Volume 38, Issue 3 (2024)

BESSEL FUNKSİYALARININ BİRLƏŞMƏSİNİN SIFIRLARININ TƏDQİQİ

Authors: Cavanşir Həsənov, Əfsanə Abdullayeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-06

Year: 2024 Pages: 6-12

Show abstract

Abstract: Bessel və hiperhəndəsi funksiyalar ehtimal, statistika, riyazi fizika və mühəndislik elmlərində çox tez-tez istifadə olunur. Bundan əlavə, digər tətbiq sahələri kimi Bessel funksiyası nəzəriyyəsi də elektrik, hidrodinamika, radiofizika, rabitə nəzəriyyəsi, atom və nüvə fizikası kimi bir çox problemin həllində son zamanlar istifadə edilmişdir. Klassik mənada Bessel və Modifikasiya olunmuş Bessel funksiyaları sinus, kosinus, hiperbolik sinus və hiperbolik kosinus funksiyalarının ümumiləşdirilməsi kimi göstərilə bilər. Onların qrafikləri təxminən sinus və kosinus qrafiklərinə bənzəyir, lakin onlar ümumiyyətlə dövri deyil. Triqonometrik funksiyaları əhatə edən bir çox bərabərsizliklər və eyniliklər Bessel funksiyalarına qədər genişləndirilə bilər. Bu tip bərabərsizliklər son vaxtlar mühəndislik elmlərində, informasiya və kommunikasiya nəzəriyyələrində çox tez-tez istifadə olunur. Tədqiqat işində Bessel funksiyalarının məhsul birləşmələri üzrə sıfır funksiyalarını nəzərdən keçiririk.

Keywords: Bessel funksiyaları, hiperhəndəsi funksiyalar, funksiya sıfırları, müsbət sıfırlar, sıfırlar çoxluğu
MÜSTƏQİLLİK DÖVRÜNDƏ AZƏRBAYCANIN İNKİŞAFININ İQTİSADİ SİYASƏTİNİN ƏSAS İSTİQAMƏTLƏRİ

Authors: Elman Əliyev, Nərminə Abbasova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-13

Year: 2024 Pages: 13-20

Show abstract

Abstract: Bu məqalə, Azərbaycanın müstəqillik dövründə iqtisadi siyasətinin əsas istiqamətlərini təsvir edir. Bu istiqamətlər arasında qaz və neft sahələrinin işlənməsi, iqtisadiyyatın diversifikasiyası, infrastrukturun inkişafı, xarici investisiyaların cəlb edilməsi və regionun iqtisadi inkişafına təsiri kimi mühüm məsələlər qeyd olunur. Məqalə, Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin geniş və çeşidlənmiş bir perspektivə əsaslanaraq, ölkənin iqtisadiyyatının və regionun sosial-iqtisadi dəyərlərinin inkişafına dəstək olduğunu vurğulayır.

Keywords: müstəqillik dövrü, iqtisadi siyasət, qaz sahəsi, neft sahəsi, diversifikasiya, infrastruktur, xarici investisiyalar, regionun iqtisadi inkişafı
SİRKONİUM FENOLYAT KOMPLEKSLƏRİ İŞTİRAKINDA ETİLENİN OLİQOMERLƏŞMƏSİ

Authors: Mətləb Xamiyev, Samir Şahmuradov, Fidan Şirinova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-21

Year: 2024 Pages: 21-30

Show abstract

Abstract: Amino hidroxlorid liqandlı heterogenləşdirilmiş sirkonium fenolyat kompleksləri sintez edilmiş və onların quruluşu müxtəlif analiz üsulları ilə xaraktaerizə olunmuşdur. Sintez edilmiş sirkonium fenolyat kompleksləri müxtəlif alüminium üzvi birəşmələri ilə aktivləşdirildikdən sonra üzvi həlledicilər mühitində onlar iştirakında etilenin oliqomerləşməsi prosesi tədqiq olunmuşdur. Müəyyən edilmişdir ki, alınan oliqomer məhsulun paylanması alüminium üzvi birləşməsinin növündən, reaksiya şəraitindən (temperatur, təzyiq və katalizator komponentlərin mol nisbəti) əsaslı sürətdə asılıdır. Birgə katalizator kimi Et2AlCl və Et3Al2Cl3 iştirakında alınan oliqomer məhsul aşağı molekullu olefinlərdən ibarət olduğu halda, birgə katalizator kimi EtAlCl2 iştirakında alınan reaksiya məhsulunun 31-36% - i 350 – dən yüksək temperaturda qaynayan polietilen yağ fraksiyası təşkil edir.

Keywords: etilen, oliqomerləşmə, olefinlər, sirkonium kompleksi
EMAL VƏ İCTİMAİ İAŞƏ MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ QİDA MƏHSULLARININ SAXLANMASI VƏ ANBAR SAXLANCLARINA OLAN TƏLƏBAT

Authors: Fəxrəddin Ağayev, Gəncəli Səftərov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-31

Year: 2024 Pages: 31-39

Show abstract

Abstract: Respublikamızda qeyri-neft sektorunun inkişafına diqqətin yönəldilməsi ilə əlaqədar ölkədə turizm potensialının artması öz növbəsində mehmanxana və ictimai iaşə obyektlərinin çoxalmasına şərait yaratmışdır. Bununla yanaşı olaraq, əhalinin keyfiyyətli ərzaq məhsulları ilə təmin edilməsi də həmişə dövlətin diqqət mərkəzində durur. Müxtəlif anbarlarda aparılan əməliyyatların ardıcılllığı kompleks şəkildə təhlil edilmişdir. Anbar otaqlarının sahəsinə olan tələfatın hesablanması qaydası göstərilmişdir.Anbarda zəruri avadanlığın, anbarın quruluşunun təşkil edilməsində tələb olunan normalara baxılmışdır. Emal müəssisələrində qəbul edilən ərzaqların da saxlanma şəraitinə, onları müşaət edən sənədlərə olan tələbat, müayinə metodları və s. baxılmışdır. Məhsulun müvafiq müşaətedici sənədləri və baytar müayinəsi haqqında möhür olmadıqda qəbul edilməsi qadağan edilmiş ərzaqlar göstərilmişdir. Həmin müəssisənin anbarlarında ərzaq qonşuluğu, temperatur rejiminə riayət edilməsinin son nəticədə istehsal edilən məhsulun keyfiyyətinə təsir edəcəyi göstərilmişdir.

Keywords: xammal, saxlanc, qida məhsulları, soyuducu anbar, sanitar-epidemioloji, kənd təsərrüfatı, ictimai iaşə
QOBUSTAN-ABŞERON ƏRAZISINDƏ YERLƏŞƏN MIOSEN ÇÖKÜNTÜLƏRININ MAQNITOSTRATIQRAFIYASI

Authors: Təhminə Qarayeva, Adiləxanım Hüseynova, Göyçək Təşvigi, Anar Məmmədov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-40

Year: 2024 Pages: 40-47

Show abstract

Abstract: Azərbaycanın dogər bölgələrində olduğu kimi Qobustan-Abşeron ərazisindədə geniş yayılmışdır. Uzun illər paleogen çöküntüləri öyrənilsədə, hələ də dayaq startiqrafik şkalası tərtib dilməmişdir. Ona görədə bu ərazidə həm paleontoloji, həm də paleomaqnit tədqiqatlarının aparılması məqsədə uyğundur. Qobustan-Abşeron ərazisində yerləşən Miosen çöküntülərində təbii qalıq maqnitləşmə vektorunun istiqaməti öyrənilməsi əsasında mətəbələr və yarımmərtəbələrin paleomaqnit xüsusiyyətləri əldə edilmişdir. Aparılan paleomaqnit tədqiqatları əsasında miosenin maqnitostratiqrafik şkalası tərtib edilmiş və və onu qlobal maqnitoxronoloji miqyasla əlaqələndirərək, mütləq xronologiyada formasiyaların yaşını və çökmə fasilələrinin müddəti qiymətləndirilmişdir.

Keywords: foraminiferalar, nanoplankton, maqnitostratiqrafiya, qalıq maqnitlənmə, hematit, maqnetit, otrzona, maqnitozona
İNDUKSION LEVITASIYA ELEMENTLI ELEKTROMEXANIKI ÇEVIRICILƏRIN PARAMETRLƏRININ DƏYIŞMƏ XÜSUSIYYƏTLƏRININ TƏHLILI

Authors: Gülayə Məmmədova, Nəriman Quluzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-48

Year: 2024 Pages: 48-59

Show abstract

Abstract: Elektromexaniki çeviricilər istehsalat proseslərinin avtomatik nəzarət və tənzim sistemlərində geniş tətbiq olunurlar. İnduksion levitasiya element əsasında elektromexaniki ceviriçilərin əsas xarakteristikaları–çıxış gərginlik (və ya cərəyan) və yük gücünün hərəkət edən hissənin yerdəyişməsindən asılılığıdır. Bu halda, qabarit ölçülərin, temperatur və tezlik xətaları, giriş gərginliyinə nisbətən çıxış gərginliyinin faz dəyişkliyinin minimizasiyası və maksimal çıxış gücnün alınması zəruridir. İnduksion levitasiya element əsasında elektromexaniki çeviricilər maqnit seli ilə tənzimlənən elektromaqnit avadanlıqlar sinfinə aiddirlər. Levitasiya elementi hərəkət etdikcə maqnit sisteminin parametrləri dəyişir. Bu çeviricilər iki rejimdə cərəyan (I=const) və qüvvə (Px=var) rejimlərində işləyirlər. Məsələn cərəyan sabitləşdiriciləri və izləyici qurğular cərəyan rejimində, elektromaqnit dayaqlar və icraedici mexanizmlər isə qüvvə rejimində işləyirlər. Rejimlərin müxtəlifliyi giriş siqnalından asılı olaraq parametrlərin dəyişmələrinə səbəb olur. Parametrlərin dəyişməsi çeviricilərin hesablama metodikasının işlənməsini mürəkkəbləşdirir. Təqdim olunan məqalədə induktivliyin yerdəyişmədən asılılığı, maqnit sahəsinin sıxışdırılması effekti, zərbə qüvvəsinin təsiri, çeviricinin iş rejiminin maqnitlənmə xarakteristikası ilə uyğunlaşdırılması, temperatur artımlarının maksimal qiymətlərinə qoyulan məhtudiyyətlər verilmişdir.

Keywords: levitasiya elementi, təsirlənmə dolağı, maqnit sahəsinin, maqnit keçirici, elektromexaniki çevirici, işçi mexanizm, dəyişən parametrlər, cərəyan sabitləşdiricisi, induktivlik
RELE-KONTAKTOR İDARƏ SİSTEMLƏRİ

Authors: Gülşən Kərimzadə, Sübhan Həsənli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-60

Year: 2024 Pages: 60-69

Show abstract

Abstract: kontaktor aparaturası ilə dəyişməz gərginliyi olan şəbəkədən qidalanan elektrik mühərrikli elektrik intiqalların idarəsi icra olunur. Belə intiqallar sənayenin bütün sahələrində geniş tətbiqlərini tapmışlar. Rele-kontaktor idarə sistemləri – rele-kontaktor element bazasına əsaslanan idarə sistemləridir və mühərriklərin işinin avtomatlaşdırılması üçün tətbiq edilirlər. Belə sistemlərin vasitəsilə: mühərrikin qoşulması və açılması, fırlanma sürəti və istiqamətinin seçilməsi, mühərrikin işəsalma və tormozlanması, hərəkətdə müvəqqəti pauzaların yaranması, mühərrikin mühafizə üçün açılması və mexanizmin dayandırılması kimi əməliyyatlar avtomatlaşdırılırlar. Bu əməliyyatlar texnoloji şərtlərə görə mexanizmin işçi orqanının hərəkətinin icrası üçün lazımdır. Rele-kontaktor idarə sistemi əsasında elektrik intiqalı sadə, tənzimlənməyən sabit və ya dəyişən cərəyan elektrik intiqalıdır, əsasən ümumi sənaye tətbiqli, məsələn, kranlar, liftlər, konveyerlər, nasoslar, ventilyatorlar, bəzi nəqliyyat qurğuların elektrik intiqalları və s.

Keywords: rele, kontaktor, aparatura, xarakteristika, idarə sistemi,elektrik intiqalı, şəbəkə, giriş, çıxış, gərginlik, yük, mühərrik
REAGENTLƏRIN AĞIR NEFTIN DONMA TEMPERATURUNA TƏSIRININ TƏDQIQI

Authors: Hüseyn Qurbanov, Aysel Qasımzadə, Nigar Abdullayeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-70

Year: 2024 Pages: 70-80

Show abstract

Abstract: Soyuq fəsillərdə neft və neft məhsullarının magistral boru kəmərlərilə nəqli və istimarı zamanı axıcılıq qabiliyyətlərinin saxlanılması çox vacibdir. Donma temperaturu neft və neft məhsulunun normal şəraitdə axıcılıq xəssəsini itirdiyi temperatur sayılır. Özlü mayelərdə struktur quruluşların əmələ gəlməsi nəticəsində özlü maye halından mürəkkəbləşmiş quruluşlu maye halına keçməsi nəticəsində axıcılıq xassəsi itir. Parafin karbohidrogenlər və serezinlər temperaturun aşağı düşməsi nəticəsində kristal mərkəzlər yaradaraq faza keçidinə məruz qalırlar. Həmin parafin kristalları kristallik tor, karkas əmələ gətirir. Donma xüsusiyyəti göstərməyən neft məhsulu karkas quruluşun içində qalır və axa bilmir. Belə kristalların forması neft və ya neft məhsulunun karbohidrogen tərkibindən, karbohidrogenin neftdə miqdarından, özlülük isə verilmiş temperaturda parafin karbohidrogenlərinin həll olmasından və sistemin soyuma sürətindən asılıdır. Bərk parafin karbohidrogenlərinin donması ilk olaraq kristal mərkəzlərin yaranması ilə deyil, bulantının müşahidə olunması ilə başlayır. Beləliklə, ilk dəfə olaraq laboratoriya şəraitində müxtəlif təyinatlı kimyəvi reagentlərdən yeni kompozisiyalar hazırlanmış və onların ağır neft nümunəsinin reoloji parametri olan donma temperaturuna təsiri tədqiq edilmişdir. Təcrübələr zamanı şərti adları AH-1, AH-2, AH-3, AH-4, AH-5 olan kompozisiyalarının 200, 300, 400, 500, 600q/t qatılıqlarından və “Difron-4201” aşqarının 200, 300, 400, 500, 600, 700q/t , “Difron-3907” aşqarının isə 250, 350, 450, 550, 750q/t qatılıqlarından istifadə edilmişdir. Fərdi reagent və kompozisiyaların qeyd olunan miqdarlarının təsirindən neft nümunəsinin donma temperaturu +22ºC-dən uyğun olaraq +5, +1, -4, -3 və -7ºC-kimi aşağı düşmüşdür. Məlum olmuşdur ki, fərdi reagentlərlə müqayisədə kompozisiyalar daha çox effektivdir və ən yaxşı təsir effektinə isə məhz AH-5 kompozisiyası malikdir.

