikintisi, dəniz platformalarının tikintisi, dəniz platformalarının üst tikililərinin layihələndirilməsi
FILTRASIYA, OPTIK VƏ SAHƏ KOMPLEKS TƏDQIQAT ÜSULU ILƏ ÇIXARILABILƏN QALIQ NEFT EHTIYATLARININ QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI VƏ LOKALLAŞDIRILMASI

Authors: Qəşəm Zeynalov, Vəfadar Qaçayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-552

Year: 2024 Pages: 552-563

Show abstract

Abstract: Neft ehtiyatlarının strukturu və tərkibi geoloji və texnoloji amillərin təsirindən işlənmənin son mərhələsində yetişmiş neft yataqlarında pisləşir. Geoloji amillərə işlənməkdə olan layların şaquli və maili makro və mikro heterogenliyi daxildir. Eyni zamanda, makro-heterogenlik stimullaşdırıcı təsirə məruz qalmayan aşağıkeçirici və durğun təbəqələrdə, zonalarda və linzalarda qalıq neftin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Mikro-heterojenlik isə kapilyar neftin və neftin qalıq ehtiyatlarının formalaşmasına kömək edir.Texnoloji amillərə quyular arası məsafə, təzyiq qradiyenti və ya subasma texnologiyası əsaslandırılarkən layların heterogenliyinin tam hesaba alınmasının mümkünsüzlüyü daxildir. Burada əsas problem, su basmış laylarda qalıq neftin paylanmasının, kəmiyyətinin və keyfiyyətinin pisləşməsinin aydın başa düşülməməsidir ki, bu da neftin effektiv çıxarılması üçün əsaslı texnologiyanın seçilməsini çətinləşdirir. İstehsalat karotajı, hidrodinamik və izahedici, seysmik, litofasiya və digər kəşfiyyat və qalıq ehtiyatların modelləşdirilməsi üsullarının daim təkmilləşdirilməsinə baxmayaraq, ehtiyatların tükənmə faizi və onların işlənmə fəaliyyəti ilə əhatə olunması haqqında vaxtında etibarlı məlumat əldə etmək çox vaxt mümkün olmur.

Keywords: optik kompleks analizi, paylanma, qalıq çıxarıla bilən neft ehtiyatı, quyuların karotajı, hidrodinamik simulyasiya
TƏBİİ QAZIN KARBOHİDROGEN KONDENSATDA HƏLL OLMASININ MAYENİN FİZİKİ-TERMODİNAMİKİ XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİNİN EKSPERİMENTAL TƏDQİQİ

Authors: Hamlet Abbaszadə, Vüqar Quliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-564

Year: 2024 Pages: 564-572

Show abstract

Abstract: Məqalədə, təbii qazın karbohidrogen mayedə həll olması zamanı onun fiziki, termidinamiki və hidrodinamiki xassələrini kəskin dəyişməsini nəzərə alaraq, bu amilin kondensatın qaz qarışıqları ilə buxarlandırılmasına təsiri məsələləri eksperimental tədqiqat məlumatları əsasında araşdırılmışdır. İstinad edilən tədqiqat işində azot və karbon qazı qarışıqlı yeddi müxtəlif təbii qaz sistemindən istifadə edilmişdir ki bu da onlar;n retroqrad kondensatda həll olma qabiliyyətinin müxtəlif olmasına səbəb olmuşdur. Beləliklə, kondensat amili və termobarik şərait sabit saxlanılmaqla PVT qurğusunda yaradılan qazkondensat sistemlərinin xüsusi üsulla tədqiqi qaz və maye fazaları arasında kütlə mübadilsəinin və ya retroqrad proseslərin kifayət qədər ətraflı öyrənilməsinə imkan yaratmışdır. Eksperimental dəqiqatların təhlilindən məlum olmuşdur ki qazkondensat sisteminin iki fazalı halında təzyiq və temperaturu dəyişmədən belə, yalnız qaz komponentlərinin həllolma qabiliyyətini yaxşılaşdırmaqla qaz fazasına transformasiya edilən maye karbohidrogenin həcmini artırmaq, daha ağır komponentləri buxarlandırmaq və ümumilikdə qazkondensat sisteminin retroqrad kondensasiya təzyiqini azaltmaq mümkündür. Beləliklə, qazkondensat yataqlarının istisamarı zamanı laya təsir edilməsi üçün istifadə ediləcək işçi agentin və ya quyudibi zonada tıxac yartamış retroqrad kondensatın laydan çıxarılması məqsədilə quyuya vurulacaq qaz qarışığının yaradılması zamanı, çox vacib faktorlardan biri kimi həmin qarışığın karbohidrogen kondensatda həll olma qabiliyyətinin yüksək olması təklif edilmişdir.

