Volume 17, Issue 6 (2022)

  1. ANTİKORROZİYA ÖRTÜKLƏRİNİN AVTOMATLAŞDIRILMIŞ İSTEHSAL SİSTEMİ

    Authors: Cavidə Dəmirova, Vüqar Əbilov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-06

    Year: 2022 Pages: 6-13

    Show abstract

    Abstract: Tədqiqat işinin əsas məqsədi müxtəlif metal konstruksiya və boruların korroziyadan mühafizə edilməsi üçün antikorroziya örtüklərinin istehsalı prosesinin avtomatlaşdırılması istiqamətlərinin, texnoloji avadanlığın, avtomatlaşdırma vasitələri və sistemlərinin təhlili, müvafiq sistemin strukturunun seçilməsi, onun iş alqoritminin müəyyən olunmasıdır. Metal hissə və boruların korroziyaya davamlılığını yüksəldən örtüklərin istehsalının idarə edilməsini avtomatlaşdırmaq üçün tələb olunan parametrlər və zəruri avtomatlaşdırma vasitələri təhlil olunmuş, texnoloji prosesin avtomatlaşdırılması vasitələri müəyyən olunmuş, idarəetmə sisteminin strukturu işlənilmiş, ayrı-ayrı blokların iş prinsipi və alqoritmi şərh olunmuşdur. Göstərilmişdir ki, bu cür örtüklərin istehsal prosesinin optimal idarə edilməsi prosesin əsas parametrləri olan təzyiq, qatılıq, temperatur, çəki (kütlə) və sıxlığın ölçülməsini, zaman sabitləri və maddənin keyfiyyət göstəricilərinin təyin olunması təklif olunan idarəetmə sisteminin strukturunu müəyyən edir. Sistem iki səviyyəli olub, lokal səviyyədə prosesin özü bilavasitə proqramlaşdırılan məntiqi kontrollerlə idarə olunur. İstehsal edilən antikorroziya örtüyü maddəsinin əsas keyfiyyət göstəriciləri laboratoriya üsulu təyin olunur. Bu zaman idarəetmə sistemində texnoloji prosesə bilavasitə nəzarət və idarəetməni təmin edən: mühərrik, klapan və elektromaqnit kontaktorlar (elektrik açarları), ventillər, relelərin seçilməsi tətbiq olunan kontrollerin giriş-çıxış modulunun xarakteristikalarından və idarəetmə dövrəsinin gücündən asılı olub, idarəetmə effektivliyini təmin etmək üçün texnoloji parametrlərin ölçülməsində istifadə olunan verici və sensorların çıxış siqnallarını həmin kontrollerin müvafiq modulu ilə uzlaşdırmaq və analoq-rəqəm çevirməsinin optimal şərtlərə uyğun yerinə yetirilməsini təmin etmək məqsədəuyğunluğu qeyd olunmuşdur. Texnoloji prosesdə temperatur yüksək olduğu üçün temperatur və digər kəmiyyətlərin vericilərinin yüksək temperatura davamlılığı və verilmiş diapazonda xətasız işləməsi meyarlarının ödənilməsi tələbləri araşdırılmışdır. Bu növ texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılması məsələsini həll edərkən riyazi modelləşdirmə üsullarının, xüsusi ilə də simulyasiya modelləşdirməsinin tətbiq edilməsi prosesin optimal idarə edilməsi üçün adekvat modellərin yaradılmasını və zəruri alqoritmlərin işlənilməsini sürətləndirir, idarəetmə sisteminin və idarəetmənin özünün effektivliyini yüksəltməyə imkan verir. Bu baxımdan daha geniş tədqiqat əyaniliyi təmin edən Simulink paketindən istifadə edilməsi, modelləşdirmə zamanı sazlamaların və tapşırıq qiymətlərinin dəyişdirilməsi ilə ümumi idarəetmə sisteminin dayanıqlığının, müxtəlif konfiqurasiyaya malik tənzimləmə dövrəsinin tətbiqi səmərəliliyinin tədqiq olunması tövsiyə olunmuşdur.

    Keywords: antikorroziya örtüyü, boru, texnoloji proses, idarəetmə, parametr, sistem

  2. AN EVALUATION OF THE GUIDED WAVE RADAR LEVEL TRANSMITTER'S PERFORMANCE IN INTERFACE MEASUREMENTS

    Authors: Timur Aliyev, Andrey Kolotilin

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-14

    Year: 2022 Pages: 14-23

    Show abstract

    Abstract: The Guided Wave Radar (GWR) level transmitter is a reliable instrument that provides precise measurement of level and interface in various applications. Even in applications with vapour, foam, and condensation, the GWR level transmitter shows accurate performance. This study reveals aspects that affect the measurement performance of the instrument. The practical performance tests were performed to simulate different scenarios of oil and water level, oil and water interface level, in the closed vessel. These four scenarios are single phase liquids: raising the top layer, raising the bottom layer, separation of two liquids out of full dispersion with the dominant top layer, separation of two liquids out of full dispersion with the dominant bottom layer. These scenarios of vessel liquid level and liquid/liquid interface level measurement are widely spread in the process separation application. Other behavioural aspects and uncertainties have purposely been left out of this study. The results of the study will help to determine the proper use of the GWR level transmitter. Consideration of aspects affecting the performance of the instrument provided in this study improves the selection process of the instrument for level and interface measurement.

    Keywords: level measurement, interface measurement, guided wave radar transmitter, dispersion separation, level transmitter performance test

  3. BANKLARDA İNFORMASİYA TEXNOLOGİYALARININ İSTİFADƏSİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ

    Authors: Səidə Şixalizadə, Adnan Axundov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-24

    Year: 2022 Pages: 24-32

    Show abstract

    Abstract: Müasir cəmiyyətdə banklar müxtəlif növ əməliyyatlar, müxtəlif fəaliyyət növləri ilə məşğul olur.Son illərdə ölkəmizin bank sektorunda baş verən dəyişikliklər mikro və makro mühitdə kredit təşkilatlarının rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına yönəlmiş innovativ texnologiyalara, bank biznesinin idarə edilməsinin müasir metodlarına və modellərinə əsaslanan bank xidmətlərinin göstərilməsinin inkişafına kömək etmişdir. Banklar tərəfindən təqdim edilən ənənəvi xidmətlər bu gün müştərinin tələbatını tam ödəyə bilmir. Yeni xidmətlərin tətbiqinə və müvafiq olaraq onların təqdim edilməsi üsullarının işlənib hazırlanmasına ehtiyac var. Bu faktlar yerli kredit təşkilatları və bütövlükdə bank sistemində informasiyalardan istifadənin intensivləşdirilməsinə stimul yaradır.