Keywords: kompozisiya, reagent, depressor aşqar, donma temperaturu, parafin karbohidrogenlər, asfalten, qatran
DƏMİRBETON DƏNİZ HİDROTEXNİKİ QURĞULARININ DAYANIQLIĞININ ARTIRILMASI ÜSULLARI

Authors: İlkin Camalzadə, İradə Hacıyeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-81

Year: 2024 Pages: 81-89

Show abstract

Abstract: Məqalə, daim sərt dəniz mühitinə məruz qalan dəniz hidrotexniki qurğularında istifadə olunan dəmir-betonun dayanıqlığını artırmaq üçün innovativ üsulları araşdırır. Bunlar arasında diqqəti cəlb edən qabaqcıl beton əlavələri, korroziyaya davamlı armaturlar və xüsusi olaraq dəniz tətbiqləri üçün nəzərdə tutulmuş səth emallarıdır. Metodların effektivliyi struktur bütövlüyünə xələl gətirmədən davamlılığın nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşmasını nümayiş etdirən bir sıra eksperimentlər və nümunə araşdırmaları vasitəsilə qiymətləndirilir. Məqalə bu irəliləyişlərin gələcək dəniz infrastrukturu layihələri üçün təsirlərini müzakirə etməklə, davamlılıq və iqtisadi səmərəliliyi vurğulayır. Dəmir-beton dəniz hidrotexniki qurğularının davamlılığı onların aqressiv dəniz mühitində zamanla struktur bütövlüyünü və funksionallığını qorumaq üçün çox vacibdir. Bu tədqiqat dəniz suyunun, mexaniki aşınmanın və ətraf mühit amillərinin korroziyalı təsirlərinə qarşı bu kritik infrastrukturların uzunömürlülüyünü və dayanıqlığını artırmaq məqsədi daşıyan innovativ metod və materialları araşdırır. Hərtərəfli ədəbiyyat təhlili və eksperimental təhlillər vasitəsilə məqalə davamlılığın artırılması üçün əsas strategiyaları, o cümlədən yüksək performanslı beton qarışıqlarının, korroziya inhibitorlarının, səth müalicələrinin və paslanmayan polad və liflə gücləndirilmiş polimerlər (FRP) kimi qabaqcıl möhkəmləndirici materialların istifadəsini müəyyən edir. Tədqiqat həmçinin korroziyaya qarşı profilaktik tədbirlər kimi müxtəlif qoruyucu örtüklərin effektivliyini və katod mühafizə sistemlərinin tətbiqini qiymətləndirir. Ənənəvi və müasir texnikaların müqayisəli təhlili struktur sağlamlığının real vaxt rejimində monitorinqi üçün nanotexnologiya və smart sensorların inteqrasiyası vasitəsilə davamlılığın əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılması potensialını vurğulayır.

Keywords: Dəmir-beton, Dəniz Hidrotexniki Qurğuları, Davamlılıq, Korroziyaya Müqavimət, Beton qatqıları, Struktur Bütövlük
QAZÇIXARMA TEXNOLOGİYASININ MODELLƏŞDİRİLMƏSİNİN BƏZİ ASPEKTLƏRİ

Authors: İnqlab Əliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-90

Year: 2024 Pages: 90-95

Show abstract

Abstract: Müasir dövrdə təbii qaza olan təlabatın artması,yeni qaz yataqlarının işlənməsinin modelləşdilrilməsi məsələrinə baxılmasına zəruriyyət yaradır.Qazın çıxarılması prosesi bir çox amillərdən asılıdır. Ona görə də bu məsələnin nəinki dəqiq həlli,hətta tənliyini belə tərtib etmək müşkül məsələdir. Təklif olunan hesablama üsulları məsələnin sadələşdirilmiş variantlarına aid olduğundan ya bir çox kəmiyyətləri nəzərə almır, ya da yol verilən xətaların nəzərə alınması üçün müxtəlif əmsalların hesablamalara daxil edilməsini nəzərdə tutur. Belə hallarda məsələnin təcrübi üsulla öyrənilməsi faktiki materiallar əsasında prosesi xarakterizə edən parametrlər arasında asılılıq yaratmağa imkan verir. Belə məsələlər ölçülər nəzəriyyəsinə əsaslanaraq həll edilir. Məqalədə ölçülər nəzəriyyəsi əsasinda qaz yataqlarından çıxarılan qazın miqdarının adlı parametrlərdən asılılığı adsız kriteriyalardan asılılığa gətirmişdir ki,bu da prosesi modelləşdirməklə tədqiq olunmasına və real obyektin aşkar riyazi modelinin alınmasına imkan verir.

Keywords: yataqların modelləşdirilməsi, qazçıxarma, adsız kriteriya, lay, qaz yatağı
NEFT KOMPLEKSİNDƏ METROLOGİYANIN ROLU

Authors: İzzət Qəhrəmanov, Maya Kərimova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-96

Year: 2024 Pages: 96-102

Show abstract

Abstract: Məqalədə neft sənayesinin inkişafı üçün vahid konsepsiya müəyyən edilmişdir. Yanacaq-energetika kompleksinin bir sıra əsas problemlərinin həllini nəzərdə tutulmuşdur. Bu problemlərin məzmununu neft sənayesini ön plana çıxarmaq üçün məqalədə sadalanan əsas vasitələrlə qiymətləndirmək olar. Bunlara maliyyə sabitliyinin və ödənişsizliyin aradan qaldırılması, xammal bazasının təkrar istehsalı, elmi-texniki səviyyənin yüksəldilməsi, investisiya kəsirinin aradan qaldırılması, səmərəli qiymət və vergi siyasəti, səmərəli dövlət tənzimlənməsi daxildir. Neft və neft məhsullarının istehsalı, ilkin emalı, daşınması, emalı və satışı proseslərində ölçmələrin rolundan irəli gəlir. Bu zaman kommersiya hesablamaları müxtəlif məhsul parametrlərinin (axın sürəti, həcm, çəki, sıxlıq, özlülük, temperatur, suyun tərkibi, mineral duzlar və mexaniki çirklər və s.) ölçü alətlərinin oxunuşları əsasında aparılır. Bu ölçmələrin səhvləri sənayenin ümumi məhsulunun əhəmiyyətli hissəsinin kommersiya uçotundan itirilməsinə səbəb olur.

Keywords: Neft məhsulları, neft sənayesinin təkmilləşdirilməsi, neft sənayesində artım
SUVURMA SİSTEMLƏRİNİN TƏHLİLİ ƏSASINDA NEFT LAYINA SUYUN VURULMASININ SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI

Authors: Dinarə Hüseynova, Kamran Ağayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-103

Year: 2024 Pages: 103-110

Show abstract

Abstract: İlkin neftçıxarma üsulları çox vaxt layların bütün potensialını mənimsəyə bilmədiyindən, suyun vurulması kimi ikinci hasilat üsullarından istifadə edilir. Suyun vurulması neft hasilatının artırılmasına lay təzyiqinin saxlanmasını və neftin sıxışdırılmasını təmin edir. Bu tədqiqatda suyun vurulması yolu ilə neft hasilatı üsullarının təkmilləşdirilməsi, onların effektivliyi, əməliyyat problemləri və iqtisadi təsirləri ətraflı şəkildə araşdırılır. Suvurma uğurlu ikinci dərəcəli neftvermənin artırılması mexanizmi kimi geniş şəkildə qəbul edilmişdir. Bu üsul, xüsusilə ilkin hasilat üsullarla müqayisədə laydan çıxarıla bilən neftin faizini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Neftin çıxarılması zamanı suyun vurulması prosesi daha səmərəli işlənmə prosesinin aparılmasına imkan verir. Bu metodun müvəffəqiyyəti layların xüsusiyyətləri də daxil olmaqla bir neçə amildən asılıdır. Layın keçiriciliyi qabiliyyəti və məsaməlilik kimi lay xüsusiyyətlərinin suyun vurulmasının səmərəliliyinə təsir göstərə bilər. Kollektor süxurları daxilindəki kapilyar qüvvələr bu metodun müəyyən lay növlərinə tətbiqinin məhdudlaşdırılmasında mühüm rol oynaya bilər.

Keywords: suvurma, neft layları, neft hasilat, işlənmə prosesi, su vurucu quyular, sulaşma, hasilat quyular, lay təzyiqi
ГЕОЛОГО-ПРОМЫСЛОВЫЙ АНАЛИЗ РАЗРАБОТКИ КАЛИНСКОЙ СВИТЫ МЕСТОРОЖДЕНИЯ ЗИРЯ

Authors: Агарза Гаджиев, Камран Гейдаров

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-111

Year: 2024 Pages: 111-118

Show abstract

Abstract: Газоконденсатнонефтяное месторождение Зиря располагается в юго-западной части Абшеронского полуострова. Месторождение характеризуется относительно большими глубинами залегания эксплуатационных объектов (до 5000 метров), что затрудняло бурение на площади. Запасы месторождения считались два раза в период советской власти и по тем или иным причинам не были утверждены. При этом разработка месторождения продолжается до сих пор, тем самым установление истинного потенциала месторождения Зиря является весьма актуальной задачей.

Keywords: месторождение, горизонт, скважина, контрольные «карты Шухарта»
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТОРЦОВОГО ФРЕЗЕРОВАНИЯ ДЛЯ КАЧЕСТВЕННОГО ПОВЕРХНОСТНОГО СЛОЯ ДЕТАЛЕЙ ИЗ ЗАКАЛЕННЫХ СТАЛЕЙ

Authors: Конуль Рахимова, Чингиз Мамедов

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-119

Year: 2024 Pages: 119-126

Show abstract

Abstract: Целью этой работы является анализ влияния скорости шпинделя и скорости подачи, которые используются при фрезеровании холодной обработки стали X153CrMoV12. Он покрыт, синей твердосплавной концевой фрезой X5070, обеспечивающей шероховатость поверхности и твердость заготовки. Для этого, материал толщиной 0,2 мм удалялся без использования охладителя, при параметрах обработки 2000, 2500, 2800, 3000 об/мин и скорости подачи 160, 180, 200, 240 мм/мин [1]. В результате испытаний топографическая структура, шероховатость поверхности, поверхностная твердость и микротвердость обработанных поверхностей определялись соответственно: цифровым твердомером по Роквеллу Leica DMS300, Mitutoyo SJ 210, HRS-150 и микротвердомером Future-Tech FM-700. По мере увеличения скорости подачи шероховатость поверхности увеличивалась, а количество металла, удаляемого в единицу времени, увеличивалось. По мере увеличения скорости шпинделя количество стружки для следующего резания уменьшалось, так как режущее полотно с каждым оборотом удаляло больше стружки, и, следовательно, шероховатость поверхности уменьшалась. Влияние скорости шпинделя и параметров обработки подачи на твердость поверхности было незначительным. Однако было установлено, что значение микротвердости снизилось за счет использования стали.

Keywords: фрезерование, шероховатость поверхности, топографическая структура, твердость поверхности, микротвердость
REACTOR SECTION PRESSURE CONTROL AT DIESEL HYDROTREATING UNIT

Authors: Bahram Ismayilov, Lachin Jafarli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-127

Year: 2024 Pages: 127-136

Show abstract

Abstract: Diesel Hydrotreating Units (DHUs) are essential components within petroleum refineries, playing a critical role in the production of clean and high-quality diesel fuel. This abstract provides a comprehensive overview of the mechanisms, necessity, and operational significance of DHUs in the refining process. Firstly, the abstract discusses the fundamental principles underlying the operation of DHUs. The catalytic hydrotreating process is elucidated, highlighting the role of hydrogenation reactions in the removal of sulfur, nitrogen, and aromatic compounds from diesel feedstocks. The synergy between catalysts and hydrogen gas in promoting desulfurization, denitrification, and hydrodenitrogenation reactions is examined, emphasizing the pivotal role of DHUs in enhancing the environmental and performance attributes of diesel fuel. Furthermore, the abstract addresses the imperative need for Diesel Hydrotreating Units. The detrimental impacts of sulfur-containing compounds, such as sulfur oxides (SOx), on air quality and human health are discussed, underscoring the regulatory mandates aimed at reducing sulfur emissions from diesel fuel. DHUs emerge as indispensable tools for compliance with stringent environmental regulations, ensuring the production of low-sulfur diesel fuel that meets or exceeds regulatory standards. Moreover, the abstract emphasizes the operational significance of DHUs within petroleum refineries. Through the integration of advanced reactor designs, catalyst technologies, and process optimization strategies, DHUs enable refineries to achieve efficient desulfurization and meet production targets while minimizing energy consumption and operational costs. The adaptability of DHUs to varying feedstock compositions and processing conditions further underscores their versatility and importance in the refining industry. In conclusion, this abstract provides a comprehensive overview of Diesel Hydrotreating Units, elucidating their mechanisms, necessity, and operational significance in the production of clean and high-quality diesel fuel. By facilitating the removal of sulfur and other impurities from diesel feedstocks.

Keywords: Diesel Hydrotreatment Unit, Control Systems, Petrochemical Industry, Efficiency, Safety
CƏNUBI XƏZƏR HÖVZƏSINDƏ QOŞADAŞ QALXIMI ÜÇÜN SEYSMIK KƏŞFIYYAT ÜSULLARI ILƏ NEFT-QAZLILIQ CƏHƏTDƏN PERSPEKTIVLIYIN TƏHLILI

Authors: Pərviz Məmmədov, Lalə Qənbərli, Çiçək Əliyeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-137

Year: 2024 Pages: 137-146

Show abstract

Abstract: Bu məqalədə Abşeron rayonunun neft və qaz perspektivlərinin təhlili, xüsusilə Qoşadağ hissəsinə diqqət yetirilir. Ərazidə, xüsusilə Yaşma-dəniz, Qoşadaş, Abşeron küpü və qərbi Abşeron kimi əhəmiyyətli antiklinal strukturlar daxilində olan Mezozoy-Kaynazoy, Pliosen, Miosen və Təbaşir süxurlarının geoloji formasiyaları karbohidrogen kəşfiyyatı üçün perspektivli göstəricilər təqdim edir. Quba-Xəzəryanı hissəsində, o cümlədən Siyəzəndə, Keşçayda və Şurabadda əsas kəşfləri göstərən bu məqalədə onların neft və qazla zəngin süxurlarla əlaqəsi vurğulanır. Qeyd edək ki, Qoşadaş qalxımı əhəmiyyətli karbohidrogen potensialı nümayiş etdirib, bunu Miosen çöküntülərindən güclü qaz fontanları və Qırməki və Qala kimi laylardan neft axınları sübut edir. Qoşadaş sahəsində dalğa sahəsinin təhlili üçün seysmik kəşfiyyat metodlarından, xüsusilə SK-ŞSP və ÜDN-dən istifadə edilmişdir. Seysmik qeydlər məlumatların şərhində çətinliklər yaradaraq, tektonik qırılmalarla mürəkkəb geoloji quruluşu aşkara çıxardı. Quruluşun cənub-qərbində seysmik qeydlərin dəqiqliyinin daha yüksək olduğu müşahidə edilmişdir. Məqalədə geoloji-geofiziki məlumatlara və ona bitişik strukturların məhsuldarlığına əsaslanaraq, Qoşadaş strukturunun karbohidrogenlərlə zəngin olması ehtimalı irəli sürülür. Bu hərtərəfli qiymətləndirmə Abşeron hövzəsinin karbohidrogen potensialı ilə bağlı olan əhəmiyyətli fikirlərə töhvə verir və regionda gələcək kəşfiyyat və işlənmə fəaliyyətləri üçün yaxşı nəticələr verir.