Keywords: Qazkondensat yatağı, Təbii qaz, Retroqrad kondensasiya, İşçi agent, Faza çevrilməsi
IMPROVING ROD PUMP UNIT’S QUALITY INDICATORS FOR THE REQUIRED PARAMETERS

Authors: Javida Damirova, Nigar Algazakhli, Musa Jafarov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei40052024-573

Year: 2024 Pages: 573-581

Show abstract

Abstract: The article outlines a methodological framework for constructing a dynamogram to ascertain the forces exerted on the nodes of a unit and to assess the structural integrity of its constituent parts. Six distinct stages are elaborated upon, encompassing the progression from the unit's initial upward motion to the subsequent downward displacement of its suspension points. Throughout each phase, meticulous attention is paid to variables such as acceleration, weight distribution, and dynamic loading, with detailed computations and considerations elucidated. Graphical representations depicting displacement, velocity, and acceleration profiles serve as essential tools in facilitating the precise construction of the dynamogram. The abstract culminates by underscoring the utilization of computational programs to automate the generation of the dynamogram and to facilitate the subsequent analysis of forces acting on the unit's suspension points. Additionally, reference is made to the inclusion of visual aids, including theoretical dynamogram illustrations and force assignment scheme diagrams, to enhance comprehension and interpretation. In summation, this abstract furnishes a comprehensive delineation of the outlined methodology, emphasizing the critical role of the dynamogram in elucidating the distribution of forces within the unit and underlining its significance in structural analysis and design.

Keywords: Rod pump unit, Wellhead & Pump Systems, Kinematic scheme, Dynamogram

Volume 40, Issue 5 (2024)

QUM TƏZAHÜRÜNÜN QUYUNUN İSTİSMARI PROSESİNƏ TƏSİRİ VƏ ONUN BAŞ VERMƏSİNİN MODELLƏŞDİRİLMƏSİ ÜSULLARI

QUYULARIN QAZILMASININ SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASINDA TUTULMA TƏHLÜKƏSİNİN ARADAN QALDIRILMASI İMKANLARININ NƏZƏRİ-TƏCRÜBİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

ISO 9001-2009 STANDARTINA ƏSASLANAN ÜMUMİ KEYFİYYƏT İDARƏETMƏ KONSEPSİYASINDAN İSTİFADƏ EDƏRƏK KEYFİYYƏT İDARƏETMƏ SİSTEMİNİN TƏTBİQİ

ÇƏTİN ÇIXARILABİLƏN EHTİYATLARA MALİK YATAQLARIN NEFT VERİMİNİN ARTIRILMASININ TƏTBİQİ

ÇOXSƏVİYYƏLİ MARKETİNQ SİSTEMİ VƏ PİRAMİDA SİSTEMİNİN STRUKTURUNUN XARAKTERİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ ARADAKI FƏRQLƏR

NEFT BORU KƏMƏRLƏRİNİN TƏHLÜKƏSİZLİYİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

ABŞERON-BALXANYANI ZONASINDA MƏHSULDAR QAT ÇÖKÜNTÜLƏRİNİN QALINLIQ VƏ QUMLULUĞUNUN DƏYİŞMƏ XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ NEFTQAZLILIĞI

RETROQRAD KONDENSASİYA ZAMANI QAZKONDENSAT SİSTEMLƏRİNİN KOLLOİD HALA KEÇMƏSİNİN FİZİKİ-TERMODİNAMİKİ MAHİYYƏTİ HAQQINDA

XARİCİ TƏSİRLƏR ALTINDA İNTEQRASİYA EDİLMİŞ SİSTEM ÜÇÜN SÜRƏTİN TƏNZİMLƏNMƏSİNƏ NƏZARƏT

MÜASİR İŞƏ QƏBUL PROSESLƏRİNDƏ TEXNOLOGİYADAN İSTİFADƏ

BIRBAŞA VƏ DOLAYI VERGILƏRIN DÖVLƏT GƏLIRLƏRINƏ VƏ İSTEHLAKÇILARA TƏSIRI

YENİ KOMPOZİSİYANIN DAYANIQLI SU-NEFT EMULSİYASINA TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

DAŞKƏSƏN DƏMİR FİLİZİ YATAĞINDA NADİR ELEMENTLƏRİN YAYILMASININ ÖYRƏNİLMƏSİ

TƏCHIZAT ZƏNCIRININ LOGISTIK XIDMƏTLƏRININ XÜSUSIYYƏTLƏRI VƏ ONLARIN INKIŞAF ISTIQAMƏTLƏRI

FTIR AND X-RAY INVESTİGATİON OF POLY-N-VİNYLPYRROLİDONE AND NANO MAGNETİTE FE3O4 MODİFİED CONCRETE STRUCTURE

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ИССЛЕДОВАНИЮ ПРОБЛЕМЫ ЛИДЕРСТВА