    Keywords: bank sektoru, bank informasiyaları, informasiya texnologiyaları, informasiya fəaliyyəti

  4. DEEMULQATORUN NEFTİN REOLOJİ XASSƏLƏRİNƏ TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

    Authors: Mehparə Adıgözəlova, Elnur Əlizadə, Fəhmin Əzizli

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-33

    Year: 2022 Pages: 33-38

    Show abstract

    Abstract: AQPÇ-nin yaranmasının qarşısını almaq üçün effektiv metodlar təhlil olunmuş və bu cür işlərin səmərəliliyinin artırılması üçün tövsiyələr təklif olunmuşdur. Tətbiq olunan me¬todların səmə¬rə¬li¬liyi öyrənilmiş, yeni texnologiyaların tətbiqi təklif edilmişdir. Nəzəri səmərəlilik və laboratoriya sınaqlarına ehtiyac olduğu müəyyən edilmişdir. Neft sənayesinin əsas vəzifələrinə bir qayda olaraq qabaqcıl texnologiyaların tətbiqi yolu ilə neft hasilatının rentabelliyinin artırılması və xüsusən də quyuların əsaslı təmir müddətinin uzadıl¬ma¬sı daxildir. Bu göstəricinin azalmasının səbəblərindən biri də asfalt, qatran və parafin çö¬kün¬tü¬lərinin (AQPÇ) əmələ gəlməsidir. Quyu hasilatının kollektor sistemində də çöküntülər əmələ gəlir və bu proses daşınmanı çətinləşdirir, boruların daxili səthinin vaxtaşırı təmiz¬lən¬məsini tələb edir. AQPÇ ilə mübarizə üsullarından biri çöküntülərin qarşısını almaq və ya çı¬xar¬maq üçün kimyəvi üsullardır. Neftə təsirli inhibitor əlavələrin axtarışı işlənmə obyektinin geoloji və fiziki xüsusiyyətləri, çöküntülərin komponent tərkibi və neftin reoloji xassələri, həmçinin AQPÇ-nin əmələ gəlməsi və yığılma qanunauyğunluqları nəzərə alınmaqla aparılmalıdır. Hər bir neft yatağının özünəməxsus fiziki-kimyəvi xassələri ol¬du¬ğundan, reagentin seçilməsinə yanaşma fərdi şəkildə həyata keçirilir. Çox vaxt laboratoriya şəraitində yaxşı göstəricilərə malik reagentlər birbaşa quyuların özlərində tətbiq edilən zaman AQPÇ-yə zəif təsir göstərirlər. Bu, onunla izah olunur ki, AQPÇ strukturu NK boruların bütün uzunluğu və ümumiyyətlə yataq boyu müxtəlif tərkibli olur.

    Keywords: qatran, parafin, asfalten, neft, emulsiya, reagent, məhlullar, depressant, həlledici¬lər, temperatur göstəriciləri, sıxlıq, çökmə sürəti

  5. ENVİRONMENTAL PROTECTION IN THE CONSTRUCTION OF THE PIPELINES

    Authors: Elton Babayev, Gulara Imanova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-39

    Year: 2022 Pages: 39-44

    Show abstract

    Abstract: During the design and construction of pipelines, the protection of pipeline equipment, as well as the foundations of pipelines, from possible environmental impacts is one of the most important issues to be addressed. The level of environmental pollution is determined by how human health affects plants, as well as animals, as well as equipment. Another issue is the need to develop scientifically sound forecasts for environmental protection, and many countries are paying more attention to forecasting. As we know, oil, oil products, as well as diesel fuel, gasoline and other products are transported on land mainly through pipelines. Pipeline transport is the safest mode of transporting liquids on land to a specific area. The length of pipelines in modern times reaches hundreds of kilometers, so the volume of spills of hazardous material can be very large. In order to limit the impact area of spills, secondary protection measures are taken only in critical areas (for example, at the intersection of roads or rivers).

    Keywords: pipelines, environment, vegetation, land reclamation

  6. CALCULATION OF BALANCE RESERVES OF COMPOSITION AND COMPONENTS OF GAS RESERVOIR

    Authors: Elvin Babazade, Shahin Ismayilov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-45

    Year: 2022 Pages: 45-53

    Show abstract

    Abstract: Foreseeing the development of the aquifer depends on certain perspectives of petroleum designing, such as controlling water molding, calculating saves, planning well completion, separators, pumps, and so on. It can be as imperative as the plan of surface offices such as Water spill estimating is vital within the depiction and administration of a hydrocarbon reservoir. This think about centered on the utilize of a generalized fabric balance condition together with an expository arrangement of the dissemination condition for a steady inner boundary weight to decide the estimate of the water-bearing layer in contact with the gas-condensate layer. It is critical to utilize when the hydrocarbon liquid could be a gas condensate. In case the conventional fabric balance condition is utilized rather than noteworthy blunders can be made, as appeared in this paper. The most reason of this report is to illustrate capacity to decide the estimate of the watery layer entering the gas condensate supply. Once this estimation is gotten, it can be utilized as an input parameter to the store test system to anticipate future aquifer development as consumption continues. When is utilized to depict dark oil supplies, certain disentanglements are ordinarily made. These incorporate overlooking the impacts of compression of the combined water and arrangement shake within the gas stage, in conjunction with the unstable fluid. The effect of these presumptions on gas-condensate layers will be investigated.

    Keywords: material balance equation, water coning, carbohydrate reservoir, separator, diffusion equation, gas-condensate reservoir

  7. CONTINUATION OF CONNECTIONS BY OIL PIPELINES WITH RESTORATION OF WELLHEAD PRESSURE OF OIL EXTRACTION OF PRODUCTION WELLS FROM OIL AND GAS OFFSHORE FIELDS

    Authors: Turkan Gurbanova, Samir Askarov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-54

    Year: 2022 Pages: 54-60

    Show abstract

    Abstract: In article briefly analizes connections to in-field oil pipelines by restoring the wellhead pressure of offshore oil and gas fields. In the Introduction section, it is stated that the processing of survey data to reduce oil losses during surveys in gas lift wells may produce a result enabling to group these gas lift wells and to apply the results of periodic surveys of one well in a particular group of wells to other wells in the same group with some error. If the in-well equipment of wells operated from same horizons is similar and gas is supplied from the same depth, then the optimal modes of these wells will be close to each other. This was confirmed by the results of laboratory tests. In order to accurately determine the values of parameters to be measured during a field study, it is necessary to reduce the variation interval of the working agent consumption. The design of the gaslift well should ensure there are two channels in the well. Canal for high-pressure gas to be given to well and channel to lift gas- liquid mixture to the surface of the earth. Number of pipes injected into the well, their interaction, there is an oil system of lifts depending on the direction of gas supply and gas-liquid resistance, one and two pipes, depending on the number of pipes injected into the well, there are rings and central system lifts depending on the direction of the worker agent hitting the well. Key conditions for the efficient use of gas lift yield opportunities, is a proper definition of the construction of the lift and its working regime. Additional energy is provided from the surface of the earth to lift liquid in the exploitation of wells by gaslift. You have to work on choosing the gaslift lift's business regime, as well as minimum additional energy, to allow maximum or permitted liquid lifting for a specific well. There are 2 types of gas lift. Energy consumption should be lowest when extracting liquid from well, to ensure optimal harvesting from the well. We need to look at these to extract a certain amount of liquid in the well; the length of the lift and the depth of the lift pipes should be determined, the most cost-effective diameter of lifting pipes, the most cost-effective amount of the worker agent hit should be found, identifying pressure, and the most convenient ratio between the worker agent and the extracted liquid.