Keywords: Cənubi Xəzər, Qoşadaş, karbohidrogen yataqları, seysmik kəşfiyyat üsulu
KÜLƏK REJİMİ NƏZƏRƏ ALINMAQLA QAZ TURBİNLƏRİNİN OPTİMAL YERLƏŞDİRİLMƏSİ SXEMLƏRİNİN İŞLƏNMƏSİ

Authors: Murad Mahmudlu, Əlövsət Bağırov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-147

Year: 2024 Pages: 147-156

Show abstract

Abstract: Məqalə dəniz hidrotexniki qurğularında qaz turbinlərinin düzgün istifadəsi və bunun əsasında qaz turbinlərinin işinə təsir edən ətraf mühit amillərinin təsirinin müəyyən edilməsi,həmçinin qazın nəqli sistemlərində qazturbinli kompressor qurğularınınparametrik üsulla tətbiqinin sxemi, külək istiqaməti və intensivliyin qaz turbininə təsirinə nəzərən sxemin hazırlanmasına həsr olunub. Bu məqsədə əsasən qaz turbinlərinin yerləşdirilməsindən asılı olaraq müsbət və mənfi cəhətlərindən məlumat verilmişdir. Dəniz hidrotexniki qurğularında neft-qaz sektorunda istifadə olunan kompressorlu qaz turbinləri və generatorlu qaz turbinlərindən istifadəsi haqqında geniş şəkildə məlumat göstərilmişdir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektoru ərazisində neft və qaz yatalarının yerləşdiyi ərazilərdə küləyin istiqamətini nəzərə alınaraq, götürülmüş qiymətlər əsasında cədvəl tərtib olunaraq qütblərin seçilməsi haqqında məlumat göstərilmişdir. Qazturbili kompressor qurğularının konstruktiv xüsusiyyətləri və küləyin illik əsmə istiqamətlərinin təkrarlanması qrafikinin birgə təhlili əsasında Neft Daşları regionunda qazturbinli qurğuların quraşdırılması zamanı optimal yerləşmə sxemləri işlənmişdir. Tədqiqat külək rejimi mülahizələrini sahənin seçilməsi prosesinə inteqrasiya etməklə onların məhsuldarlığını və ətraf mühitə uyğunluğunu artırmaq üçün qaz turbinlərinin yerləşdirilməsinin optimallaşdırılması problemini həll edir. Külək nümunələrinin qaz turbinlərinin səmərəliliyinə əhəmiyyətli təsirini dərk edərək, biz coğrafi məlumat sistemlərini (GIS), hesablama maye dinamikasını (CFD) və bərpa olunan enerjinin qiymətləndirilməsi alətlərini birləşdirən hərtərəfli təhlilə başladıq.

Keywords: qaz turbini, kompressor, generator, hava filtri, yanmış qazlar, külək istiqamətləri
ИССЛЕДОВАНИЕ ТОПЛИВНЫХ СМЕСЕЙ С ДОБАВКАМИ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА СОСТАВ ВЫХЛОПНЫХ ГАЗОВ

Authors: Наргиз Багирова, Дурдана Ширинова

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-157

Year: 2024 Pages: 157-164

Show abstract

Abstract: На современном этапе технологического развития, автомобильный транспорт занимает лидирующие место по загрязнению окружающей природной среды. С связи с этим, данная экологическая проблема, рассматривается актуальной не только в Азербайджане, но и по всему миру. Механизмы образования, методы сокращения, выхлопных газов жидкого автомобильного топлива, применение кислородосодержащих присадок в качестве добавок, снижающих выбросы вредных газов в атмосферу, являются интересным предметом в научно-исследовательском обществе. В работе представлены исследования использования топливных смесей с добавками (метанола, бутанола и этанола) для дизельного двигателя, в сравнении с очищенным дизельным топливам с низким содержанием серы. Исследован состав выхлопных газов. Показано, что содержание дымовых газов в выхлопе при сжигании топлива, содержащего 2% мас. метанола, бутанола или этанола, снижлось на 4,12; 5,7 и 8,87%.

Keywords: дизельный, двигатель, биотопливо, метанол, моторные масла, плотность, бутанол, температура, сера
PİLOTSUZ NƏQLİYYAT VASİTƏLƏRİ

Authors: Azər Kərimov, Nəzrin Vəliyeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-165

Year: 2024 Pages: 165-172

Show abstract

Abstract: Pilotsuz uçuş aparatları, avtonom maşınlar və robot sistemlərini əhatə edən pilotsuz nəqliyyat vasitələri çoxlu imkanlar və səmərəliliklər təqdim edərək müxtəlif sənaye sahələrində inqilab etdi. Orduda pilotsuz uçuş aparatları (PUA) insan həyatını riskə atmadan müşahidə və zərbə imkanlarını təmin edir. Mülki sektorda pilotsuz uçuş aparatları havadan çəkiliş, kənd təsərrüfatının monitorinqi və paketlərin çatdırılması kimi vəzifələr üçün geniş istifadə olunur. Özünü idarə edən avtomobillər də daxil olmaqla, avtonom nəqliyyat vasitələri təhlükəsizliyi artırmaq və tıxacları azaltmaqla nəqliyyatı dəyişdirməyi vəd edir. Bundan əlavə, sualtı dronlar tədqiqat və təftiş məqsədləri üçün okeanın dərinliklərini araşdırır. Çoxsaylı üstünlüklərinə baxmayaraq, tənzimləmə problemləri, məxfilik problemləri və texnoloji məhdudiyyətlər kimi problemlər davam edir. Texnologiya inkişaf etdikcə, pilotsuz nəqliyyat vasitələri müxtəlif sektorların gələcəyinin formalaşmasında getdikcə daha ayrılmaz rol oynamağa, işlərimizə, səyahətlərimizə və dünya ilə qarşılıqlı əlaqəmizə təsir etməyə hazırlaşır. Avtonom nəqliyyat vasitələri və ya dronlar kimi tanınan pilotsuz nəqliyyat vasitələrinin konseptual əsasları bir neçə texnoloji və nəzəri əsaslara söykənir. Bunlar insansız nəqliyyat vasitələrinin birbaşa insan müdaxiləsi olmadan işləməsini təmin etmək üçün birlikdə işləyirlər.

Keywords: pilotsuz nəqliyyat, müasir texnologiyalar, sənaye 4.0,
İNDUKSIYAEDICI SISTEM, ELEKTRODONOR ƏVƏZLI ARENLƏRIN HALOGENLI TÖRƏMƏLƏRININ ALINMASINDA EKOLOJI TƏMIZ ÜSUL KIMI

Authors: Ömər Sadıqov, Nigar İbrahimova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-173

Year: 2024 Pages: 173-181

Show abstract

Abstract: Məqalədə, induktiv sistemin elektron donorlarla əvəzlənmiş arenlərin halogenləşdirilmiş törəmələrinin sintezi üçün innovativ və ekoloji cəhətdən təmiz bir yanaşma təqdim edilmişdir. Bu yanaşma ənənəvi üsullarla müqayisədə bir sıra üstünlüklər təklif edir, tullantıların əmələ gəlməsinin azaldılması, daha əlverişli reaksiya şəraiti və təkmilləşdirilmiş seçicilik. Bundan əlavə, induktiv sistem təhlükəli reagentlərin istifadəsini minimuma endirməklə və kimyəvi sintezdə davamlılığı artırmaqla yaşıl kimya prinsiplərinə uyğun gəlir. Tsiklik quruluşlu karbohidrogenlərin ekoloji təmiz üsullar vasitəsilə oksidləşdirici funksionallaşdırılmasının mümkünlüyü araşdırılmışdır. Bu tədqiqatın nəticələri, turşuların oksidləşdirici zərərsizləşdirilməsi reaksiyasının kimya sənayesinin dəyərli məhsullarından olan xlorlu (bromlu) funksional əvəzli aromatik birləşmələrin alınmasında mobil texnoloji proseslərin yaradılmasına imkan yaranacağını göstərir. Bu isə ətraf mühit üçün əlverişli bir həll olaraq qiymətləndirilir.

Keywords: tsiklik quruluşlu karbohidrogen, oksidləşmə, halogen tərkibli birləşmə, funksionallaşma
TOXUCULUQ TEXNOLOGIYASINDA TƏTBIQ EDILƏN MÜASIR MEXANIZMLƏR

Authors: Elnur Hüseynzadə, Novruz Bəhramov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-182

Year: 2024 Pages: 182-189

Show abstract

Abstract: Məqalədə toxuculuq texnologiyasında tətbiq edilən parçalama mexanizmlərinin son tədqiqat işlərinin təhlili məruzə edilmişdir. Çoxfazalı toxuculuq maşınlarında dinamik əyilmə yükü olmadan, bucaq parçalama disklərinin istifadəsi, daha yüksək seçim sıxlığı və çətin çeşidli parçalar toxumaq imkanı verir. Digər tədqiqatlar isə dəzgahın daha yaxşı dizaynına yönəldilmişdir. Məqalədə bu sahələrlə bağlı müxtəlif inkişaflar da vurğulanır və parçalama mexanizmlərində gələcək tədqiqatlar üçün məlumat təmin edilir.

Keywords: təzyiq bucağı, toxucu dəzgahı, mikroprosessor, simulyasiya, parçalama mexanizmi
GAME-BASED LEARNING: A REVOLUTION IN THE TEACHING OF SOFTWARE DEVELOPMENT

Authors: Rabiyya Huseynzada, Elviz Ismailov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-190

Year: 2024 Pages: 190-198

Show abstract

Abstract: This study explores the profound influence of Gamified education on the enhancement of programming abilities and strategic cognition, with a specific focus on the real-time strategy massively multiplayer online game "Screeps." The research had 50 participants who already had expertise in JavaScript programming. The objective was to evaluate the impact of "Screeps" on coding skill and strategic decision-making. The study used a thorough methodology that included assessments before and after the game. It examined several facets, including programming proficiency, strategic cognition, game involvement, scripting intricacy, community participation, and real-time adaptation. The study's results indicate that "Screeps" offers an engaging and difficult environment, successfully improving participants' skill in JavaScript programming and strategic thinking. The participants, who had prior knowledge of JavaScript programming, were fully engaged in the MMO environment, where their coding proficiency and strategic cognition were comprehensively assessed. The pre- and post-game evaluations enabled a sophisticated comprehension of the influence of "Screeps" on the enhancement of players' skills. The study revealed enhancements in coding proficiency and strategic cognition, highlighting the effectiveness of Gamified education in promoting essential abilities in software development. The captivating and demanding character of "Screeps" was specifically acknowledged, highlighting its potential as a powerful instrument for honing and implementing coding expertise in a dynamic professional environment. The study focuses on quantifying different aspects, such as the complexity of scripting, interaction within the community, and the ability to adapt in real-time. This approach offers a comprehensive perspective on how game-based learning, specifically through "Screeps," can contribute to the diverse field of software development education. The immersive aspect of the MMO not only catered to individual learning requirements but also functioned as a strategic tool for promoting teamwork, a highly esteemed talent in the software development sector.

Keywords: Game-Based Learning, Software Development Education, JavaScript Programming Skills, Strategic Thinking in Gaming Massively Multiplayer Online (MMO) games, Screeps
TEKSTİL SƏNAYESİ MAŞINLARINDA MƏHSULDARLIĞIN OPTİMALLAŞDIRILMASI

Authors: Şükür Tağıyev, Elnur Hüseynzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-199

Year: 2024 Pages: 199-206

Show abstract

Abstract: Tekstil sənayesi ən böyük və ən qədim sənaye sahələrindən biridir. İqtisadiyyatın yaxşılaşdırılması üçün parça istehsalına olan tələbatı ödəmək və müxtəlif ölkələrə ixrac etmək üçün mühüm sənaye sahələrindən biridir. Baxmayaraq ki, 21-ci əsrdə mövcud olan istehsal texnologiyaları minimum insan müdaxiləsi ilə yüksək səviyyədə avtomatlaşdırılmışdır, texniki xidmət böyük dərəcədə əmək tələb edən işdir və əsasən insan müdaxiləsindən asılıdır. Avtomatlaşdırılmış maşınlara yüksək investisiya qoyuluşunu nəzərə alaraq, keyfiyyət və məhsuldarlıq üçün avadanlıqdan istifadənin optimallaşdırılması çox vacibdir. Ümumi Avadanlıq Effektivliyi konsepsiyası avadanlığın performansını ölçmək və istehsal hədəflərini səmərəli şəkildə yerinə yetirmək üçün vacib bir metrik olaraq ortaya çıxır. Müəssisə daxilində istehsal sisteminin optimallaşdırılmasını təmin etmək üçün texniki xidmətin bütün aspektlərdə effektiv və səmərəli olması çox vacibdir. Qiymətləndirmə indeksi olaraq optimallaşdırma maşın və ya istehsal xəttində boş dayanma itkisi, quraşdırma və sazlama itkisi, sürət itkisi, mal istehsalında ilkin qüsurlar və qüsurlu mal istehsalı səbəbindən məhsuldarlıq itkisini təhlil edilir və təkmilləşdirilir. Bu məqalənin əsas məqsədi tekstil sənayesi üçün Ümumi Avadanlıq Effektivliyini başa düşmək, müəssisələr daxilində sərfəli həllərin həyata keçirilməsi üçün nəzəri çərçivədən istifadə edərək, tekstil sənayesində Ümumi Avadanlıq Effektivliyini hesablamaq və tətbiq etmək müəyyən edilmişdir.

Keywords: məhsuldarlıq, Ümumi Avadanlıq Effektivliyi, Ümumi Məhsuldar Texniki Xidmət, tekstil maşınları
WAYS OF ADJUSTING THE OPTIMALITY OF THE DEVELOPMENT PROCESS OF THE GALA FIELD (THE CASE OF THE KS3-4 HORIZON)

Authors: Shura Ganbarova, Lala Abdullayeva, Aysel Hajiyeva, Ilahe Zahirova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-207

Year: 2024 Pages: 207-215

Show abstract

Abstract: The study object was analyzed in the article. It is KS3-4 horizon. It is located in the southeast part of the Gala field. Thickness is 245 m thick, while thickness of its increases towards the Kohna Gala region and reaches 270 m. The KS is divided into 12 objects in the north-western part of the Gala field. Thickness is 8-12 meters. Was identified that the thickness of Kirmaki suite mainly is constant along the area. Despite its long-term exploitation, the KS3-4 horizon still has high potential. The remaining balance reserves are 1.7 million tons, and the remaining recoverable reserves are 250.5 thousand tons. During development process, the production of liquid from the beginning of the development of the object disturbs the balance and turns it into a dynamic system. Against the background of this change, the natural geological and technological parameters characterizing the object also change. Therefore, it is necessary to optimize the values of the regulated parameters in order to increase the production efficiency. Therefore, for regulation of development process in the developed object the Stewhart charts are plotted. By the analysis of study object identified that in order to keep the development system stable, it is possible to optimize the process by bringing the oil production closer to the middle boundary. For this purpose, drilling of production wells and tighten the well network to 14 units is required. The perform rapid fluid extraction advisable.

Keywords: Stewhart charts, analysis, development, production, adjustment boundary, parameters, thickness
RESEARCH OF ANTİ-AİRCRAFT MİSSİLE COMPLEXES WİTH RADİO TRACKİNG SYSTEM

Authors: Khanlar Hashimov, Aysu Abdullayeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-216

Year: 2024 Pages: 216-226

Show abstract

Abstract: It should be noted that missiles with a radio tracking system are used for several purposes. Air defense systems use missiles with radio tracking systems to defend against enemy flying objects. These missiles follow the targets of the enemy's air vehicles, head towards them and destroy them. Ship missiles and defense systems use radio-guided missiles to pick off enemy missiles and aircraft. This ensures the safety of ships and the areas near them. Also, missiles with a radio tracking system can be used to hit long-range targets. This is important for quickly and accurately engaging enemy targets. Missiles with a radio tracking system are used in operational and tactical operations to carry out the command of the command and destroy targets. Space defense systems against missile attacks with radio tracking systems play an important role in tracking, analyzing and protecting enemy ballistic missiles or hypersonic munitions. These analyzes are conducted within the framework of various research and training programs. Initially, information on the position, speed and targeting of enemy missiles is collected through radio tracking sensors. In the next process, the received data is analyzed and the performance of space protection systems is evaluated according to different scenarios. During the analysis, the burning effect, interference, and other wheel factors are considered according to the distance requirement of the sensors. Also, the analysis process focuses on errors and deficiencies in the sensor. As a result, analysis data helps space defense systems work more effectively and provide appropriate responses to attack missiles. One of the important factors required in the process of processing anti-aircraft missiles guided by a modern and visionary system is that these devices should be equipped according to natural conditions and should be ready for battle at any time. The article examines space defense systems against missile attacks with radio tracking systems. In general, there are many types of anti-aircraft missile complexes equipped with a radio tracking system. As we mentioned in the article, this system of complexes is a system consisting of military and technical means that are functionally interconnected and play the role of defense against air-space vehicles. The start of the rocket process, i.e., the starting position, takes place primarily from the transport launch containers, with the subsequent activation of the engine and the launching device. This process is mainly carried out in 3 stages: Anti-aircraft missiles that take a vertical starting position and are controlled tend to the calculated rendezvous point until launch. Information about the calculated rendezvous point is entered into the headquarters in the previous period and is refined according to the movement parameters of the tracked targets during all flights. The rendezvous point, including the target coordinates, in the control areas with a certain inertial structure are entered into the anti-aircraft missile boards of the multifunctional radar stations. In this field, control teams are formed in parallel in the launch calculation machine of those anti-aircraft missiles. Here, too, the information obtained about the coordinates of the target by radio line is used in the control system. The last stage is the field of self-guidance, where the devices, which are considered the last stage of self-guidance, activate the dynamic form of the control system during the flight of anti-aircraft missiles in the direct approach of the missile to the target. Thus, energetic maneuvers are performed to eliminate target evasion. The destruction of the target takes place in two forms - by direct collision and by impacting the destruction elements of the anti-aircraft missile with the command of a non-contact detonator.