ПОВЕДЕНЧЕСКАЯ ЭКОНОМИКА, МИРОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ

КОНЦЕПЦИЯ УПРАВЛЕНИЯ ПЕРСОНАЛОМ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ, ЕЁ НЕОБХОДИМОСТЬ

ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ БИЗНЕСА В ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЙОНЕ

AŞAĞI LAY TƏZYIQI ŞƏRAITINDƏ QUYUDIBI ƏTRAFI SAHƏNIN BƏRKIDILMƏSI ÜÇÜN KIÇIK SIXLIQLI TAMPONAJ MƏHLULLARI

THE APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN STRATEGIC MANAGEMENT

İNSAN KAPİTALININ İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ İNNOVASİYA: ƏMƏK RESURSLARININ OPTİMAL İDARƏ EDİLMƏSİ

KİÇİK VƏ ORTA BİZNES MÜƏSSİSƏLƏRİNİN VERGİYƏ CƏLB EDİLMƏSİNİN ƏSASLARI VƏ VERGİ SİYASƏTİNİN OPTİMALLAŞDIRILMASI

İNSAN RESURSLARININ ELEKTRON MƏLUMAT SISTEMLƏRINDƏ OLAP TEXNOLOGIYASINDAN ISTIFADƏ

QALVANIK SEXLƏRDƏ HAVA TƏRKIBINI TƏYIN EDƏN QAZ ANALIZATORLARININ SENSORUNUN ISLƏNILMƏSI

ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ В ЛОГИСТИКЕ МАТЕРИАЛЬНЫХ РЕСУРСОВ ДЛЯ СОВРЕМЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ

INVESTIGATION OF THE EFFECT OF FLUID CONTENT ON THE INDICATORS OF A GEAR PUMP

BANKLARIN SABİTLİK VƏ İNKİŞAF ÜÇÜN CAMELS TƏHLİLİNDƏN İSTİFADƏSİ

MAGİSTRAL BORU KƏMƏRLƏRİNİN MÜHAFİZƏ ZONALARI

BORUDA İKİKOMPONENTLİ BİRFAZALI AXININ STRUKTUR FORMASININ İNKİŞAFI

INTEGRATING VISUAL EFFECTS INTO 2D PLATFORMER GAMES TO ENHANCE PLAY EXPERIENCES

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA İQTİSADİYYATIN İDARƏ EDİLMƏSİ SAHƏSİNDƏ İSLAHATLAR VƏ ONLARIN NƏTİCƏLƏRİ

SNTE-SB2TE3-Bİ2TE3 KVAZİÜÇLÜ SİSTEMİNDƏ YENİ DÖRDLÜ BİRLƏŞMƏ SNSBBİTE4

TƏHLÜKƏLI KIMYƏVI MADDƏLƏRIN AVTOMOBIL NƏQLIYYATI ILƏ DAŞINMASI ZAMANI TƏHLÜKƏ RISKININ QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI

"DƏMİR - ÇUQUN - ŞÜŞƏ" OVUNTU KOMPOZİSİYA MATERİALININ XASSƏLƏRİNƏ PRESLƏMƏ TƏZYİQİNİN VƏ ÇUQUN OVUNTULARININ DİSPERSLİYİNİN TƏSİRİ

ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ВНЕДРЕНИЯ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРОЦЕСС ОБУЧЕНИЯ (АЗЕРБАЙДЖАН)