    Keywords: gas lift, fountain, pressure, production, working separator, Varyegan field, Gunashli field

  8. ŞAXƏLİ QUYULARDA YAN LÜLƏNİN QAZILMASI ÜÇÜN FIRLANARAQ İDARƏ OLUNAN SİSTEM

    Authors: Faiq Osmanov, Əmir Mustafayev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-61

    Year: 2022 Pages: 61-70

    Show abstract

    Abstract: Messoyaxskoye neft və qaz-kondensat yataqları qrupu Salekharddan 600 km şimal-şərqdə və Novı Urenqoydan 340 km şimalda, Gadansky yarımadasındakı Yamal-Nenets Muxtar Dairəsinin Tazovski rayonunda yerləşir. Ən yaxın yaşayış məntəqəsi 150 km aralıda yerləşən Tazovski kəndidir. Yataq Arktika İqlim zonasında Arktika Dairəsindən 250 km məsafədə yerləşir. Messoyaxskoye qrupuna daxil olan Şərqı-Messoyaxskoye və Qərbi-Messoyaxskoye yataqları Rusiyada işlənmiş quru yataqlarının ən şimaldakılarıdır. Qrup hər iki yatağı kəsən Messoyaxa çayının adını daşıyır. Qrupdan birincisi 1983-cü ildə kəşf edilmiş Qərbi-Messoyaxskoye qaz-neft yatağıdır; ikincisi 1990-cı ildə kəşf edilmiş Şərqı-Messoyaxskoye neft-qaz-kondensat yatağıdır. Aşkar edilmiş karbohidrogen ehtiyatlarına görə, Şərqi-Messoyaxskoye və Qərbi-Messoyaxskoye yataqları unikal hesab olunur. 2016-cı ilin əvvəlinə çıxarıla bilən C1+С2 ehtiyatları 472,4 milyon ton neft və qaz-kondensatı və 188 milyard kubmetrdən çox təbii və səmt qazı təşkil edib. 2010-cu ildə Qərbi Sibirin şimal yataqlarını Şərqi Sibirin - Sakit Okeanın neft kəmərləri sistemi ilə birləşdirən Zapolyarye-Purpe neft kəmərinin tikintisinə qərar verildikdən sonra Vostoçno-Messoyaxskoye yatağının işlənməsinə fəal hazırlıq başladı. 2012-ci ilin oktyabrında “Şərqi-Messoyaxskoye” yatağında pilot layihə çərçivəsində ilk neft hasil edilib. Şərqi-Messoyaxskoye yatağında 700-800 sualtı dərinlikdə basdırılmış PK 1-3 dəstələri (Pokurskaya suitisi, Cenomanian yatağı) qazılır. Messoyax quyuları Rusiyanın ən dayaz quyularından biridir. Geoloji şərait baxımından PK 1-3 pay zonası yataq daxilində çox qeyri-müntəzəmdir və aktiv qaz qapağına və aktiv sulu təbəqəyə malikdir. Pilot quyuları, karotaj dəstləri və qazma zamanı geostarinq ilkin şərtlərdir. Yatağın neftli təbəqələri həm eynicinsli, həm də üfüqi laylı boş qumdaşlarıdır. Əsas təhlilə əsasən, PK1-3 süxur nümunələrinin kütlə sıxlığı laylar üçün orta hesabla 1,9 q/sm3 olmaqla 1,6 - 2,95 q/sm3 arasında dəyişir. Bu yazı qaya sıxlığının qazma işinə təsirini nəzərdən keçirəcəyik.

    Keywords: qazma, neft, messoyaxskoye vostoçnaç, quyu, karotaj, yan lülə, QDA, qazma baltası

  9. ЗАДАЧИ ОЦЕНКИ СОСТОЯНИЯ ЭЭС, ОБОСНОВАНИЕ НЕОБХОДИМОСТИ ИНТЕГРАЦИИ ИИС SCADA/EMS И PMU

    Authors: Камран Сулейманов

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-71

    Year: 2022 Pages: 71-78

    Show abstract

    Abstract: Рассматриваются системы SCADA/EMS и WAMS как основа интеллектуализации электрической системы. Изложенное вызывает необходимость совершенствования и развития принципов, систем режимного управления в час¬ти управления стационарными и переходными режимами. Также описана архитектура, фейзорная технология, данные задачи, решаемые в структуре WAMS, возможности интеграции систем SCADA и WAMS.

    Keywords: оценивания состояния, телеизмерения, контрольные уравнения, SCADA/EMS, PMU

  10. “QƏRBI-ABŞERON” YATAĞINDA 10 ƏDƏD ISTISMAR QUYUSUNUN QAZILMASI ÜÇÜN 10 SAYLI STASIONAR DƏNIZ ÖZÜLÜNÜN TIKINTISI

    Authors: Tağı Tağıyev, Səbuhi Əhmədov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-79

    Year: 2022 Pages: 79-86

    Show abstract

    Abstract: Qərbi Abşeron yatağı və burada yerləşən 10 saylı stasionar dəniz platforması haqqında məlumat verilmişdir. Qərbi Abşeron yatağının coğrafi yerləşmə nöqtəsi, iqlimi, hidro¬mete¬ro¬loji şəraitindən söhbət açılmışdır. Aydındır ki, platforma tikilməmişdən öncə onun layihə¬si hazırlanır. Bu layihədə tikili üçün baş icraçı, sifarişçi təşkiat, tərtib edən təşkilat, platfor¬ma¬nın texniki göstəriciləri, təyinatı haqqında məlumatlar öz əksini tapmışdır. Müasir dövr¬də istəniən istehsalat sahəsində ən öndə duran faktor əmək təhlükəsizliyidr. İstər tikinti, istər qazıma, istər istismar dövründə platformada hər hansı bir qəza baş verə bilər. Bu qəzaların başvermə səbəbləri müxtəlif arqumentlərdən yarana bilər. Məqalədə qəzaların başvermə səbəbləri misal gətirilmiş, onların aradan qadırılması üçün bir sıra təkliflər irəli sürülmüşdür. Haqqında danışdığımız bu stasionar dəniz özülü ən son standartlara cavab verən prinsiplər əsasında inşa edilib təhvil verilmişdir. Özül SOCAR-ın öz daxili imkanları gücünə ərsəyə gətirilmişdir. “Qərbi Abşeron” yatağında 10 saylı dəniz stasionar özülün¬dən qazılacaq 19, 21, 63, 64, 65 və 66 №-li maili istiqamət¬lən¬dirilmiş, horizontal istismar quyularının layihələndirilməsi SOCAR tərəfindən 2015-2018-ci illər üçün təsdiq edilmiş işlənmə planına uyğun olaraq aparılmışdır. QD-3 lay dəstəsinə qazılacaq orta layihə dərinliyi 860 m olan bu quyular Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Geologiya və geofizika məsələləri üzrə Vitse-prezidenti B.Hüseynov tərəfindən 09 mart 2017-ci ildə təsdiq edilmiş texniki tapşırığa əsasən layihələndirilir. Bu yatağın neftliliyi 1985-ci ildə şi¬mal-şərq qanadda qazılmış 35 №-li quyunun sınanması ilə təsdiq edilmişdir. Burada neft QD-nin dabanında yatan qumlu horizontdan alınmışdır.