Keywords: anti-aircraft, missile, radar, complex, defense, attack, radar
QAZLİFT QUYULARINDA İŞ PROSESİ ZAMANI TƏHLÜKƏSİZLİYİN TƏMİN EDİLMƏSİ YOLLARI

Authors: Zaminq İsmayılov, Yusif Mirzəli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-227

Year: 2024 Pages: 227-236

Show abstract

Abstract: Neft sənayesinin ayrılmaz hissəsi olan qaz-lift quyuları təhlükəsizlik və səmərəlilik baxımından unikal problemlər yaradır. Məqalə bu quyularda iş prosesi zamanı təhlükəsizliyi təmin etmək üçün müxtəlif strategiya və texnologiyaları araşdırır. Biz real vaxt rejimində monitorinq sistemlərinin tətbiqini, qabaqcıl təhlükəsizlik protokollarını və avtomatlaşdırılmış cavab mexanizmlərinin inteqrasiyasını araşdırırıq. Riskləri qabaqcadan müəyyən etmək və azaltmaq üçün tarixi hadisə məlumatlarının təhlilinə xüsusi diqqət yetirilir. Tədqiqat həmçinin qaz qaldırma əməliyyatlarında iştirak edən personalın təlimi və səriştəsinin artırılmasını da əhatə edir. Keyfiyyət və kəmiyyət tədqiqatlarının, o cümlədən nümunə araşdırmalarının və sənaye ekspertlərinin müsahibələrinin kombinasiyası vasitəsilə bu sənəd mövcud təhlükəsizlik təcrübələrinin hərtərəfli icmalını təqdim edir və qaz-lift quyusu əməliyyatlarında təhlükəsizliyi artırmaq üçün innovativ həllər təklif edir. Neft hasilatı sahəsində qazlift quyuları mürəkkəbliyi və özünəməxsus təhlükəsizlik problemləri ilə seçilir. Məqalə quyuların istismar fazaları zamanı təhlükəsizliyin təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edən müxtəlif tədbirləri və metodologiyaları nəzərdən keçirmək məqsədi daşıyır. Söhbətimizin mərkəzində qabaqcıl monitorinq texnologiyalarının qiymətləndirilməsi və xüsusi olaraq qaz-lift əməliyyatlarının unikal mühitinə uyğunlaşdırılmış möhkəm təhlükəsizlik protokollarının tətbiqi dayanır. Tədqiqatımızın əhəmiyyətli bir hissəsi keçmiş hadisələrin təhlilinə həsr olunub, bu məlumatlardan potensial təhlükələri təxmin etmək və zərərsizləşdirmək üçün istifadə olunur. Həmçinin personal üçün ciddi təlim proqramlarının vacibliyini vurğulayır, onların təhlükəsiz və səmərəli əməliyyatlar üçün zəruri olan bilik və bacarıqlarla təchiz olunmasını təmin edir. Bizim yanaşmamız mövcud ədəbiyyatın hərtərəfli nəzərdən keçirilməsini sənaye mütəxəssisləri ilə müsahibələrdən əldə edilən fikirləri birləşdirir və nəticədə qaz-lift quyularının istismarı kontekstində təhlükəsizlik təcrübələrinin təkmilləşdirilməsinə dair nüanslı və vahid perspektiv əldə edilir.

Keywords: Qaz-Lift Quyuları, Təhlükəsizliyin İdarə Edilməsi, Real Zamanlı Monitorinq, Avtomatlaşdırılmış Cavab Sistemləri, Risklərin Azaldılması, Kadr hazırlığı, Neft Sənayesi Təhlükəsizliyi, Hadisələrin Təhlili
ФАКТОРЫ ПРИНЯТИЯ ПОТРЕБИТЕЛЬСКОГО РЕШЕНИЯ В УСЛОВИЯХ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ

Authors: Самира Акимова, Замина Минетуллаева

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-237

Year: 2024 Pages: 237-245

Show abstract

Abstract: В настоящее время акт потребления выходит за пределы простого, культурного или экономического процесса, превращаясь в сложный социально-психологический феномен. В ракурсе социально-психологического подхода рассматривается, как потребительское поведение взаимодействует с культурой, социальными отношениями, встраивается в жизнь индивида в обществе и в социальных группах. Оно представляет собой одну из социальных ролей, которая подвержена воздействию множества факторов. По словам О.С. Посыпановой, решения потребителя становятся неотъемлемой и направляющей частью потребительского поведения.

Keywords: психология, потребительское поведение, социальные отношения
ANALYSIS OF REACTIVE POWER COMPENSATION MEANS IN ELECTRIC NETWORKS OF AZERBAİJAN

Authors: Saadat Shikhaliyeva

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-246

Year: 2024 Pages: 246-254

Show abstract

Abstract: The article analyzes the existing reactive power compensation in the electrical systems of Azerbaijan, and also examines the problems and shortcomings that arise in the reliable supply of electrical energy to consumers and provides information about the sources of RP that are produced in the industry of the republic. The most important task that requires solving the problem of improving the quality of electrical energy in the country's networks, both at the design stage and at the operation stage of electrical power supply systems, is reactive power compensation. Based on this, it is necessary to select RP sources, their favorable placement, regulation and calculation of their power in accordance with the existing power supply system. Benefits RP in industrial electrical networks include many issues, the solution of which is aimed at increasing the effective power factor and stability of electrical devices, their efficiency, improving the quality of electricity and, in general, the reliability of the electrical system. Currently, there are still issues that have not been resolved and require a special approach for their implementation. Such important issues include: determining the installation of compensation devices, choosing their number, type, safe operation and protection. In the industrial power grids of Azerbaijan, issues of automatic control of RP are at the development stage and for this development, adequate mathematical models of a rational RPK system with minimal losses are being considered. To solve the above, targeted scientific methods are created. The problem of RPK in modern electrical systems of Azerbaijan is important for the following reasons: 1) the consumption of reactive energy increases due to an increase in loads with the consumption of reactive current in the country’s electrical networks; 2) the growth of RP consumption is accelerating compared to active consumption in many sectors of industrial production; 3) there is an increase in reactive energy consumption not only in large urban power grids, but also in small rural ones.

Keywords: reactive power, compensating devices, electrical devices, energy, system, quality, synchronous compensator, static capacitor
YENİ KOMPOZİSİYANIN NEFTİN DONMA TEMPERATURUNA TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

Authors: Ülkər Əsədullayeva, Hüseyn Qurbanov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-255

Year: 2024 Pages: 255-264

Show abstract

Abstract: Neft çoxkomponentli dispers sistem olduğu üçün tərkibindəki təbii səthi aktiv maddələr verilmiş temperaturlarda reofiziki – kimyəvi qanunauyğunluğa tabe olmurlar. Buna səbəb tərkibindəki yüksəkmolekullu komponentlərin aşağı temperaturlarda yaratdığı kristallardır. Neftdə qatranların olması səbəbindən bərk karbohidrogenlər müxtəlif mərkəzlərdə həll edilməmiş monokristalların sərbəst saxlayır və onlarda dendritik yəni birləşmiş formada kristallar əmələ gətirir. Neftdə qatranların miqdarının artması kristalların böyüməsini və səthi deformasiyanı, yeni kristallaşma mərkəzlərinin yaranmasını yavaşladır. Neftdə bəzi karbohidogen komponentlər qrupunun üstünlük təşkil etməsi və onların əmələ gələn kristallarda adsorbsiyasına və yaxud da bərk karbohidrogenlərlə birgə kristallaşmasına səbəb olur. Neftin dispers sisteminin özlülüyünün temperaturdan asılılığının öyrənilməsi və onların axın prosesinin mexanizmini və quruluşu ilə xarici təsirlərlə deformasiya prosesinin təsir arasındakı əlaqənin aydınlaşdırılmasında əsas rol oynayırlar. Neftin temperaturunun, sürət qradiyentinin dəyişməsi təkcə texnoloji rejimin seçilməsinə deyil, həmdəə nəqlinə, emal zamanı alınan məhsulların keyfiyyətinə də əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Yuxarıda deyilənlərə əsaslanaraq ilk dəfə olaraq ağır neftn donma temperaturuna “Difron-4201” depressor aşqarının və yeni K-1 kompozisiyasının təsir effekti məlum metodikaya uyğun laboratoriya şəraitində tədqiq edilmiş və hər iki reagentin optimal qatılığının 700q/t olduğu müəyyən edilmişdir. Laboratoriya şəraitində aparılmış təcrübələrin nəticələrindən məlum olmuşdur ki, “Difron-4201” depressor aşqarının 200, 300, 500, 700 q/t qatılıqlarında neftin donma temperaturu +12, +9, +6 və +20C təşkil edir. K-1 kompozisiyasının 200, 300, 500, 700 q/t qatılıqlarının təsiri zamanı isə neftin donma temperaturu uyğun olaraq +10, +6, +1 və -40C qiymət alır

Keywords: ağır neft, depressor aşqar, kompozisiya, donma temperaturu, optimal qatılıq,
УТИЛИЗАЦИЯ СЕРОВОДОРОДА ИЗ СОСТАВА ГАЗОВ, ВЫБРАСЫВАЕМЫХ В АТМОСФЕРУ УСТАНОВКОЙ КАТАЛИТИЧЕСКОГО РИФОРМИНГА

Authors: Алекпер Гасанов, Зейнаб Газиева

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-265

Year: 2024 Pages: 265-272

Show abstract

Abstract: В нефтехимической промышленности основным сырьем выступает группа ароматических углеводородов. К ним относятся тололы, ксилолы и бензол. В процессе каталитического риформинга образуются различные отходы. Среди них наиболее опасным является сероводородный газ. Сероводород — бесцветный, токсичный, хорошо растворимый в воде, легковоспламеняющийся газ. Запах не является основным фактором определения этого газа. Потому что через некоторое время теряется обоняние. Побочными эффектами сероводорода являются: низкое давление, упадок сил, потеря сознания. Смерть от воздействия этого газа также может наступить. Сероводород образуется как побочный продукт во многих химических реакциях, происходящих в промышленных процессах. Удалить этот газ из газовой смеси можно несколькими способами, в том числе с помощью растворов алканоламинов или сильных щелочей. Однако в обоих этих процессах сероводород не удаляется, а только выделяется из окружающей среды. Основным методом удаления сероводорода из отходящих газов является метод Клауса. Процесс Клауса в буквальном смысле не является процессом очистки газа, поскольку его основная цель — удаление серы из газообразного сероводорода или, что чаще, из потоков кислого газа, содержащих высокие концентрации сероводорода.

Keywords: сероводород, каталитический риформинг, метод Клауса, утилизация
MALIYYƏ SEKTORUNDA MÜƏSSISƏ RESURSLARININ PLANLAŞDIRILMASI SISTEMLƏRININ ROLU

Authors: Jalə Əhmədova, Murad Möhsümzadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-273

Year: 2024 Pages: 273-280

Show abstract

Abstract: Müəssisə Resurslarının Planlaşdırılması (ERP) sistemləri maliyyə sektorunda əməliyyatların yenidən formalaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Bu inteqrasiya olunmuş həllər mühasibat uçotu, insan resursları və uyğunluğun idarə edilməsi də daxil olmaqla müxtəlif biznes funksiyalarını birləşdirərək transformativ rol oynayır. Bununla da, ERP sistemləri əməliyyatları tənzimləyir, maliyyə institutlarında səmərəliliyi və çevikliyi artırır. Mərkəzləşdirilmiş verilənlər anbarı real vaxt rejimində məlumat əldə etməyi asanlaşdırır. Maliyyə sektorunda risklərin idarə edilməsi ERP sistemlərinin imkanları ilə əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilir. Riskin qiymətləndirilməsi üçün xüsusi modullarla bu sistemlər institutlara potensial riskləri müəyyən etmək və aktiv şəkildə həll etmək imkanı verir, daha davamlı və adaptiv risklərin idarə edilməsinə töhfə verir. Bundan əlavə, sərt tənzimləmə tələbləri ilə xarakterizə olunan bir mühitdə ERP sistemləri uyğunluğun təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Əslində, maliyyə sektorunda ERP sistemlərinin rolu əməliyyat səmərəliliyindən kənara çıxır, risklərin idarə edilməsinə, uyğunluğa və strateji qərarların qəbuluna əsas yaradır və bununla da maliyyə institutlarının gələcək trayektoriyasını formalaşdırır.

Keywords: maliyyə, müəssisə, resurslar, planlaşdırılma, ERP
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ГОСУДАРСТВЕННЫХ СЛУЖБАХ: СИСТЕМАТИЧЕСКИЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ

Authors: Айдын Кязим-заде, Лейла Имамгулиева

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-281

Year: 2024 Pages: 281-289

Show abstract

Abstract: Цель данной статьи - представить обзор того, как искусственный интеллект формирует цифровую эру с точки зрения политики и правительства. При этом раскрываются новые возможности и обсуждаются последствия, которые должны быть для рассмотрения политиками. В исследовании использован систематический обзор литературы, который включает в себя более одной техники анализа данных с целью получения Мы используем: библиометрический анализ и контент-анализ. контент-анализ. Хотя искусственный интеллект рассматривается как продолжение цифровой трансформации, результаты свидетельствуют о необходимости углубления научных исследований в области государственного управления, государственного права и экономики бизнеса, областях, где цифровая трансформация все еще выделяется на фоне искусственного интеллекта. Хотя объединение государственного и частного секторов для совместной работы по предоставления государственных услуг, объединение государственного и частного секторов для совместной работы открывает большие преимущества для политиков, однако факты также свидетельствуют о наличии негативных последствий такого сотрудничества.

Keywords: цифровая трансформация, цифровая эра, искусственный интеллект, политология, разработчики политики, развитие технологий
APPLİCATİON OF THE WORKİNG FLUİD İN THE HYDRAULİC TRANSMİSSİON

Authors: Sevda Agammadova, Adil Mehtili

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-290

Year: 2024 Pages: 290-296

Show abstract

Abstract: Issues related to the determination of the steady-state temperature of the hydraulic systems of volume hydraulic devices for the stability of the output lane are of great importance. Therefore, it is necessary to know the time for the hydraulic system of the volume hydraulic actuator to reach a stable temperature regime. The transition mode is a complex function of a large number of variables, and at the same time it is necessary that it should be as short as possible, which will save both power consumption and idle operating time of the installation. First of all, the parameters that influence the dynamics of the flow processes of volumetric hydraulic machines are their pressure, hydraulic system, initial temperature of hydraulic equipment, ambient temperature, availability of cooling devices and, as already mentioned above, hydropower coefficients. In this regard, the topic of this paper is relevant, and even a partial, qualitative study of the dynamics of temperature fields can be useful for understanding the physical state of what is happening in hydraulic machines. The hydraulic machine has a high special power for a single mass (7.36-8.83 kW per 1 kg of mass), and even relatively small relative energy losses lead to significant prices for a special heat flux g > 600 kVt/m2. Due to local overheating of individual sections of the surface of the hydraulic machine, a certain part of the heat in unsteady mode is spent on changing the temperature of the housing and its individual components and parts. This article examines the dynamics of the temperature field during operation and extinguishing using the example of the most used gear pump for a positive-position hydraulic machine.