HORİZONTAL QUYU KƏSİLİŞLƏRİNİN GEOFİZİKİ TƏDQİQİNDƏ MÜASİR TEXNOLOGİYALARIN TƏTBİQİNƏ DAİR

STUDY OF REGENERATİON PROCESS İN CATALYTİC CRACKİNG PROCESS

KOMMERSIYA TƏŞKILATLARINDA MALIYYƏ SABITLIYI METRIKLƏRININ MÜQAYISƏLI TƏHLILI

AZƏRBAYCANDA KIÇIK VƏ ORTA SAHIBKARLIĞIN MÖVCUD VƏZIYYƏTI

DƏNİZ QAZ QUYULARININ MƏHSULDARLIĞININ ARTIRILMASI ÜÇÜN TƏTBİQ OLUNAN TƏDBİRLƏR

FONTAN ARMATURU AVADANLIĞININ TƏNZİMLƏNƏN DROSSELİNİN İŞ QABİLİYYƏTLİLİYİNİ SAXLAMAQLA DAYANIQLI VƏZİYYƏTİNİN TƏDQİQİ

QEYRİ-ƏNƏNƏVİ KARBOHİDROGEN EHTİYATLARININ İCMALI: HASİLAT TEXNOLOGİYALARI VƏ İŞLƏNMƏ İMKANLARI

DATA SCIENCE AND MACHINE LEARNING APPROACHES FOR DISASTER MANAGEMENT APPLICATIONS

NEFTİN İLKİN EMALI PROSESİNİN ƏSAS QURĞULARI ÜÇÜN EKSPERİMENTAL TƏDQİQATLARIN TƏŞKİLİ

EFFECTIVE ANALYSIS OF SAND PLUG WASHING IN WELLS

STRATEJI PLANLAŞDIRMA VƏ TƏŞKILAT STRUKTURLARI: GƏLƏCƏK ÜÇÜN INNOVATIV IDARƏETMƏ YANAŞMALARI

SEKVENS-STRATİQRAFİK YANAŞMA ƏSASINDA MƏHSULDAR QAT ÇÖKÜNTÜLƏRİNİN LİTOLOJİ-GENETİK TƏDQİQİ (BUZOVNA-MAŞTAĞA YATAĞI TİMSALINDA)

QUYUDIBI MÜHƏRRIK SISTEMLƏRI ILƏ NEFT VƏ QAZ QUYULARININ QAZMA TEXNOLOGIYASININ SƏMƏRƏLILIYININ ARTIRILMASININ TƏDQIQI

NEFT-QAZ EHTIYATLARININ IQTISADI QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI VƏ ONLARIN SƏMƏRƏLI MƏNIMSƏNILMƏSININ ÜSUL VƏ VASITƏLƏRININ TƏHLILI

SOSIAL YÖNÜMLÜ BAZAR IQTISADIYYATI DÖVLƏTIN SOSIAL-IQTISADI INKIŞAFININ MODELI KIMI

ПОДХОДЫ К МОНИТОРИНГУ СЕТИ

KOS ÜÇÜN MHBS ƏSASINDA “ASILI MÜƏSSISƏLƏRƏ INVESTISIYALAR” VƏ “BIRGƏ MÜƏSSISƏLƏRƏ INVESTISIYALAR”IN MALIYYƏ HESABATLARINDA KEYFIYYƏT XÜSUSIYYƏTLƏRININ ARTIRILMASI

KOS ÜÇÜN MHBS-NIN İCARƏ BÖLMƏSININ MÜHASIBAT UÇOTUNDA KEYFIYYƏT XÜSUSIYYƏTLƏRININ ARTIRILMASI

XARICI TICARƏTIN INKIŞAFINDA LOGISTIKA SEKTORUNUN ROLU: EKONOMETRIK TƏHLIL

SUALTI KƏMƏRLƏRDƏ KORROZİYA DEFEKTLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ ÜÇÜN RƏQƏMSAL MODELLƏRİN TƏTBİQİ

ORACLE TEXNOLOGİYASI ƏSASINDA VBİS SERVERLƏRİNİN SIRADAN ÇIXMA DAVAMLILIĞININ TƏDQİQİ VƏ İŞLƏNMƏSİ

DƏNİZ PLATFORMALARININ ÜST TİKİLİSİNİN QURAŞDIRILMASININ MÜASİR TEXNOLOGİYASI

FILTRASIYA, OPTIK VƏ SAHƏ KOMPLEKS TƏDQIQAT ÜSULU ILƏ ÇIXARILABILƏN QALIQ NEFT EHTIYATLARININ QIYMƏTLƏNDIRILMƏSI VƏ LOKALLAŞDIRILMASI

TƏBİİ QAZIN KARBOHİDROGEN KONDENSATDA HƏLL OLMASININ MAYENİN FİZİKİ-TERMODİNAMİKİ XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİNİN EKSPERİMENTAL TƏDQİQİ

IMPROVING ROD PUMP UNIT’S QUALITY INDICATORS FOR THE REQUIRED PARAMETERS

ISSN

Statistics

Latest publications

Information

Developed By

Browse