    Keywords: Drillmec HH300,stasionar,platforma,təhlükəsizlik qaydaları

  11. QAZ VƏ QAZ-KONDENSAT QUYULARININ MƏHSULDARLIĞININ ARTIRILMASI YOLLARI

    Authors: Tofiq Səmədov, Fərahim Sadıqov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-87

    Year: 2022 Pages: 87-92

    Show abstract

    Abstract: Dəniz qaz və qazkondensat yataqlarında istismarda olan quyuların məhsuldarlığını yüksəltmək üçün müxtəlif geoloji-texniki tədbirlər tədbiq olunur. Lakin quyuların quyudibi zonasına təsir üsullarının səmərəliliyi 50-55% arasında dəyişir. Buna səbəb ya tədbirin texnoloji parametrləri və ya təsirə məruz qalan quyuların dəqiq təyin olunmamasıdır.Məqalədə, quyudibi zonaya təsir üsulunun müvəffəqiyyətini yüksəltmək üçün həm quyuların seçilməsi və həm də tədbirin texnoloji parametrlərinin optimal miqdarının təyini üçün sistem şəklində üsul təklif olunur. Açar sözlər: quyudibi zona, dispers komponentlər, qaz və kondensat hasilatı, xlorid turşusu, riyazi statistika, reaksiya sürəti, lay təzyiqi, diaqnostik təhlil. Giriş: Məlumdur ki, qaz və kondensat hasilatlarının artırılması məqsədilə yeni yataqların istismara cəlb olunması ilə yanaşı, eyni zamanda layların quyudibi zonasına və gövdəsinə müxtəlif təsiretmə yolu ilə intensivləşdirmə üsulları tədbiq edilməsinin böyük təcrübəvi əhəmiyyətə malikdir. İstismar quyularına maye və qaz axınının həcmi əsas etibarilə 2 amildən, yəni süxurların kollektor xassələrindən və qaz-maye sisteminin sürülmə xüsusiyyətlərindən asılıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, quyuların hasilatlarına əsas etibari ilə süxurların kollektor xassələridir. Quyuya qaz və maye axınının intensivləşdirilməsi məqsədilə tədbiq olunan quyudibinə təsir üsulların vəzifəsi karbonatlı süxurların həll etməsi, layda mövcud olan çatların genişləndirilməsi və yeni çatların yaradılması, eyni zamanda məsaməli kanalların səthlərində çökmüş kondensatın çıxarılması proseslərindən ibarətdir. Məlumdur ki, qaz və kondensatın hasilatının artırılmasının təmin olunması üçün yeni yataqların işlənməyə cəlb edilməsi ilə yanaşı, layın quyudibi zonasına müxtəlif təsiretmə yolu ilə müxtəlif intensivləşdirmə üsullarının tətbiq olunması qazçıxarmanın texnoloji proseslərin vacib məsələlərindəndir. İstismar quyularına qaz və maye axının həcminə əsas etibarilə, süxurların kollektor xassələrindən, qazın və mayenin məsaməli mühitdə süzülmə xüsusiyyətlərindən asılıdır. Quyuya qaz və maye axınının intensivləşdirilməsi məqsədilə, quyudibi zonasına təsiretmə üsullarının tətbiqi nəticəsində, süxurların tərkibində olan karbonatların turşunun təsirindən həll olunması,layda mövcud olan çatların genişləndirilməsi və yeni çatların yaradılması,qaz-maye sisteminin özüllüyünün azaldılması, və s vasitələrlə layların keçiriciliyinin artırılması təmin olunur. Beləliklə, quyuların məhsuldarlığının yüksəldilməsi üçün quyuların quyudibi zonasına müxtəlif üsullar tətbiq olunur. Bəzi hallarda təsir üsulları "Qazın hasilatının intensivləşdirilməsi üsulları" adlandırılır. Quyudibi zonaya müxtəlif təsir üsullarının tətbiqi zamanı, layda və quyularda yaranan müxtəlif şəraitlərin olması həm quyuların və həm də tədbirin optimal texnoloji parametrlərinin dəqiq seçilməsinə imkan vermir. Ona görə də tətbiq olunan tədbirlərin nəticələrinin müvəfəqiyyəti aşağı səviyyədə olur, yəni 15-50% ətrafında dəyişir. Bu halda quyuların quyudibi zonasına təsirin nəticələrinin tədqiqi statistiki üsulları tədbiq olunur.

  12. О ПРИМЕНЕНИИ МЕТОДОВ МАТЕМАТИЧЕСКОЙ СТАТИСТИКИ ДЛЯ ОПРЕДЕЛЕНИЯ ОЦЕНОК ПОКАЗАТЕЛЕЙ ДОБЫЧИ НЕФТИ И ГАЗА

    Authors: Гюлбала Алескеров, Сабухи Нариманлы, Игбал Насибли

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-93

    Year: 2022 Pages: 93-99

    Show abstract

    Abstract: В статье рассмотрены оценки параметров добычи газа и нефти, как точечные, так и интервальные. Для интервальных оценок находят доверительные интервалы с заданным уровнем достоверности на примере одного из параметров добычи нефти - параметра проницаемости пласта скважины. Рассмотрены вопросы, связанные с оценкой параметров добычи газа и нефти, такие как оценка параметров пласта и влияние на призабойную зону скважин, а также вопросы образования песка в скважинах и эффективности различных мероприятий по устранению его. На основании таблиц, данных в приложении первоисточников приведены числовые значения доверительных интервалов для различных уровней случая и их сравнение. В данной статье используется метод максимального правдоподобия, который является одним из методов математической статистики для определения оценок неизвестных параметров.

    Keywords: газовая сеть; газопровод; проходимость; добыча нефти и газа; призабойная зона; вероятностный метод; моделирование газопровода; газотранспортные сети; численные методы; дифференциальные уравнения; компьютерное моделирование