Keywords: hydraulic systems, hydraulic equipment, temperature, dynamic mode, working fluid
ANALYSIS REDUCTION OF ENERGY LOSSES IN DISTRIBUTION NETWORKS

Authors: Sara Alimammadova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-297

Year: 2024 Pages: 297-305

Show abstract

Abstract: The article analyzes the reduction of energy losses in distribution networks, which is a serious problem requiring an integrated approach, including technological, regulatory, and behavioral interventions. Some measures that can be developed and implemented to solve this problem are given, such as infrastructure modernization, taking into account investments in the modernization of distribution infrastructure, affecting a significant reduction in energy loss, and the introduction of load management strategies that optimize energy distribution and reduce losses. This includes measures such as load balancing, voltage regulation, and demand management programs to shift peak loads to off-peak hours. The integration of smart grid technologies allows monitoring and management of the distribution network in real-time. This includes the deployment of advanced measurement infrastructure, sensors, and automation systems to more effectively detect and reduce energy losses. Technological losses are associated with the technology of the process of transmission of electricity through networks. Commercial losses are measured by the difference between actual estimated losses and technological losses, taking into account commercial losses, electric energy entering the electric grid, electric energy supplied to consumers, and electricity costs for own needs of substations. Circuit engineering methods for accounting for energy losses in electrical networks are used in various combinations. At the same time, it should be borne in mind that the sequence of reporting operations using the results of specified specific parameters should give an accurate result. To determine the loss of electricity, data on the minimum and maximum load of the network and the amount of electricity consumed over the same period are required. The calculation is given by the method of average load. Information about the minimum and maximum network load is a key element for effective design, management and maintenance of electrical networks. This information allows you to optimize the use of resources and ensure reliable network operation in various conditions. Minimum network load - the minimum load is the minimum amount of energy that is consumed by the network during a certain period of time, for example, during night hours or periods of low activity. Information about the minimum load allows you to optimize network operation, for example, by turning off part of the etquipment or managing energy consumption during off-peak periods. Maximum network load - is the maximum amount of energy consumed by the network at a given time. This may be during periods of peak demand, for example, during a heat wave when a lot of air conditioners are running, or during an increase in production in industrial areas. The maximum load information allows you to determine the required power and capacity of the network equipment to ensure reliable operation under maximum load conditions.

Keywords: distribution networks, network load, average load, power, period, power factor, electrical energy, duty cycle, consumers, practical research, voltage
ВЛИЯНИE ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ НА ПРОБИВНОЕ НАПРЯЖЕНИЕ ЭЛЕКТРОИЗОЛЯЦИОННЫХ МАТЕРИАЛОВ

Authors: Шукуфа Исмаилова

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-306

Year: 2024 Pages: 306-314

Show abstract

Abstract: В электротехнических оборудованиях основными материалами, опреде¬ля¬ющими надежность и их работы, являются электроизоляционные материалы. Поэтому при разработке электрических машин и аппаратов, особенно тщательно должны быть подобранны электроизоляционные материалы и провода. Кроме того, следует изучить условие эксплуатации оборудования, т.к. вредные примеси окружающей среды отрицательно влияют на характеристики (параметры) электроизоляционных материалов. Исследовано влияние вредных примесей окружающей среды на пробивное напряжение электроизоляционных материалов и обмоточных проводов, применяемых в двигателях мотор вентиляторов тепловозов, которые работают в условиях повышенной загрязненности воздуха. Основными загрязняющими факторами для данных двигателей является сажа, пары смазочного масла и влага. Данная статья посвящена проблемам исследования вли¬яния вредных примесей окру¬жаю-щей среды на пробивное напряжение электроизоляционных материалов и изоляции об-мо¬точ¬ных проводов, а также определение коэффициентов влаго¬прони¬ца¬емости и диффузии покров¬ных нагревостойких электроизоляционных эмалей двигателей ответственного назна¬чения. Срок службы любого электротехнического изделия зависит от условия его эксплуатации. Неблаго¬приятные метеорологические и климатические условия могут значительно влиять на работу изделия и способствовать преждевременному выходу его из строя. Повреждение изоляции являются одной из наиболее частых причин повреждений электрических машин ответственного назначения. Поэтому при проектировании электрических машин должно большое внимание уделяться правильному выбору электроизоляционных материалов и конструктивному оформлению изоляционных деталей.

Keywords: электроизоляционных материалов, электрическая машина, температуры, нагрев¬стой¬кость, изоляционных материалов
ПРИМЕНЕНИЕ ПЛАВИКОВОЙ КИСЛОТЫ ПРИ ОБРАБОТКЕ ПЛАСТА

Authors: Самира Аббасова, Анар Искендеров

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-315

Year: 2024 Pages: 315-323

Show abstract

Abstract: Данная статья описывает перспективу применения плавиковой кислоты в обработке призабойной зоны скважины, как более эффективный метод для повышения проницаемости. Как известно кислотная обработка скважин предназначена для очистки забоя, призабойной зоны, насосно-компрессорных труб от солей, асфальто-смолистых парафинистых отложений и продуктов коррозии, которые образуются за время эксплуатации скважины. Целью кислотных обработок является увеличение притока жидкости к скважине. Под влиянием кислоты в породах образуются пустоты, полости в скелете породы, в результате чего повышается проницаемость пород, а следовательно, добыча нефти (газа) и приемистость нагнетательных скважин. В большинстве случаев используют соляную кислоту. Описанный в статье метод использования плавиковой кислоты, является альтернативным методом для обработки в терригенных коллекторах.

Keywords: кислотная обработка, плавиковая кислота, соляная кислота, грязевая кислота, призабойная зона, проницаемость
ИССЛЕДОВАНИЕ ПАРАМЕТРОВ ПЛАСТА ПРИ ГИДРОРАЗРЫВE

Authors: Евгения Мамедова, Азяр Касимов

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-324

Year: 2024 Pages: 324-331

Show abstract

Abstract: Было изучено влияние более 20 параметров обработки и формирования на прогнозируемые результаты гидроразрыва пласта. Влияние этих параметров было определено для ширины трещины во время закачки, ширины трещины после того, как вскрышная масса начнет опираться на расклинивающие агенты, предполагается, что она не будет разрушена, сформированной и подпираемой области трещины, местоположения и концентрации расклинивающих агентов в трещине после прекращения закачки, пропускной способности различных расклиниваемых участков трещины и ожидаемого увеличения производительность скважины.Компьютерная программа включает индивидуальные соотношения для ширины трещины во время откачки, создаваемой площади трещины, внедрения расклинивающего агента, пропускной способности подпертых трещин и транспортировки расклинивающих агентов в горизонтальных трещинах. Обсуждается влияние параметров расклинивающего агента, пласта и жидкости для гидроразрыва пласта на производительность скважины. Было обнаружено, что параметры, которые оказывают наиболее выраженное влияние на процедуры гидроразрыва пласта, - это скорость закачки, объем обработки, коэффициент текучести жидкости для гидроразрыва пласта, размер и количество расклинивающего агента, объем острия, радиус повреждения скважины и мощность пласта.

Keywords: жидкость разрыва, концентрация, горное давление, ГРП, скорость жидкости, вязкость, пропускная способность, коэффициент, пропан, коэффициент продуктивности скважин
DESCRIPTION OF BIODIESEL PRODUCTION FROM WASTE OIL RAW MATERIALS BY SOLID ACID CATALYSIS IN THE SIMULATOR PROGRAM

Authors: Jalil Allahverdiye, Ali Ali-zada

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-332

Year: 2024 Pages: 332-339

Show abstract

Abstract: Increasing biodiesel production to reduce usage of its fossil based alternative is important for meeting consumption demand in more environmentally friendly way. The problem is utilization of edible resources for that purpose as it leads shortage in supply (increase in cost), instead usage of non-edible resources consisting sufficient amount of the free fatty acid content could be considered. This study focused on analysis of the inexpensive high FFAs raw materials to manufacture biodiesel with SO4-2/TiO2-SiO2 comprised solid acid catalyst. In addition to being readily recyclable, the solid acid catalyst has the ability to catalyze both esterification and transesterification at the same time. After analysis of the various parameters, ideal ones were found to be two hundred degree Celsius temperature, 9 to 1 methanol/oil ratio at 3 weight percent concentration of the catalyst for reaction. The outputs showed that the catalyst was quite effective in converting the cheap source to the biodiesel and manufacturing ten thousand tonnes seems viable.

Keywords: biodiesel, solid acid, esterification, transesterification, waste oil feedstock
TƏRKİBİNDƏ H2S OLAN MAYELƏRİ HASİL EDƏN QUYULARIN İSTİSMAR SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI ÜÇÜN NANOTƏRKİBLİ İNHİBİTORLARIN TƏDQİQİ

Authors: Fikrət Seyfiyev, Elgün Xasayev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-340

Year: 2024 Pages: 340-347

Show abstract

Abstract: Tədqiqat yüksək konsentrasiyalarda hidrogen sulfid (H2S) olan mayelər hasil edən quyuların istismar səmərəliliyinin artırılmasında yeni nanokompozit inhibitorlarının tətbiqini araşdırır. Neft və qaz sənayesində geniş yayılmış H2S problemi təkcə ciddi sağlamlıq və təhlükəsizlik riskləri yaratmır, həm də quyu infrastrukturunda korroziyanı sürətləndirir və bununla da əməliyyat səmərəliliyini azaldır. Tədqiqatımız H2S səbəb olduğu korroziyaya qarşı üstün inhibitor xüsusiyyətlər nümayiş etdirən nanokompozit materialların sintezi və xarakterizə edilməsinə yönəlmişdir.. Tədqiqat bu nanokompozitlərin qəbulunun iqtisadi nəticələrini araşdırır, onların texniki xidmət xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq və quyu avadanlığının ömrünü uzatmaq potensialını vurğulayır. Neft və qaz quyularında hidrogen sulfidin (H2S) hasilatı yüksək korroziv təbiətinə və təhlükəsizlik və ətraf mühitə yaratdığı risklərə görə əməliyyat səmərəliliyi və bütövlüyü üçün əhəmiyyətli problemlər yaradır H2S hasil edən quyulara xas olan yüksək təzyiqli, yüksək temperaturlu (HPHT) mühitləri imitasiya edən şəraitdə müxtəlif nano tərkibli inhibitorların korroziyaya qarşı müqavimətini qiymətləndirmək üçün laboratoriya təcrübələri aparılmışdır.

Keywords: Nanokompozit inhibitorları, Hidrogen Sulfid (H2S), Əməliyyat Effektivliyi, Quyuların Korroziyası, Neft və Qaz Sənayesi, Ekoloji Davamlılıq, İqtisadi Təsirlər
DƏNİZ HİDROTEXNİKİ QURĞULARININ TİKİNTİSİNİN TƏŞKİLİ

Authors: Rita Hüseynova, İmanəli Orucov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-348

Year: 2024 Pages: 348-357

Show abstract

Abstract: Dəniz hidrotexniki qurğularının tikintisi limanlar, marinalar, dəniz müdafiəsi və dəniz strukturları daxil olmaqla müxtəlif layihələri əhatə edir. Qurğular dəniz ticarətini dəstəkləmək, sahilyanı icmaları dənizin təsirindən qorumaq,sualtı ehtiyatların kəşfiyyatı və istismarını təmin etmək üçün vacibdir. Haqqında danışılan tikinti layihələrinin təşkili mürəkkəbdir, dəniz mühitinin yaratdığı unikal problemləri aradan qaldırmaq üçün ciddi planlaşdırma, əlaqələndirmə və icra tələb edir. Problemlərə dəyişən su dərinlikləri, gelgit dalğalanmaları, dalğa qüvvələri və dəniz suyunun korroziyalı təbiəti daxildir. Effektiv layihə idarəetmə metodologiyaları, qabaqcıl mühəndis həlləri və ekoloji mülahizələr dəniz hidrotexniki qurğularının uğurla başa çatdırılmasının ayrılmaz hissəsidir. Məqalədə texniki-iqtisadi əsaslandırmalar, layihələndirmə və planlaşdırma, material seçimi, tikinti texnikası həmçinin layihənin idarə edilməsi strategiyaları daxil olmaqla dəniz hidrotexniki qurğularının tikintisinin təşkilinin əsas mərhələləri təsvir edilmişdir. Ekoloji cəhətdən təmiz tikinti təcrübələrini təşviq etmək üçün davamlılığa, ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsinə və bərpa olunan enerji mənbələrinin inteqrasiyasına diqqət yetirilir. Məqsəd dəniz tikintisində çətinliklərin aradan qaldırılmasında fənlərarası əməkdaşlığın və texnoloji tərəqqinin əhəmiyyətini vurğulayaraq, bu sahədə mövcud ən yaxşı təcrübələr və innovasiyalar haqqında ümumi məlumat verməkdir.

Keywords: dəniz hidrotexniki qurğuları, dəniz tikintisi, layihənin idarə edilməsi, ətraf mühitə təsir, davamlı tikinti, sahil mühəndisliyi, dəniz strukturları, bərpa olunan enerji, dəniz mühiti, tikinti problemləri
CATALYTIC ACTIVITY OF METAL-BASED IONIC LIQUIDS IN OXIDATIVE DESULFURIZATION

Authors: Ali Alizada, Karim Ahmadov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-358

Year: 2024 Pages: 358-368

Show abstract

Abstract: Effective desulfurization techniques are required due to the operational and environmental difficulties caused by sulfur compounds found in petroleum fuels. The use of Fenton catalysts in the oxidative desulfurization of petroleum fuels is examined in this work. Evaluating the viability and effectiveness of Fenton catalysts in lowering sulfur concentration while maintaining fuel quality is the main goal. Promising outcomes are found in laboratory tests using hydrogen peroxide (H2O₂) and ferrous iron (Fe³⁺) as catalysts. Fenton catalysts focus on sulfur compounds and transform them into forms that are soluble in water, making the process of separating them from the fuel easier. This procedure offers a more environmentally friendly and financially feasible desulfurization option because it works in milder circumstances than other techniques. The results provide a viable path for the development of sustainable fuel and have ramifications for greener energy sources and environmental legislation. There has been a growing interest in ionic liquids (ILs) as innovative materials for functional desulfurization. Based on their definition and fundamental structure, metal-based ionic liquids (MILs) are divided into three categories in this critical article: metal chloride MILs, metal oxide MILs, and metal complex MILs. To enhance the oxidative desulfurization (ODS) process, MILs have both the oxidation and absorption sites for intramolecular adsorption and oxidation. A noteworthy characteristic of MILs in ODS is biomimetic catalysis, which serves to enhance oxidation performance by triggering molecular oxygen. Hydrogen peroxide or oxygen combined with the available water, together with metal oxide and metal complex ions, create a Fenton-like reaction that transforms hydrophobic organic sulfur (SO2) or hydrophilic sulfoxide/sulfone (Seroxide), or sulfur acid, respectively. Promising approaches for developing environmentally friendly and highly effective desulfurization procedures for large-scale applications are also given.