  13. IMPACTS OF COVID-19 ON TAX REVENUES AND CHANGES IN TAX POLICY IN AZERBAIJAN

    Authors: Rashad Suleymanzade

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-100

    Year: 2022 Pages: 100-107

    Show abstract

    Abstract: The state's tax collection capacity is falling due to the economic downturn, and the pandemic's negative financial repercussions are reflected in government revenues. Among the essential features that demonstrate the study's importance are measuring the influence of taxation on the state in both pandemics and similar global crises, examining the state's actions, and anticipating the post-pandemic condition. The study aims to investigate tax policy's activities during the pandemic, assess the efficiency of tax incentives using worldwide data, and identify the state's response in times of crisis. The effects of Covid-19 on tax revenue and changes in tax policy in Azerbaijan will be discussed in this article. Because it is written in an academic style, readers will quickly understand the essay. The jargon and terms used are mainly from economics. The Covid-19 epidemic has significantly impacted human health, mobility, spending, trade, employment, production, and tax revenues. The loss in economic activity, on the one hand, and the tax reductions implemented to mitigate the consequences of the pandemic, as well as the elongation of the tax return and payment periods, resulted in considerable reductions in state tax collections. It is critical for Azerbaijan, where indirect taxes constitute the majority that the measures used to combat the epidemic are mostly spending-restrictive. The scientific works of numerous local and foreign writers reflect examining the epidemic period of state tax policy in Azerbaijan. Examples include Kalbiyev YA, Garayev IA, Bulut C., Suleymanov E., Allahverdiyev D. I., Shamil A. F., Rasul S. F., Kocherbaeva AA, Koshoev Ch. M., Manushin D. V., Rasulev AF, Voronin SA, and others. This study aims to learn more about the effects of Covid-19 on tax revenues and policy changes in Azerbaijan. Concerns persist that the Covid-19 outbreak, which poses a public health hazard, would trigger a global economic crisis. Efforts to prevent the virus's spread through social distancing measures harm economic activity and revenues, reflecting tax revenues. On the one hand, the decrease in Azerbaijan's economic activities resulted in significant reductions in the state's tax revenues; on the other hand, the tax reductions implemented to mitigate the effects of the epidemic, as well as the extension of the tax return and payment periods, resulting in a temporary decrease in tax revenues. The epidemic's economic costs can be reduced by temporarily suspending tax collections. Expansionary fiscal policy measures, which lessen the tax burden on businesses while also directly supporting the enterprises and persons most impacted by the epidemic, aid in maintaining investment levels and overcoming economic difficulties. Furthermore, the extension of tax returns and payment periods for individuals and enterprises badly affected by the epidemic gives additional liquidity and lowers company failures. This article examines Covid-19 and its implications on tax receipts and changes in Azerbaijan's tax policy. In addition, the study examines specific vital procedures and policies to adopt to maximize Covid-19's favorable effects on tax collections and tax policy. The study's focus is on the state's tax policy in the case of a pandemic and the system of steps implemented to strengthen financial security in this area. The dissertation's focus is on the design of budget expenditures related to the activities and maintenance of education, medicine, social safety, social security, youth, sports, and other socio-cultural organizations in state tax functions. The study examined the tax policy enacted during the coronavirus epidemic using normative-legal actions, specialized literature, and directions. The ideology of the implemented tax policy, detailed systematic approach, structural-functional analysis, economic theory, social, economic, strategic, and financial management, management decision-making theory, and other content from the scientific-theoretical foundation of the study. Several themes were addressed, including morphological analysis and synthesis of tax policy, multi-criteria decision-making methodologies, and expert assessment. The data on the consequences of tax policy measures during the study in the local database is inadequate. Despite the strategic importance of tax policy in Azerbaijan during the coronavirus pandemic, professional perspectives and scientific studies based on analytical analysis are scarce. Each of the proposals and theoretical developments presented here will aid in analyzing tax revenues in Azerbaijan following Covid-19 and the implementation of specific measures to boost them. An examination of the influence of the Azerbaijani entity on tax revenues during the epidemic and changes in tax policy was conducted based on the study's key provisions, recommendations, and findings. It can be utilized to improve Azerbaijan's and the region's social development by assessing changes in tax policy. The ideology of the implemented tax policy, detailed systematic approach, structural-functional analysis, economic theory, social, economic, strategic, and financial management, management decision-making theory, and other content from the scientific-theoretical foundation of the study. Several themes were addressed, including morphological analysis and synthesis of tax policy, multi-criteria decision-making methodologies, and expert assessment.

    Keywords: budget, anti-crisis, state, pandemic, tax

  14. YÜKSƏKÖZLÜLÜKLÜ NEFTLƏRİN HAZIRLANMASI VƏ NƏQLİNƏ KİM¬YƏ¬¬Vİ REAGENTLƏRİN TƏSİRİNİN TƏDQİQİ

    Authors: Mehparə Adıgözəlova, Vəli Nurullayev, Reyhan Nurməmmədova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-108

    Year: 2022 Pages: 108-116

    Show abstract

    Abstract: Tərkibində asfalten, qatran, parafin və digər təbii emulqatorlar olan yüksək özlülüklü neft emulsiyalarının deemulsasiyasına və nəql edilməsinə kompleks yanaşma böyük əhə¬miy¬yət daşıyır. Yüksək donma temperaturlu parafinli neftlərin boru kəmərləri ilə nəql olun¬ma¬sı¬nın səmərəliyinin artırılması üçün aşqarlardan istifdə olunması üstünlük təşkil edən təkliflərdəndir. Bununla yanaşı çox sulaşmış qu¬yu¬lardan hasil edilən neftlərin mədəndaxili boru kəmərləri ilə toplanması və nəqli zamanı bu emulsiyaların sulaşma dərəcəsindən asılı olaraq onların reoloji parametrlərinin dəyiş¬mə-si¬nə ciddi nəzarət olunması da vacib məsələlərdəndir. Aparılmış tədqiqatlar əsasında əmtəə neftlərinin tər¬kibinin, reoloji və fiziki-kimyəvi xassələrinin onların boru kəməri ilə nəql prosesinə bir¬ba¬şa təsir göstərdiyi qeyd edilmişdir. Nəqlə hazırlıq mərhələsini keçmiş əmtəə neftlərinin tərkibində müəyyən miqdarda qatran-parafin-asfalten birləşmələri olan zaman nəql pro¬se¬sinin parametrləri də dəyişir. Neftlərin tərkibindəki bərk parafinlərin miqdarı onların struk¬tur-mexaniki xas¬sə¬ləri və özlülüyünə daha çox təsir göstərir. Parafinlərin ərimə tem¬pe¬raturunun azalması ilə on-ların neftdə həllolma qabiliyyəti də azalır və bərk parafinlər neftdə yaxşı həll olmadığı üçün həqiqi məhlul əmələ gətirmir. Neftin tərkibində pa¬ra¬fin¬lərlə yanaşı, asfalten və qət¬ran¬ların olması da neftin struktur-mexaniki xassəsinə mənfi təsir edir. Asfaltenlər neftin yüksək molekullu komponentlərinin əsasını təşkil edir. Neftlərdə struktur əmə¬lə¬gəl¬mə¬nin əsas səbəbi parafin, asfalten və qətranların olmasıdır. Quyu məhsulunda da¬ya¬naq¬¬lı emul¬si¬yaların, neftin boru kəmərilə nəqli zamanı əlavə hidravlik müqavimətin ya¬ran¬ma¬sının əsas səbəbi “qara emulqatorlar” – parafin, asfalten və qətran birləşmələri¬dir. Mu¬rad¬xanlı yatağından götürülmüş ağır neft nümunəsinin fiziki-kimyəvi paramertləri – sıx¬l¬¬ıq, doymuş buxar təzyiqi, kükürd, parafin, asfalten və qətranların faiz miqdarı və don¬ma temperaturu¬nun qiyməti müəyyən edilmişdir. Məlum olmuşdur ki, reagentin qatılığı art¬dıq¬ca təsir effekti yüksəlir. Reagentin neft nümunəsinin donma temperaturuna təsiri öy-rə¬nilmiş və müəyyən edilmişdir ki, “Alkan-318”-in sərf norması 300q/t olduğu halda neftin don¬ma temperaturu +50C-yə kimi azalır. Sulaşma dərəcəsi 22,30,40,50,60,70 və 80% olan neft nümunəsinin deemlsasiya prosesi tədqiq edilmişdir.

    Keywords: neft, yüksəközlü neft, hazırlanma, nəql, mexaniki qarışıq,sulaşma dərəcəsi, reoloji parametrlər

  15. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ ƏMƏK BAZARININ XARİCİ ÖLKƏLƏRLƏ MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ

    Authors: Aytac Hüseynli, Müşrəvan Əliyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-117