Keywords: supported ionic liquid catalyst (SILC), hydrogen peroxide, catalytic oxidative desulfurization, copper (I) chlorocomplexes
ВЛИЯНИЕ ПРОЦЕССОВ СТАРЕНИЯ ИЗОЛЯЦИИ НА СРОК СЛУЖБЫ СУХИХ ТРАНСФОРМАТОРОВ

Authors: Тарана Велиева

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-369

Year: 2024 Pages: 369-377

Show abstract

Abstract: Бесперебойное и надежное снабжение электроэнергией промышленных установок является актуальной задачей. Как правило, промышленные установки снабжаются электроэнергией от трансформаторных подстанций. Надежность работы подстанций в большой мере зависит от работоспособности силовых трансформаторов. Определяющим фактором здесь является срок эксплуатационной службы трансформатора. Под эксплуатационным сроком службы трансформатора понимается период времени, в течение которого обеспечивается нормальный режим работы транс¬форматора при заданных технических данных. Этот период времени зависит от условий работы каждого отдельного узла и элемента трансформатора: если, на¬пример, какая-то одна часть поставлена в условия работы значительно худшие, чем другие узлы трансформатора, то срок службы всего трансформатора опре¬деляется сроком службы именно этой части. В части создания новых проводниковых материалов, применяемых при производстве силовых трансформаторов, можно выделить высокотемпературные сверхпроводники и, соответственно, созданные с их применением ВТСП трансформаторы. Развитие технологии изготовления высоковольтного кабеля позволило создать кабель с изоляцией из поперечносшивного полиэтилена (XLPE) и применить его в области трансформаторных технологий при разработке нового кабельного трансформатора. В части создания новых магнитных материалов особая роль отводится так называемому, нанокристаллическому сплаву, особенности которого легли в основу создания нового типа аморфных трансформаторов.В части совершенствования используемых изоляционных материалов можно отметить применение элегаза в трансформаторах взамен трансформаторного масла. Такие трансформаторы получили название элегазовые трансформаторы, и их очевидным преимуществом являются экологичность и пожаробезопасность. Сейчас много говорится о создании так называемых «умных» электросетей (Smart Grid), и их перехода в будущем к наиболее эффективным системам высшего уровня, именуемым сейчас Microgrid. К указанным электросетям предъявляются определенные требования: обеспечение оптимального коэффициент нагрузки и высокого коэффициента мощности. Приведенные требования, на данный момент, могут быть реализованы только новыми полупроводниковыми трансформаторами, такими как “Sen” трансформатор.

Keywords: трансформатор, изоляция, старение, снабжение, дефект, «умная» электрическая сеть, объединенный регулятор перетока мощности
KELTAN 13561C POLİMERİNİN BİTUMUN XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİNİN ARAŞDIRILMASI

Authors: Vüsalə Məmmədova, Elvira Hüseynova, Samirə Gəraybəyli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-378

Year: 2024 Pages: 378-388

Show abstract

Abstract: Məqalədə yol bitumunun modifikatoru kimi təklif edilən yüksək molekullu Keltan 13561C (etilen propilen dien monomer) elastomerinin bitumun xassələrinə təsiri öyrənilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, polimer bitum kompozisiya nümunələrinin kövrəklik temperaturları ilkin bituma nisbətən mənfi 7°C aşağı düşmüşdür. Həmçinin iynə batma dərinliyi götürülmüş bituma nisbətən 3.5-4.0 dəfə artmışdır. Alınan nəticələr bu elastomerin tədqiqi əsasında dispers sistemin fiziki cəhətdən dəyişməsinin: elastomerin həll olduğu maltenlərin və qətranların miqdarının azaldığını, asfaltenlərin isə koaqulyasiya olunub daha böyük paya keçməsini deməyə əsas verir. Bu da bitumun elastik olmayan struktur quruluşunun pozulmasına gətirib çıxarır.

Keywords: Keltan 13561C, dispers struktur, modifikasiya, polimer-bitum kompozisiyaları, yumşalma temperaturu, penetrasiya
İSTİSMAR OLUNAN NEFT QUYULARINDA OPTİMAL REJİMİN TƏYİN OLUNMASI

Authors: Kənan Mustafayev, Həzi Rüstəmov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-389

Year: 2024 Pages: 389-398

Show abstract

Abstract: Maksimum hasilatı və rentabelliyi təmin etmək üçün neft sənayesində neft quyularının səmərəli istismarı hər şeydən vacibdir. Tədqiqat əməliyyat xərclərini və ətraf mühitə təsirləri minimuma endirməklə yanaşı, məhsuldarlığı artırmaq məqsədi daşıyan neft quyuları üçün optimal iş rejiminin müəyyənedilməsi kimi mühüm vəzifəni araşdırır. Ədəbiyyatın hər tərəfli nəzərdən keçirilməsi nəticəsində neft quyularının işinə təsiredən müxtəlif amillər, o cümlədən lay xüsusiyyətləri, quyuların vəziyyəti və hasilat strategiyaları müəyyən edilir. Bundan əlavə, tədqiqat əsas, ikincil və üçüncü bərpa üsulları kimi müxtəlif əməliyyat rejimlərini, onların müvafiq üstünlükləri və məhdudiyyətləri ilə birlikdə araşdırır. Süni intellekt, məlumatanalitikası və optimallaşdırma alqoritmləri kimi qabaqcıl üsullarquyuların istismarı ilə bağlı qərar qəbul etmə proseslərinə kömək etmək potensialına görə araşdırılır. Real vaxt rejimində monitorinq sistemlərinin və proqnozlaşdırıcı modelləşdirmənin inteqrasiyası əməliyyat parametrlərinə proaktiv düzəlişləretməyə imkan verir, nəticədə səmərəliliyin artması və dayanma müddəti azalır. Optimal rejimin müəyyən edilməsi metodologiyası rezervuar mühəndisliyi prinsiplərini, iqtisadi təhlili və ekoloji mülahizələri birləşdirən multidisiplinar yanaşmanı əhatə edir. Təklif olunan metodologiyanın praktiki tətbiqini və onun quyu məhsuldarlığının optimallaşdırılmasında effektivliyini göstərmək üçün dünyanın müxtəlif neft yataqlarından nümunələr təhlil edilir. Tədqiqatın nəticələri neft sənayesi mütəxəssisləri, tənzimləyicilər və neft quyularının istismarı vəidarə edilməsində iştirak edən maraqlı tərəflər üçün dəyərli fikirlər təqdim edir. Tövsiyə olunan strategiyaları həyata keçirməklə operatorlar dayanıqlı istehsal səviyyələrinə nail ola, resurs bərpasını maksimum dərəcədə artıra və ətraf mühitə mənfi təsirləri azalda, beləliklə, neft və qaz sektorunun uzun müddətli həyat qabiliyyətinə töhfə verə bilər.

Keywords: neft quyuları, optimal rejim, məhsuldarlıq, xərclərin minimuma endirilməsi, layların xüsusiyyətləri, hasilat strategiyaları, ilkin bərpa, ikincil bərpa
KİMYƏVİ REAGENTLƏRİN VƏ FİZİKİ TƏSİRLƏRİN NEFTİN REOLOJİ PARAMETRLƏRİNƏ TƏSİRİ

Authors: Hüseyn Qurbanov, Nərmin İsmayılova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-399

Year: 2024 Pages: 399-408

Show abstract

Abstract: Təqdim edilən məqalədə yüksək parafinli neftin bir sıra reoloji parametrlərinə baxılmışdır. əvvəlcə ayrı-ayrılıqda depressor aşqarın, fiziki üsulun və hər ikisinin birgə təsirinin tədqiqindən alınmış çoxsaylı laboratoriya təcrübələrinin nəticələri öz əksini tapmışdır.Beləliklə, ilk dəfə olaraq laboratoriya şəraitində yüksək parafinli neft nümunəsinin donma temperaturuna, effektiv özlülüyünə və asfalten-qatran- parafin çöküntülərinə qarşı fiziki üsul kimi maqnit sahəsinin, kimyəvi üsul kimi yeni N-1 kompozisiyasının və kombinə edilmiş üsul kimi isə maqnit sahəsi ilə N-1 yeni kompozisiyanın birgə təsiri öyrənilmiş və alınmış təcrübə nəticələri təhlil edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, məhz kombinə edilmiş üsul yüksək parafinli neftin realoji parametrlərinə daha effektiv təsir göstərərək qiymətlərini miniumuma endirir. Ona görə də neft sənayesində yüksək parafinli neftlərin nəqli zamanı kombinə edilmiş üsuldan geniş istifadə edilməsi təklif olunur.

Keywords: fiziki təsir, kimyəvi təsir, neft, depresor aşqar, çöküntü, karbohidrogen, komponent
NEFTÇIXARMANIN TEXNOLOJI PROSESLƏRINDƏ NANOTEXNOLOGIYANIN TƏTBIQININ TƏHLILI

Authors: Arif Süleymanov, Rəsul Xudiyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-409

Year: 2024 Pages: 409-419

Show abstract

Abstract: Nanotexnologiya sahəsi əsas problemlərin həllində və qazma işlərinin səmərəliliyinin artırılmasında vəd göstərmişdir. Neft və qaz quyularının qazılması əməliyyatları zamanı qarşıya çıxan çətinliklərə və kreativ həll yollarına tələbata ümumi baxış müzakirələri açır. Bu icmal nanotexnologiyanın neft sənayesini necə dəyişdirdiyini və bütövlükdə performansı necə artırdığını araşdırır. Neftin daha yaxşı çıxarılması üçün nanotexnologiyadan istifadənin qiymətləndirilməsi, real vaxt rejimində monitorinq, innovativ materiallar, qazma məhlulları və layların xarakteristikası bu icmalda geniş şəkildə müzakirə olunur.Qazma avadanlığının uzunömürlülüyü və məhsuldarlığı təkmilləşdirilmiş mexaniki gücü, aşınma müqaviməti və istilik sabitliyinə görə nanohissəciklərlə gücləndirilmiş nanokompozit materiallarla artır. Nanohissəciklərin izləyiciləri və nanoölçülü təsvir üsulları da daxil olmaqla qabaqcıl rezervuar xarakteristikası alətləri ən yaxşı qazma sahələrini tapmağa və hasilat səmərəliliyini artırmağa kömək edə bilər. Digər tərəfdən, nano-mayelər və nanoemulsiyalar neftin bərpasını potensial olaraq artıra bilər, çünki onlar mayenin hərəkətliliyini artırır, fazalararası gərginliyi azaldır və qayaların islanmasını dəyişdirir. Nanotexnologiyanın bir çox üstünlükləri olsa da, həllini gözləyən məsələlər də var. Tətbiqin effektiv olması üçün nanohissəciklərin sabitliyi, dispersiya və ətraf mühitə potensial təsirlər daxil olmaqla amillər diqqətlə nəzərə alınmalıdır. Bu icmal miqyaslana bilən istehsal prosedurlarının yaradılması, nanohissəciklərin davranışının yaxşılaşdırılması və nanomaterialların uzunmüddətli ətraf mühitə təsirlərinin müəyyən edilməsi üçün gələcək tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayır. Yekun olaraq, bu dərin təhlil neft və qaz quyularının qazılması prosesinin transformasiyasında nanotexnologiyanın istifadəsini nümayiş etdirir.

Keywords: neft və qaz quyuları; qazma mayeləri; əlavələr; nanohissəciklər; mühit
YENİ DÖVR MARKETİNQ YANAŞMASI YAŞIL MARKETİNQ: BİZNESDƏ YAŞIL MARKETİNQİN TƏTBİQİ

Authors: Samir Əlizadə

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-420

Year: 2024 Pages: 420-426

Show abstract

Abstract: Bu tədqiqatın məqsədi 2012-ci ildən 2022-ci ilə qədər son on il ərzində yaşıl marketinq və rəqəmsal marketinqlə məşğul olan tədqiqat məqalələrini təhlil etmək və sintez etməkdir. Məqsəd bu sahədə tədqiqatın təkamülünü izləmək və həmin dövrdə sahənin tədqiq edildiyi tendensiyaları anlamaqdır. Məqalə müəyyən edilmiş müddətdə dərc edilmiş tədqiqat məqalələrindən ibarət məlumat bazasına əsaslanır. Verilənlər bazasının təhlili, verilmiş tədqiqatın digər amillərindən əlavə, məqalənin mövzusunu və perspektivini, istifadə olunan metodologiyanı və mövzuları təsvir edir. Bu araşdırmanın əsas tapıntısı tədqiqat sahəsi daxilində beş əsas mövzunun və ya kateqoriyanın müəyyən edilməsidir: strategiyalar, problemlər, təşviqat, istehlakçılar və rəqəmsal media. Bu mövzular praktikantlar və alimlər üçün dəyərli fikirlər təqdim edir və nəticədə rəqəmsal marketinq və yaşıl marketinqdə qərarların qəbulu və davamlılığı təşviq etmək haqqında məlumat verməklə daha geniş ictimaiyyətə fayda verir. Bu sənəd tədqiqatçılara bu sahədəki tədqiqat meyllərini daha yaxşı başa düşməyə və rəqəmsal marketinq və yaşıl marketinqlə bağlı tədqiqatlar haqqında bəzi müasir biliklər əldə etməyə kömək edəcək.

Keywords: rəqəmsal marketinq; yaşıl marketinq; yaşıl məhsullar; ekoloji marketinq; davamlı marketinq; davamlılıq
DƏNIZ TEXNOLOJI PLATFORMALARINDA QAZ-KONDENSAT QUYULARININ MƏHSULUNUN OPTIMAL HAZIRLANMASI ÜSULLARIN TƏHLILI

Authors: Əlövsət Bağırov, Səbinə İbadova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-427

Year: 2024 Pages: 427-433

Show abstract

Abstract: Məqalədə verilən məlumatlarda dəniz qaz kondensat yataqlarının işlənməsi vaxtı çoxfazalı quyu məhsulları boru kəmərləri ilə qurudakı qaz emalı qurğularına nəql olunma prosesi haqqında məlumat verilib. Qeyd etmək lazımdır ki, çoxfazalı mayelərin daşınmasında əsas texnoloji məhdudiyyət boru kəmərində əhəmiyyətli həcmdə maye fazanın yığılma prosesi ilə bağlı olur. Tədqiqatlarda verilən məlumatlarda maye yığılması kəmər boyunca tıxacların yaranması ilə nəticələnir ki, bu da nəql rejiminin pozulması ilə nəticələnir. Qaz kəmərindəki termobarik şərait qazın tərkibi, mövsümü, boru kəmərinin vəziyyəti, onun yükü və digər amillərlə müəyyən edilir. Məqalədə qaz kondensat quyularının məhsulunun hazırlıq variant və digər məlumatlar müzakirə olunur. Karbohidrogenlər vasitəsi ilə birfazalı daşınmanın təmin edilməsi probleminin alternativ həlli müəyyən edilmişdir. Qazın hazırlanma prosesi qabaqcadan soyutma ilə bir mərhələli ayırma boru kəmərinin boşluğunda karbohidrogen və sulu fazaların buraxılmasına gətirib çıxarır, demək olar ki, bütün boru kəməri hidrat rejimində keçir, Bu da hidrat əmələ gəlmə prosesi inhibitorunun, yaxud monoetilenqlikolun daimi kəmərə vürülmasını tələb olunur. Hazırlanma üsulundan asılı olaraq, sahilə daşınan axın C5+ karbohidrogenlərinin fərqli tərkibinə malik olacaqdır. Tədqiqatlar da verilən məlumatlarda dənizdə yığım sistemində olan problem, axının çoxfazalılğı və çoxkomponentliliyi ilə bağlı olur.

Keywords: karbohidrogenlər, multifazalılıq, quyu məhsulu qazın nəqlə hazırlanması, adsorbsiya, separasiya, qazın nəqli, qazın qurudulması
FƏALİYYƏT VƏ İNSAN RESURSLARININ İDARƏETMƏNİN ƏSASLARI

Authors: Vasif Qafarov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-434

Year: 2024 Pages: 434-441

Show abstract

Abstract: İnsan resurslarının idarə edilməsi işçilərin inkişafına yönəldilmiş proses və sistemlər dəstidir, buna görə də onlar öz işlərini bacardıqları qədər yerinə yetirirlər. Məqsəd işçilərə öz vəzifələrini daha yaxşı icra etməyə, potensiallarına çatmağa və uğurlarını artırmağa, eyni zamanda təşkilatın strateji məqsədlərinə nail olmağa imkan verən bacarıqların üzərində qurulmasına kömək etməkdir. Effektiv performans idarəetməsi işçilər, menecerlər və İR arasında davamlı söhbət təşkil edir. Əksər hallarda müəssisə rəhbərləri insan resursları strukturundan obyektiv karyera idarəçiliyi sisteminin qurulmasını tələb edir. Lakin sağlam idarəetmə infrastrukturunun olmadığı qurumlarda obyektiv karyera idarəçiliyi modulunun tətbiqi qeyri-mümkündür. Digər bir məqam isə qurulacaq sistemin peşəkarlığıdır. Sistemin peşəkarlığı isə mərhələlərin praktiki mümkünlüyü və mərhələlərarası əlaqələrin inteqrasiyasının sağlamlığıdır. İnsan resursları idarəçiliyinin tətbiqi zamanı qarşıya çıxan problemlərdən biri isə modulların bir-biri ilə sinxronizasiyalı formada işləməyini təmin etməkdir. Yəni mümkün qədər çalışılmalıdır ki, eyni anda bir neçə insan resursları modulundan istifadə edilə bilinsin. Belə ki, karyera idarəçiliyi sisteminin qurulması üçün hazırlıq mərhələsi, ilkin seçim mərhələsi, karyera sorğularının təşkili mərhələsi, qeyri-maddi motivasiya sorğusunun təşkili mərhələsi, xidməti fəaliyyətin qiymətləndirilməsi mərhələsi, biliklərin yoxlanılması mərhələsi, nəticələrin təhlili və karyera inkişaf planlarının hazırlanması mərhələsindən ibarət olan bu modeldə insan resursları idarəçiliyinin 6 modulu eyni anda istifadə edilir. Təklif olunan bu modelin planlaşdırılması, tətbiqi, hesabatlaşdırılması və nəzarəti ilə bağlı daha ətraflı məqalədə tanış ola bilərsiniz.

Keywords: karyera, performans, idarəetmə, proses, strateji, qiymətləndirmə
MÜASIR ŞƏRAITDƏ PROSESLƏR VƏ LOGİSTİKANIN İDARƏEDİLMƏSİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Authors: Zabit Aslanov, Namiq Həmidov, Gültəkin İmanova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-442

Year: 2024 Pages: 442-451

Show abstract

Abstract: Məqalədə logistika biznes proseslərinin inkişafının əsas tendensiyaları və amilləri və logistika xidmətlərinin təşkili formaları araşdırılır. Müasir şəraitdə logistika idarəetməsinin xüsusiyyətləri aşkar edilmişdir. Etibarlılığın qiymətləndirilməsinə metodoloji yanaşma nəzərdən keçirilir və təchizat zəncirinə nəzarətin vəzifələri müəyyən edilmişdir.Logistik biznes proseslərinin qruplarının parametrləri əsasında alternativ təchizat zəncirinin variantlarının qiymətləndirilməsi təhlil edilmişdir. Alternativ tədarük zənciri variantını qiymətləndirmək üçün hər bir parametr üçün üzvlük funksiyasının dəyərləri müəyyən edilir, bunun əsasında morfoloji matris qurulur və logistika biznes proseslərinin hər bir qrupu üçün ümumi üzvlük funksiyası müəyyən edilir. Qeyri-səlis çoxluqların kəsişməsi əməliyyatı vasitəsilə qeyri-səlis münasibətlər matrisinə əsaslanır. İstehsalın (nəqliyyat, anbar) logistika zəncirinin bir neçə halqaları arasında bölüşdürüldüyü, bu seçim üçün ayrıca morfoloji matrisin qurulduğu və hər bir parametr üçün üzvlük funksiyasının dəyərlərinin əks olunduğu alternativ bir seçim qiymətləndirilmişdir.

Keywords: Proseslər , logistika , paylama şəbəkələri , təchizat zəncirləri, xidmət təminatçıları
THE ROLE OF ENTREPRENEURSHİP İN ECONOMİC DEVELOPMENT AND PROBLEMS OF UNİVERSİTY YOUTH İN THE FİELD OF ENTREPRENEURSHİP

Authors: Mustafa Paksoy, Ayan Ahmedova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-452

Year: 2024 Pages: 452-460

Show abstract

Abstract: Economic development refers to the sustained, concerted actions of policymakers and communities aimed at improving the economic well-being and quality of life for a region's inhabitants. It encompasses various aspects such as increasing income levels, reducing poverty, creating job opportunities, and enhancing infrastructure and institutional capacity. Key components of economic development strategies often include fostering entrepreneurship and innovation, attracting investments, improving education and healthcare systems, and promoting sustainable development practices. Additionally, economic development efforts frequently focus on addressing inequalities and promoting inclusive growth to ensure that benefits are shared equitably across society. Successful economic development requires collaboration among government agencies, private sector entities, civil society organizations, and local communities. It involves setting clear goals, implementing targeted policies and programs, and continuously monitoring and evaluating progress. Moreover, economic development initiatives must be tailored to the specific needs and circumstances of each region, taking into account factors such as natural resources, demographic trends, and global economic dynamics. Entrepreneurship plays a critical role in economic development, driving innovation, job creation and sustainable growth. Entrepreneurs not only form new companies, but also develop and implement new ideas, technologies and management methods, which contribute to increased efficiency and competitiveness. Their activities help expand markets, stimulate competition and create favorable conditions for economic recovery. Entrepreneurship is also a key source of new jobs. The creation of enterprises leads to an increase in the need for labor, which in turn helps to reduce unemployment and increase the level of employment in society. Small and medium enterprises, often started by entrepreneurs, are particularly important in this context as they are catalysts for the growth and development of local economies. Moreover, entrepreneurship contributes to the distribution of wealth and social mobility. Self-employed entrepreneurs can act as drivers of social change by supporting community and charitable initiatives. Thus, they influence not only the economic landscape, but also social and cultural aspects, contributing to the diversity and development of society as a whole. However, despite the importance of entrepreneurship, young people, especially university students, face a number of challenges when trying to get involved in this field. One of the main problems is the lack of information and understanding of the processes of creating and running a business. University curricula do not always cover entrepreneurship sufficiently, which can create a barrier for students wanting to start their own business. Financial constraints also play a role in limiting entrepreneurial opportunities for university youth. Young entrepreneurs often find it difficult to obtain financing for their projects, as banks and investors may view them as high-risk clients. Additionally, students may lack the experience and professional skills necessary to successfully manage a business. Lack of practical experience and skills in marketing, human resources and finance can be a barrier in the path of young entrepreneurs. To solve these problems, it is necessary to make changes to university curricula, including teaching entrepreneurial skills, as well as creating special programs and support measures for students who want to engage in entrepreneurship. Networking with successful entrepreneurs, providing access to financial resources and creating infrastructure for start-ups can also help promote entrepreneurship among university youth. Overall, youth entrepreneurship development is an important factor for sustainable economic growth. Supporting and stimulating young entrepreneurs can lead to the emergence of innovative projects, new jobs and enrichment of society as a whole.

Keywords: economic development, entrepreneurship, university, student entrepreneurship
RATIONAL USE OF SILICATE-CONTAINING WASTE

Authors: Sariyya Huseynzade, Hokuma Bafadarova

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-461

Year: 2024 Pages: 461-468

Show abstract

Abstract: As a result of the dismantling and demolition of buildings, a considerable number of types of construction waste are generated. The main types of waste include broken bricks, concrete and reinforced concrete products, wood, glass scrap, etc. Waste from the construction industry is cheaper than natural raw materials. Often, they are almost immediately (after minimal processing) suitable for use as substitutes for natural raw materials. In the article, in the course of research, the compositions of raw mixtures containing Portland cement, finely ground broken glass, concrete scrap, and liquid glass for self-leveling floors were identified.

Keywords: silicate-containing waste, concrete scrap, cullet, liquid glass, liquid glass, concrete mixtures
NEFT VƏ QAZ HASILATINDA NANOTEXNOLOGIYALARDAN ISTIFADƏNIN MÜASIR VƏZIYYƏTI VƏ PERSPEKTIVLƏRI

Authors: İbrahim Məmmədov, Əbdülağa Qurbanov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-469

Year: 2024 Pages: 469-480

Show abstract

Abstract: Neft-qaz hasilatı əməliyyatlarının optimallaşdırılmasının əlverişliliyini yüksəltmək üçün modern eksperimental qurğu və avadanlıqlarla, eləcə də nanomateriallarla təminatı, habelə nanosəviyyədə hadisələri şəkilləndirən müasir riyazi üsulların işlənilməsi ilə əlaqədardır. Öyrənilmişdir ki, nanosensorların yaradılması neft-qaz yataqlarının istismar və işlənmə proseslərində son dərəcə əlverişli ola bilər. Bununla yanaşı, müxtəlif səthi-aktiv və polimer örtüklü nanohissəciklərin istifadəsinin bəzi tədqiqatları və nəticələrinin təhlili onların laylardan neft və qazvermənin artırılması proseslərinə və mexanizmlərinə təsirinin yüksək effektivliyini göstərmişdir Neft və qaz hasilatının müxtəlif texnoloji proseslərinin işlənib hazırlanması, monitorinqi və nəzarəti ilkin olaraq bu və ya digər şəkildə nanotexnologiya elementləri ilə əlaqələndirilirdi, çünki quyu məhsulları neft, qaz və su qarışığıdır və onlar müəyyən şərtlərdə nano səviyyədə dispers sistemlər kimi özünü göstərir. Makro səviyyədə neft və qaz hasilatının çoxdan öyrənilmiş texnoloji prosesləri nano səviyyədə baş verən hadisələri nəzərə almasına baxmayaraq, nanotexnologiya termini nisbətən yaxınlarda yaranmışdır.

Keywords: nanotexnologiyalar, neft və qazçıxarma, nanozərrəcik, neftvermə əmsalı, hidrofob maddələr, nanohissəciklər, nanostruktur, nanosensor, MRT, STM
RADİOTEZLİK SPEKTRİNİN İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ BEYNƏLXALQ TƏNZİMLƏMƏ

Authors: İlham Əhədov, Pərviz Hüseynov, Anar Vəliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-481

Year: 2024 Pages: 481-490

Show abstract

Abstract: Radiotezlik zolaqları hər bir dövlətə münasibətdə məhdud təbii resursdur və onun istifadəsi dövlət tərəfindən tənzimlənir. Uğurlu tənzimləmə alətləri vasitəsilə və radiotezlik zolaqlarının bazar iştirakçıları arasında ədalətli bölünməsi yolu ilə texnoloji inkişafı təşviq etmək, eləcə də radioxidmətlərin və simsiz texnologiyaların geniş tətbiqinə nail olmaq mümkündür. Məqalədə radiotezlik idarəçiliyi sahəsində beynəlxalq aləmdə baş verən tədbirlərdən və yeniliklərdən bəhs olunur. Yeni texnologiyaların tətbiqində radiotezlik zolaqlarının rolu mübahisəsizdir və müvafiq radiotezlik zolaqlarının texnoloji trendlərə uyğun ayrılmaması texnoloji inkişafın qarşısını ala bilər. Bu səbəbdən radiotezlik zolaqlarının beynəlxalq harmonizasiyası, onların müxtəlif regionlar üzrə istifadəsi, yeni texnologiyaların inkişafına təkan verilməsi və bu istiqamətdə olan tendensiyaların izlənilməsi çox vacibdir. Belə məsələlər Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının (BTİ) keçirdiyi Ümumdünya Radiorabitə Konfransı tərəfindən tənzimlənir.

Keywords: BTİ, koordinasiya, radiotezlik spektri, harmonizasiya
ОБЩИЕ ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ В УПРАВЛЕНИИ ПОСТАВЩИКАМИ

Authors: Мехрибан Самадова, Зарина Гаджигайибова

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-491

Year: 2024 Pages: 491-499

Show abstract

Abstract: Эффективное управление поставщиками имеет решающее значение для оптимизации операций и успешных деловых отношений. Общие проблемы в управлении поставщиками включают непоследовательную коммуникацию, проблемы с качеством, задержки поставок и финансовую нестабильность. Непоследовательное общение может привести к недопониманию и сбоям в цепочке поставок. Проблемы с качеством могут возникнуть из-за недостаточной оценки поставщика или неадекватных спецификаций продукта. Задержки доставки могут быть результатом плохого планирования или непредвиденных сбоев. Финансовая нестабильность поставщиков представляет риск для всей цепочки поставок и требует тщательного мониторинга. Решения включают в себя внедрение надежных каналов связи, проведение тщательной оценки поставщиков и установление четких показателей эффективности. Регулярные аудиты и проверки качества обеспечивают соблюдение стандартов, а совместное планирование снижает вероятность задержек поставок. Финансовую стабильность можно обеспечить путем диверсификации поставщиков и периодической оценки рисков. Активно решая эти проблемы, предприятия могут повысить эффективность, снизить риски и способствовать более прочным и устойчивым партнерским отношениям со своими поставщиками.

Keywords: бизнес, поставщик, проблемы с поставщиками, решения
SİQNALLARIN MEYLETMƏLƏRİNƏ NƏZARƏT SİSTEMİNİN İŞLƏNMƏSİ

Authors: İsa Məmmədov, Minayə Səlimli, Məhəbbət Məcnunov, Fərid Əhmədov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-500

Year: 2024 Pages: 500-513

Show abstract

Abstract: 21-ci əsrin texnoloji tərəqqi mənzərəsində diskret siqnallar və məlumat emalı texnologiyaları, elmi tərəqqinin təməl daşı qismində çıxış edir. Diskret siqnal emalının incəliklərinə yiyələnmək xüsusilə radiotexnika, telekommunikasiya, elektronika, kompüter texnologiyası və kompüter elmləri kimi sahələrdə xüsusi təcrübə tələb edir. Diskret məlumatların işlənməsinin kökləri çoxluqlar nəzəriyyəsi, qrafik nəzəriyyəsi və kombinatorika kimi təməl riyazi anlayışlara qədər izlənilə bilər. Bu riyazi çərçivələr diskret strukturları və alqoritmləri başa düşmək üçün bizim əsas nəzəri biliklərimiz rolunu oynayır. Rəqəmsal İnqilab: 20-ci əsrin ortalarında rəqəmsal hesablamanın yaranması diskret məlumatların emalı tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Rəqəmsal kompüterlər misli görünməmiş sürət və dəqiqliklə diskret məlumatların manipulyasiyasına və emalına imkan verirdi. Bu da öz növbəsində müasir verilənlərin emalı texnologiyalarının təkamülünə təkan verdi. İnformasiya Nəzəriyyəsi: 1940-cı illərdə Klod Şennon tərəfindən informasiya nəzəriyyəsinin inkişafı rabitə və məlumatların sıxılması yollarını daha dərindən başa düşmək üçün nəzəri çərçivə təmin etdi. Şennonun işi müasir rəqəmsal kommunikasiya sistemlərinin və diskret məlumatların işlənməsi üsullarının əsasını qoydu. Alqoritmik irəliləyişlər: Diskret məlumatların emalı üçün səmərəli alqoritmlərin inkişafı bir çox texnoloji irəliləyişlərin hərəkətverici qüvvəsi hesab olunmuşdur. Çeşidləmə alqoritmlərindən tutmuş qrafik alqoritmlərinə qədər bu hesablama vasitələri real dünya problemlərinin səmərəli həllində mühüm rol oynayır. Maşın və mexanizmlərin texnoloji irəliləyişləri: Daha sürətli prosessorlar, daha böyük yaddaş tutumları və xüsusi aparat sürətləndiriciləri daxil olmaqla aparat texnologiyasındakı davamlı irəliləyişlər getdikcə daha mürəkkəb və təkmilləşən diskret məlumatların işlənməsi tapşırıqlarını həyata keçirməyə imkan yaratmışdır. Sənaye üzrə tətbiqlər: Diskret məlumatların işlənməsi maliyyə və səhiyyədən tutmuş nəqliyyat və əyləncəyə qədər müxtəlif sahələrdə tətbiqlər tapır. Məsələn, diskret məlumatların emalı üsulları maliyyə modelləşdirməsində, tibbi vizualizasiya qurğularında, adaptiv sistemlər, ekspert sistemlərində və avtonom nəqliyyat vasitələrinin idarə olunma mexanizmlərində geniş istifadə olunur. Nəticə olaraq görürük ki diskret məlumatların emalı riyaziyyat, mühəndislik və kompüter elminin kəsişməsində canlı və sürətlə inkişaf edən zəngin bir sahədir. Müxtəlif tətbiqləri və davamlı irəliləyişləri ilə o, rəqəmsal əsrdə innovasiyaları idarə etməyə və texnologiyanın gələcəyini formalaşdırmağa davam edir.