    Year: 2022 Pages: 117-128

    Show abstract

    Abstract: Tədqiqatın Məqsədi: Məqalədə Azərbaycan respublikasının əmək bazarının xarici ölkələrlə müqayisəli təhlili haqqında təhlil öz əksini tapmışdır. Əmək bazarının vəziyyəti və əhalinin məşğulluğu problemləri mövcud əmək potensialının qorunması, və səmərəli istifadəsi ehtiyacı ilə üzləşən ölkə iqtisadiyyatı üçün son dərəcə aktualdır. Bunsuz bazar islahatları yolu ilə irəliləməsi və beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sisteminə tam inteqrasiyası qeyri-mümkündür, burada ölkənin rəqabətqabiliyyətli olmasının həlledici şərti yüksək ixtisaslı, mobil işçi qüvvəsi istehsal nəticələrinə maraq göstərir və yüksək keyfiyyətli işçi qüvvəsidir. Tədqiqatın metodu: Məqalədə sintez, araşdırma tədqiqat metodlarında istifadə edilmişdir. Tədqiqatın nəticələri: Bazar münasibətləri sistemində əmək bazarı və əhalinin məşğulluğu xüsusi yer tutur. Bazar iqtisadiyyatında birbaşa və ya dolayısı ilə baş verən iqtisadi, sosial, demoqrafik hadisələrin əksəriyyəti tam yada qismən əmək bazarında gedən prosesləri əks etdirir. Məhz əmək bazarında işçi qüvvəsinin alqısı baş verir. Hal-hazırda hakimiyyət orqanları arasında sosial əmək münasibətlərinin həlli sahəsində vəzifələrin həcminin müəyyən bir yenidən bölüşdürülməsi səbəbindən məşğulluğun dövlət idarəetmə sistemini də nəzərdən keçirmək lazımdır. İqtisadi inkişafın bazar modelinə keçidin ən çətin problemlərindən biri əmək bazarının yaradılmasıdır. Bugünkü iqtisadi ədəbiyyatda ümumi işçi qüvvəsinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, əməkdən istifadənin səmərəliliyinin artırılması, işçilərin sahə və coğrafi hərəkətinin həvəsləndirilməsi bütün bunlar əmək bazarının yaranması ilə bağlıdır. Əmək bazarı tənzimləyiciləri əmək tələbi və təklifinin şəxsi və sosial ehtiyaclara cavab verməsini təmin etmək üçün unikal ssenarilər yaradır. Tənzimləyicilərdən istifadə əmək bazarında pozuntuların tam aradan qaldırılması və işçilərin hərəkətlərindən irəli gələn ziddiyyətlərin aradan qaldırılması demək deyil. İşçi hərəkatının gözlənilməz forması burada əsasdır. Dövlət tənzimləyicisinin rolu əmək bazarının sıxlığını azaltmaq, tələb-təklif tendensiyasını təşviq etməklə fəlakətli nəticələrə səbəb ola biləcək böhran vəziyyətinin qarşısını almaqdan ibarətdir. Heç bir fəaliyyət sahəsi, ilk növbədə, məqsədsiz həyata keçirilə bilməz. Çünki ayrı-ayrı şəxslərin, sosial qrupların, siyasi partiyaların fəaliyyəti müəyyən ehtiyaclar, sosial və iqtisadi maraqlar sistemləri ilə bağlıdır. Onlar müxtəlif səviyyələrdə işçilərin və sosial qrupların həyatında rol oynayırlar. Mühüm məsələ ondan ibarətdir ki, onlar arasında lazımi əlaqə müəyyən iş şəraitində qurulmalıdır. Motivasiya əmək fəaliyyətinə başlamaq və həyata keçirmək üçün vacib, həvəsləndirici və məcburedici vasitədir. Qeyd etmək lazımdır ki, motivatorlar işçilərin davranışlarını tənzimləyənlərdir. Əmək haqqı davranışının məqsədi və strategiyası hər bir fərdin, işçinin seçdiyi alternativlərdən asılıdır. Bu alternativlər işçinin öz vəzifəsi daxilində konkret maraqları həyata keçirmək istəyindən asılıdır. Cəmiyyət üzvlərinin zəhmətkeş davranışı onunla qarşılıqlı əlaqədə olan müxtəlif daxili və xarici stimullarla müəyyən edilir. Daxili hərəkətverici qüvvə ehtiyac və maraqlara, istək və istəklərə, dəyərlərə və meyllərə, ideyalara və motivasiyalara aiddir. Bütün bunlar mürəkkəb sosial prosesin strukturunu, əmək fəaliyyətinin stimulunu təşkil edir. Məqsəd fransızca proses mənasında işlənir, fərdlərin, sosial qrupların, insanların müəyyən ehtiyaclarını ödəmək üçün hərəkətverici qüvvədir. İqtisadi yenidənqurma konsepsiyası aşağıdakıları tələb edir. İşçilərin məhsuldarlığın yenilənməsinə və artırılmasına uzunmüddətli marağının yaradılması, qənaət və istehlak arasında optimal tarazlığın təmin edilməsi, istehsal prosesində tənzimləmə mexanizmlərinin - prinsip və standartların, eləcə də yeni qayda və qaydaların işlənib hazırlanması. Ən vaciblərindən biri zəhmətkeşliyin məqsədyönlü formalaşdırılması və inkişafıdır. Onu formalaşdırmaq üçün işçinin tələbatının ödənilməsində əmək mənasında işçinin şəxsi maddi ehtiyaclarını aradan qaldırmaq lazımdır. Bu nəzərə alınmır. Əmək sferasında yaranmış böhranın həllində nəinki digər qrupların mənafeyinə zərər vuran, hətta bütövlükdə cəmiyyətin mənafeyinə zərər vurmaqla öz mənafelərini həyata keçirməyə çalışan qruplara rast gəlmək olar. Ona görə də cəmiyyət yüksək məhsuldar əməyin motivasiyasını dövlət səviyyəsində inkişaf etdirməlidir. Dövlətin tənzimləyici rolu olmadan böhrandan çıxmaq mümkün deyil. Əmək fəaliyyətinin motivasiyası insanları əməyə, ictimai istehsalata, birgə əməyə həvəsləndirir. Maddi ehtiyaclara əsaslanan tələb insanların davranışlarına güclü təsir göstərir. Ehtiyaclar, maraqlar və dəyərlər sosial münasibətlərə təsir edir və onları istiqamətləndirir. Buna görə də sosial münasibətlərdə və tədqiqatlarda ehtiyacların, maraqların, dəyərlərin qarşılıqlı əlaqəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu məsələlər iqtisadi əlaqələrlə bağlıdır. Tələb anlayışı mahiyyəti, dinamikası, real məzmunu və öyrəndiyi elmlər baxımından çoxşaxəli kateqoriyadır. İşçilərin ehtiyacları çox müxtəlifdir, burada bir neçə ehtiyac birləşir. Sosial tədqiqatlar göstərmişdir ki, işçinin bütün mürəkkəb insan hərəkətləri, hərəkətləri və əmək fəaliyyəti normaları əmək prosesinə inteqrasiya olunur və bütün bunlar davranış kateqoriyasına aiddir. Bunlar insan fəaliyyəti və həyat fəaliyyətindən asılıdır. Əmək kollektivində insan amilinin istiqamətini və vektorunu müəyyən edir. İntensiv fəaliyyət üçün şərait yaradır. İşçilərin əmək fəallığı əmək kollektivlərinin ölçüsünə və hər bir tərəfin mənafeyinə və şəxsi mənafelərinə nə qədər uyğun gəlirsə, əmək davranışının mənfi cəhətləri bir o qədər azalır və müsbət meyllər bir o qədər çoxalır. Əmək davranışının mürəkkəb təbiəti subyektlərin və ünsiyyət amillərinin qarşılıqlı təsiridir nəticəsində yaranan hərəkət və davranışdır. Buna görə də deyə bilərik ki, əmək davranışı işçilərin şüurlu şəkildə seçilmiş fəaliyyəti və davranışıdır. Yəni işçilərin əmək davranışı onların şəraitinin standart tələblərə və reallığa uyğunlaşdırılması prosesidir. Yüksək məhsuldar əmək fəaliyyətinin motivasiyası işçinin normal əmək fəaliyyətini təmin etməklə yanaşı, əmək fəaliyyətinin strukturunda ictimai dəyərlərin yüksəldilməsini, yeni əmək fəaliyyətinin və etikasının formalaşmasını təmin edir. Motivasiya işçiyə uzunmüddətli təsir əsasında işçiyə həvalə edilmiş dəyərlərin və inkişaf maraqlarının oriyentasiyasını dəyişdirmək üçün motivasiya nüvəsinin formalaşdırılması və bu əsasda əmək potensialının inkişafıdır. Motivasiya nəzəriyyələri mürəkkəb olsa da, birmənalı deyil və çoxşaxəlidir. Motivasiya ilə bağlı çoxlu müxtəlif nəzəriyyələr var. Aşağıdakı müəlliflərin nəzəriyyələri müasir nəzəriyyələrdən fərqlənir.

    Keywords: Azərbaycan respublikası, əmək bazarı, milli iqtisadiyyat, bazar iqtisadiyyatı

  16. QARADAĞ YERALTI QAZ ANBARININ HERMETIKLƏŞDIRILMƏSI

    Authors: Gülbala Ələsgərov, Murad Azadlı, Abbasəli Zeynalov, Hümbət Şükürov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-128

    Year: 2022 Pages: 128-133

    Show abstract

    Abstract: Müasir qaz təchizatı sistemləri - əhəmiyyətli məsafələrdəki strukturlarda olan mürəkkəb, bahalı tikinti kompleksdir. Şəhərlərin və sənaye müəssisələrinin təchizatının sistemi üçün qazın istehlakının eyni olmaması tipikdir. Bu onlara izah olunur ki, istehlakçılar qazı ilin fəsilləri üzrə aylara, həftələrə, günə (görə) qeyri-müntəzəm istifadə edirlər. Məsələn, qışda qaz daim yay aylarından daha çox istifadə olunur. Yay aylarında istilik şəbəkələrinin bu dövr üçün söndürülməsi və çox sayda şəhər sakinlərinin tətilə çıxması səbəbindən qaz istehlakı azalır. Gündüz, bir qayda olaraq, gecəyə nisbətən qaz az istifadə olunur. İstehsal baxımından soyuq və gərgin günlərdə, qazın tələbi orta illik müqayisədə 5-10 və ya daha çox artır.Bu qeyri-bərabərliyi tənzimləmək üçün yay mövsümündə artıq qalan qazı və qışda və ya gözlənilməz hallarda istehlakçıları qazla təmin etmək üçün anbar tikilir. Anbarın tipik yerləşdiyi yer - istehlakçının rayonudur. Bununla yanaşı, saxlama anbarlarının birbaşa istismarının təmin edilməsi üçün, məsələn, böyük sənaye rayonunun mərkəzində və ya qaz emalı zavodunun yanında yerləşdirilməlidir. Qaradağ yatağı Abşeron yarımadasının cənub-şərq hissəsində Bakı şəhərinin 35 km-də Qaradağ strukturunun cənub qanadında yerləşir. Qaradağ qaz kondensat yatağı neft zolağı ilə birlikdə 1955-ci ildə (strukturun cənub qanadı) istismara daxil olub. İstismar zamanı yataqdan 21,2 mlrd.m3 təbii və səmt qazı 1,595 min.m3 kondensat və 1,0 mln.ton neft çıxarılmışdır. İlkin lay təzyiqi 39 MPa təşkil edib, istismarın sonunda 1976-cı ildə yatağın qaz-kondensat hissəsində lay təzyiqi 3,5-3,6 MPa təşkil edib.1975-ci ildən yataq tam tükəndiyi üçün onun istismarı dayandırılmışdır. 1976-cı ildə tükənmiş qaz kondensat yatağı bazasında yeraltı qaz anbarının yaradılması qərara alınmışdır. Qaradağ Yeraltı Qaz Anbarı məhsuldar qatın VII və VIIa horizontlarında yaradılıb.1978-1993-cü illərdə Qaradağ Qaz Anbarının yaradılması üçün 50 quyu qazılmışdır. Bunlardan 8 quyu qazma vaxtı ləğv olunmuşdur. Bir quyu isə istismar dövründə ləğv olunmuşdur. 1 quyu ləğv gözləyir. 35 quyu istismarda, 5 quyu isə müşahidə fondundadır. Ümumilikdə, bu ərazidə 219 quyu var. Bu quyulardan 37 quyu işlək vəziyyətdədir. 37 quyudan 35-i qaz anbarlarının yaradılması üçün qazılmış, quyulardan 2 quyu isə (130 və 212 saylı quyular) köhnə quyulardandır. 8 quyu fəaliyyətsiz fonddadır. 141 quyu ləğv edilmişdir. Bunlardan 30 quyu qazıma vaxtı, 111 quyu isə istismardan sonra ləğv olunmuşdur. Daha 3 quyuda isə təlimata uyğun ləğv etmə işləri aparılmış (120, 150 və 431 saylı quyular) və sənədlər təsdiqlənmək üçün müvafiq təşkilatlara göndərilmişdir. Bu 3 quyu ləğv gözləyən quyular fondunda, 5 quyu müşahidə fondundadır (420, 422, 423, 433, 451 saylı quyular). 25 quyu isə konservasiyadadır.

    Keywords: Qaradağ, quyu, qaz anbarı, qaz-kondensat yatağı, yeraltı qaz anbarı, neft, təbii qaz

  17. MAILI QUYU LÜLƏSININ ƏYILMƏSINƏ TƏSIR EDƏN AMILLƏRIN TƏDQIQI

    Authors: Ziya Hüseynov, Azad Bağırov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-134

    Year: 2022 Pages: 134-141

    Show abstract

    Abstract: Qazma, quyuların işlənməsi və məhsuldar horizontların açılması zamanı quyu trayektoriyasına qeyri-yönümlü nəzarət üçün dib quyu qurğusunun (BHA) daha dəqiq layihələndirilməsi və konstruksiyasının seçilməsinə ehtiyac ilə bağlıdır. Ədəbiyyat mənbələrinin nəzərdən keçirilməsi göstərdi ki, zenit bucağının sabitləşmə, qazanma (artım) və azalma (azalma) bölmələrini istiqamətləndirmək üçün BHA-nı müəyyən dərəcədə dəqiqliklə seçməyə imkan verən bir neçə hesablama metodu var. Bu üsulların əsas çatışmazlığı zenit bucağının aşağı intensivliyi olan çöküntü və eniş sahələri üçün, xüsusən də quyuların qazılması üçün əlverişsiz mədən-geoloji şəraitdə BHA-nın seçilməsində çətinlikdir. Bununla əlaqədar, quyu lüləsinin qazılmasının mürəkkəb mədən, geoloji və texnoloji şəraitində quyuların qazılmasının səmərəliliyini artırmaq üçün BHA-nın hesablanması metodologiyasının təkmilləşdirilməsi zəruri olur. Texniki nöqteyi-nəzərdən, istiqamətləndirilməyən qazma metodunun səmərəliliyi həm BHA elementlərinin qoşulduğu yerlərdə yerləşdirilə bilən tənzimlənən diametrli dayaq mərkəzləşdirmə elementlərinin (SCE) dizaynlarının mükəmməlliyindən asılıdır.