Keywords: diskret siqnal, emal üsulları, tarixi mərhələləri
APPLICATION OF REGRESSION ALGORITHMS FOR PREDICTIVE ANALYSIS IN TABRIZ

Authors: Nazila Rahimova, Agha Huseynov, Alim Mikayilov

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-514

Year: 2024 Pages: 514-523

Show abstract

Abstract: In recent times, there has been a significant surge in the global awareness of environmental issues, prompting substantial investments by various countries and international bodies to enhance data acquisition, processing capabilities, and information retrieval systems. This heightened focus aims to prevent environmental crises that pose threats to both natural ecosystems and human well-being. Among the foremost environmental concerns under scrutiny is air pollution, exacerbated by the burgeoning global population and the proliferation of pollution sources. This academic paper utilized a dataset containing air pollution data from Tabriz spanning the years 2017 to 2019. Furthermore, a diverse array of Machine Learning algorithms was deployed to predict PM2.5 concentration levels, including Linear Regression, Lasso Regression, Polynomial Regression, Decision Tree Regression, Random Forest Regression, and XGBoost Regression. After applying these algorithms, their respective results were meticulously compared to identify the most optimal model. The XGBoost Regression algorithm emerged as the most effective, boasting an accuracy rate of 84.046%. In contrast, the Lasso Regression algorithm demonstrated the least productivity, yielding an accuracy rate of 37.101%. This thorough comparison facilitated the selection of the XGBoost Regression algorithm as the optimal choice for predicting PM2.5 concentration levels in the air, offering valuable insights for environmental monitoring and management endeavors.

Keywords: air pollution, machine learning, linear regression, random forest, xgboost regression, polynomial regression, pollutants, particulate matter, lasso regression, decision tree
ENHANCING GAME ENGINE PERFORMANCE THROUGH MULTITHREADING

Authors: Elshan Hasanov, Samir Guliyev

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-524

Year: 2024 Pages: 524-535

Show abstract

Abstract: Today, game engines play a significant role in the modern gaming world, with possible multithreading techniques being pivotal in optimizing gaming performance and overcoming performance bottlenecks. This paper discusses a worthwhile approach to increasing game engine performance by leveraging effective multithreading principles, along with the issues that need to be considered in the design of a multithreaded game engine and aims to contribute to the continuing evolution of game development. Through an ideal integration of data and task parallelisms in a well-balanced engine, developers can fully benefit from the capabilities of multicore processors, resulting in smoother and more responsive gaming experiences. The results obtained from employing both data and task parallelism jointly in the same architecture showed a remarkable performance increase of about 2.3 times faster than the single-threaded model. The paper also addresses common multithreading challenges, such as synchronization issues and load balancing, together with their solutions, emphasizing the effectiveness of the proposed model.

Keywords: Multithreaded Game Engine, Multithreading, Game Engine Performance, Multithreading Principles, Data Parallelism, Task Parallelism, Task scheduler
FONTAN ARMATURU MEXANİKASINDA SİYİRTMƏ BAĞLAYICI QURULUŞLARININ YEYİLMƏYƏ QARŞI MÜQAVİMƏTİNİN ARTIRILMASI İLƏ AVADANLIĞIN DAYANIQLIĞININ TƏDQİQİ

Authors: Eldar Əsgərov, Türkan İbrahimli

DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei38032024-536

Year: 2024 Pages: 536-541

Show abstract

Abstract: Məqalə fontan armaturu avandanlığının siyirtmə bağlayıcı quruluşlarının yeyilməyə qarşı müqavimətinin artırılması nəticəsində mexanikanın iş qabiliyyətliliyinin və dayanlıqlı vəziyyətinin təqdiqininə həsr olunub. Bu məqsədə əsasən, fontan armaturu avandanlığının komponentləri haqqında ətraflı məlumat verilmiş, onlara təyin edilmiş tələblər şərh edilmiş, fontan armaturu və onun başlıca bağlayıcı kuruluşlarından olan siyirtmələrinin işqabiliyyətliliyinə nəzər yetirilmişdir. Sözügedən avadanlığın və onun kuruluşlarının itibarlı işləməsini və davamlı fəaliyyətini təmin edən həll yolları göstərilmişdir. Fontan armaturunun istismar olunduğu müddət ərzində ortaya çıxan mürəkkəbləşmə vəziyyətləri və eyni zamanda nasazlıqlardan bəhs edilmiş və onların niyə və necə yaranması təqdim edilmiş və ortadan qalxması üçün bir sıra fikirlər irəli sürülmüşdür. Tədqiqat neft fontan armaturunun siyirtmələrinin dayanıqlığına və səmərəliliyinə təsir edən əsas amilləri uğurla müəyyən edir və optimal material seçimləri, dizayn dəyişiklikləri və sistemin işini əhəmiyyətli dərəcədə artıran əməliyyat təlimatları üzrə məlumatlara əsaslanan nəticələri təqdim edir.

Keywords: fontan armaturu, siyirtmələr, drossellər, yeyilmə, sürtünmənin təsiri, materialın davamlılığı, yeyilmə

Volume 38, Issue 3 (2024)

BESSEL FUNKSİYALARININ BİRLƏŞMƏSİNİN SIFIRLARININ TƏDQİQİ

MÜSTƏQİLLİK DÖVRÜNDƏ AZƏRBAYCANIN İNKİŞAFININ İQTİSADİ SİYASƏTİNİN ƏSAS İSTİQAMƏTLƏRİ

SİRKONİUM FENOLYAT KOMPLEKSLƏRİ İŞTİRAKINDA ETİLENİN OLİQOMERLƏŞMƏSİ

EMAL VƏ İCTİMAİ İAŞƏ MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ QİDA MƏHSULLARININ SAXLANMASI VƏ ANBAR SAXLANCLARINA OLAN TƏLƏBAT

QOBUSTAN-ABŞERON ƏRAZISINDƏ YERLƏŞƏN MIOSEN ÇÖKÜNTÜLƏRININ MAQNITOSTRATIQRAFIYASI

İNDUKSION LEVITASIYA ELEMENTLI ELEKTROMEXANIKI ÇEVIRICILƏRIN PARAMETRLƏRININ DƏYIŞMƏ XÜSUSIYYƏTLƏRININ TƏHLILI

RELE-KONTAKTOR İDARƏ SİSTEMLƏRİ

REAGENTLƏRIN AĞIR NEFTIN DONMA TEMPERATURUNA TƏSIRININ TƏDQIQI

DƏMİRBETON DƏNİZ HİDROTEXNİKİ QURĞULARININ DAYANIQLIĞININ ARTIRILMASI ÜSULLARI

QAZÇIXARMA TEXNOLOGİYASININ MODELLƏŞDİRİLMƏSİNİN BƏZİ ASPEKTLƏRİ

NEFT KOMPLEKSİNDƏ METROLOGİYANIN ROLU

SUVURMA SİSTEMLƏRİNİN TƏHLİLİ ƏSASINDA NEFT LAYINA SUYUN VURULMASININ SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI

ГЕОЛОГО-ПРОМЫСЛОВЫЙ АНАЛИЗ РАЗРАБОТКИ КАЛИНСКОЙ СВИТЫ МЕСТОРОЖДЕНИЯ ЗИРЯ

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТОРЦОВОГО ФРЕЗЕРОВАНИЯ ДЛЯ КАЧЕСТВЕННОГО ПОВЕРХНОСТНОГО СЛОЯ ДЕТАЛЕЙ ИЗ ЗАКАЛЕННЫХ СТАЛЕЙ

REACTOR SECTION PRESSURE CONTROL AT DIESEL HYDROTREATING UNIT

CƏNUBI XƏZƏR HÖVZƏSINDƏ QOŞADAŞ QALXIMI ÜÇÜN SEYSMIK KƏŞFIYYAT ÜSULLARI ILƏ NEFT-QAZLILIQ CƏHƏTDƏN PERSPEKTIVLIYIN TƏHLILI

KÜLƏK REJİMİ NƏZƏRƏ ALINMAQLA QAZ TURBİNLƏRİNİN OPTİMAL YERLƏŞDİRİLMƏSİ SXEMLƏRİNİN İŞLƏNMƏSİ

ИССЛЕДОВАНИЕ ТОПЛИВНЫХ СМЕСЕЙ С ДОБАВКАМИ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА СОСТАВ ВЫХЛОПНЫХ ГАЗОВ

PİLOTSUZ NƏQLİYYAT VASİTƏLƏRİ

İNDUKSIYAEDICI SISTEM, ELEKTRODONOR ƏVƏZLI ARENLƏRIN HALOGENLI TÖRƏMƏLƏRININ ALINMASINDA EKOLOJI TƏMIZ ÜSUL KIMI

TOXUCULUQ TEXNOLOGIYASINDA TƏTBIQ EDILƏN MÜASIR MEXANIZMLƏR

GAME-BASED LEARNING: A REVOLUTION IN THE TEACHING OF SOFTWARE DEVELOPMENT

TEKSTİL SƏNAYESİ MAŞINLARINDA MƏHSULDARLIĞIN OPTİMALLAŞDIRILMASI

WAYS OF ADJUSTING THE OPTIMALITY OF THE DEVELOPMENT PROCESS OF THE GALA FIELD (THE CASE OF THE KS3-4 HORIZON)

RESEARCH OF ANTİ-AİRCRAFT MİSSİLE COMPLEXES WİTH RADİO TRACKİNG SYSTEM

QAZLİFT QUYULARINDA İŞ PROSESİ ZAMANI TƏHLÜKƏSİZLİYİN TƏMİN EDİLMƏSİ YOLLARI

ФАКТОРЫ ПРИНЯТИЯ ПОТРЕБИТЕЛЬСКОГО РЕШЕНИЯ В УСЛОВИЯХ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ

ANALYSIS OF REACTIVE POWER COMPENSATION MEANS IN ELECTRIC NETWORKS OF AZERBAİJAN

YENİ KOMPOZİSİYANIN NEFTİN DONMA TEMPERATURUNA TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

УТИЛИЗАЦИЯ СЕРОВОДОРОДА ИЗ СОСТАВА ГАЗОВ, ВЫБРАСЫВАЕМЫХ В АТМОСФЕРУ УСТАНОВКОЙ КАТАЛИТИЧЕСКОГО РИФОРМИНГА

MALIYYƏ SEKTORUNDA MÜƏSSISƏ RESURSLARININ PLANLAŞDIRILMASI SISTEMLƏRININ ROLU

ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ГОСУДАРСТВЕННЫХ СЛУЖБАХ: СИСТЕМАТИЧЕСКИЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ

APPLİCATİON OF THE WORKİNG FLUİD İN THE HYDRAULİC TRANSMİSSİON

ANALYSIS REDUCTION OF ENERGY LOSSES IN DISTRIBUTION NETWORKS

ВЛИЯНИE ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ НА ПРОБИВНОЕ НАПРЯЖЕНИЕ ЭЛЕКТРОИЗОЛЯЦИОННЫХ МАТЕРИАЛОВ

ПРИМЕНЕНИЕ ПЛАВИКОВОЙ КИСЛОТЫ ПРИ ОБРАБОТКЕ ПЛАСТА

ИССЛЕДОВАНИЕ ПАРАМЕТРОВ ПЛАСТА ПРИ ГИДРОРАЗРЫВE

DESCRIPTION OF BIODIESEL PRODUCTION FROM WASTE OIL RAW MATERIALS BY SOLID ACID CATALYSIS IN THE SIMULATOR PROGRAM

TƏRKİBİNDƏ H2S OLAN MAYELƏRİ HASİL EDƏN QUYULARIN İSTİSMAR SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI ÜÇÜN NANOTƏRKİBLİ İNHİBİTORLARIN TƏDQİQİ

DƏNİZ HİDROTEXNİKİ QURĞULARININ TİKİNTİSİNİN TƏŞKİLİ

CATALYTIC ACTIVITY OF METAL-BASED IONIC LIQUIDS IN OXIDATIVE DESULFURIZATION

ВЛИЯНИЕ ПРОЦЕССОВ СТАРЕНИЯ ИЗОЛЯЦИИ НА СРОК СЛУЖБЫ СУХИХ ТРАНСФОРМАТОРОВ

KELTAN 13561C POLİMERİNİN BİTUMUN XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİNİN ARAŞDIRILMASI

İSTİSMAR OLUNAN NEFT QUYULARINDA OPTİMAL REJİMİN TƏYİN OLUNMASI

KİMYƏVİ REAGENTLƏRİN VƏ FİZİKİ TƏSİRLƏRİN NEFTİN REOLOJİ PARAMETRLƏRİNƏ TƏSİRİ

NEFTÇIXARMANIN TEXNOLOJI PROSESLƏRINDƏ NANOTEXNOLOGIYANIN TƏTBIQININ TƏHLILI

YENİ DÖVR MARKETİNQ YANAŞMASI YAŞIL MARKETİNQ: BİZNESDƏ YAŞIL MARKETİNQİN TƏTBİQİ

DƏNIZ TEXNOLOJI PLATFORMALARINDA QAZ-KONDENSAT QUYULARININ MƏHSULUNUN OPTIMAL HAZIRLANMASI ÜSULLARIN TƏHLILI

FƏALİYYƏT VƏ İNSAN RESURSLARININ İDARƏETMƏNİN ƏSASLARI

MÜASIR ŞƏRAITDƏ PROSESLƏR VƏ LOGİSTİKANIN İDARƏEDİLMƏSİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

THE ROLE OF ENTREPRENEURSHİP İN ECONOMİC DEVELOPMENT AND PROBLEMS OF UNİVERSİTY YOUTH İN THE FİELD OF ENTREPRENEURSHİP

RATIONAL USE OF SILICATE-CONTAINING WASTE

NEFT VƏ QAZ HASILATINDA NANOTEXNOLOGIYALARDAN ISTIFADƏNIN MÜASIR VƏZIYYƏTI VƏ PERSPEKTIVLƏRI

RADİOTEZLİK SPEKTRİNİN İDARƏ EDİLMƏSİNDƏ BEYNƏLXALQ TƏNZİMLƏMƏ

ОБЩИЕ ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ В УПРАВЛЕНИИ ПОСТАВЩИКАМИ

SİQNALLARIN MEYLETMƏLƏRİNƏ NƏZARƏT SİSTEMİNİN İŞLƏNMƏSİ

APPLICATION OF REGRESSION ALGORITHMS FOR PREDICTIVE ANALYSIS IN TABRIZ

ENHANCING GAME ENGINE PERFORMANCE THROUGH MULTITHREADING

FONTAN ARMATURU MEXANİKASINDA SİYİRTMƏ BAĞLAYICI QURULUŞLARININ YEYİLMƏYƏ QARŞI MÜQAVİMƏTİNİN ARTIRILMASI İLƏ AVADANLIĞIN DAYANIQLIĞININ TƏDQİQİ

ISSN

Statistics

Latest publications

Information

Developed By

Browse