    Keywords: maili quyu, zenit bucağı, qazma xətti, anizotropiya göstəriciləri, trayektoriya

  18. ПРОБЛЕМЫ ПАРАФИНОВ ПРИ ДОБЫЧЕ И ТРАНСПОРТИРОВКЕ СЫРОЙ НЕФТИ

    Authors: Мадат Гараев, Махмуд Мамедов, Гафар Исмаилов

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-142

    Year: 2022 Pages: 142-148

    Show abstract

    Abstract: Проблемы, связанные с кристаллизацией и отложением парафинов при добыче и транспортировке сырой нефти, ежегодно приводят к убыткам нефтяной промышленности в миллиарды долларов. Цель этой статьи состоит в том, чтобы представить знания по таким проблемам в систематической и всесторонней форме. Определены основные аспекты этих проблем, обсуждены характеристики парафинов и тенденции их растворимости. Было окончательно установлено, что основную роль в этой проблеме играют н-парафины. Включено всестороннее обсуждение механизма кристаллизации парафинов. Соединения, отличные от н-парафинов, особенно асфальтены и смолы, сильно влияют на растворимость н-парафинов. При оценке парафинового потенциала нефти следует учитывать климат соответствующей области. В наиболее благоприятных условиях н-парафины образуют четко очерченные орторомбические кристаллы, а в неблагоприятных условиях и в присутствии примесей кристаллизуется гексагонально и/или аморфно. Точно так же влияют и характеристики гелеобразования. Была предпринята попытка классифицировать проблемы с парафином на проблемы, возникающие в результате высокого давления в трубопроводе, высокого давления повторного запуска и отложения на поверхности трубы. Описаны основные аспекты и механизм этих измерений. Отложение парафина зависит от скорости потока, разницы температур между нефтью и поверхностью трубы, скорости охлаждения и свойств поверхности. Наконец, рассмотрены доступные в литературе методы прогнозирования этих проблем и оценки методов их смягчения. Имеющиеся методы дают очень разнообразную картину; следовательно, использование их для оценки этих проблем становится утомительным. Первоочередной задачей является стандартизация этих методов на благо отрасли.

    Keywords: транспортировка нефти и нефтепродуктов, трубопроводный транспорт, парафиновая нефть и нефтепродукты

  19. RƏQABƏTQABİLİYYƏTLİYİN ARTIRILMASINDA İNNOVASİYALARDAN İSTİFADƏNİN BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏSİ VƏ ONUN AZƏRBAYCANDA İSTİFADƏSİ İMKANLARI

    Authors: Natəvan Həsənova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-149

    Year: 2022 Pages: 149-155

    Show abstract

    Abstract: Ölkəmizin iqtisadi cəhətdən inkişaf etməsində mühüm rol oynayan neft və qaz ehtiyatlarının tükənməsi qeyri-neft sektoruna olan diqqətin artırılması zərurətini artırır. Odur ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi, eləcə də əlverişli iqtisadi əlaqələr üçün yaxşı zəmin yaradılması məqsədilə bu istiqamətdə çox iş görülməlidir. Əsas fərqləndirici xüsusiyyət innovasiyaların tətbiq edilməsi və nəticədə insan kapitalının inkişafıdır. Azərbaycan iqtisadiyyatındakı innovasiyaların tətbiq edilməsinin hazırkı vəziyyəti onu söyləməyə icazə verir ki, rəqabət gücünün formalaşmasının, həmçinin sosial-iqtisadi inkişaf sürətinin, eləcə də müasir texnologiyaların araşdırılmasına və tətbiqinə yeni innovativ mühit, artan bilik və onun əqli kapitala çevrilməsinə bağlıdır. Qeyd edək ki, bütün bunların əsasında elm, eləcə də innovasiya sahəsində yaxşı düşünülmüş dövlət politikası dayanır. Bu baxımdan indiki şəraitdə qəbul edilən bəzi strategiyaları, həmçinin dövlət proqramlarını təqdim etmək mümkündür. Son zamanlarda ticarət dövriyyəsindəki artım qloballaşma tendensiyaları ilə birlikdə regional inteqrasiyanın da genişləndiyini göstərir. Rəqabətli mühitdə ixtisaslaşmaya üstünlük verilməsi, həmçinin innovasiya potensialının inkişafı və beləliklə, optimal əlavə dəyərin təşviqi, o cümlədən dövlətin həm makro, həm də mikro səviyyədə rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi real iqtisadiyyatda olan mövcud vəziyyətin təzahürləridir.

    Keywords: elektron ödəniş, innovasiya, elektron sənəd, informasiya, qeyri-neft sektoru, texnologiya

  20. СНИЖЕНИЕ СТЕПЕНИ СВОБОДЫ ЧЕТЫРЕХМЕРНОЙ МОДЕЛИ СИСТЕМЫ РЕАКТОР-РЕГЕНЕРАТОР, ДЛЯ ВИЗУАЛИЗАЦИИ УПРАВЛЕНИЯ ПРОЦЕССОМ ДЕГИДРИРОВАНИЯ УГЛЕВОДОРОДОВ

    Authors: Нюбар Гулиева

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-156

    Year: 2022 Pages: 156-164

    Show abstract

    Abstract: Приводится математическая модель тепловых режимов реакторного блока процесса дегидрирования изобутана в изобутилен. Реакционно-регенерационная система проявляет себя как высокоэффективная система с характерной тепловой динамикой. Автоколебательная активность, которая склонна привести систему к выходу из устойчивости, может наблюдаться в некоторых критических эффектах. В таких случаях продуктивны методы визуализации управления, с применением наилучшего исследования траекторий динамических систем. Наилучшее исследование траекторий очевидно и плодотворно к применению, если размерность системы не выше третьего порядка. В нашем случае оказалось уместным приведение степени свободы динамической системы к третьему порядку, что значительно упростило дальнейшие исследования. Модель основана на кинетических закономерностях процесса образования коксовых отложений в ходе химического процесса в реакторе каталитического дегидрирования на поверхности микросферического катализатора и его выжигания в целях регенерации в непрерывном потоке. Показывается целесообразность применения визуального управления тепловым режимом, которая может существенно повысить устойчивость системы к внешним возмущениям. Анализируются условия, при которых отображение траекторий четырехмерной модельной системы дифференциальных уравнений в соответствующее трехмерное пространство состояний может оказаться не пересекающим. Это условие равносильно условию о единственности траекторий, выходящих из заданной точки рассматриваемого пространства состояний. Показывается, что одним из таких условий может оказаться автоматическая стабилизация одной координаты динамической системы посредством линейных систем стабилизации. В целях достижения этой цели предлагается внедрение системы стабилизации температуры реактора за счет управления скоростью ввода охлаждающего агента внутрь транспортной линии циркуляции катализатора. Концентрируется внимание на том, что при управлении скоростью потока циркулирующего катализатора между реактором и регенератором система терпит существенные изменения в динамических свойствах канала передачи возмущения. В целях устранения этого влияния предложена соответствующая подстройка параметров передаточной функции канала. Показывается, что успешное решение этой задачи требует учета влияния также и нелинейности по каналу «скорость циркуляции катализатора – температура реактора». Применение линейных САР, было успешным решением для стабилизации одной из координат модели. Были проведены вычисления в среде МАТЛАБ, для сравнения разных реакций. Нами получены разгонные характеристики по каналу воздействия в ректоре при трех ступенчатых воздействиях. Путем увелечения подачи азота при различных значениях были выявлены качественные изменения в кривых разгона. Нелинейность системы остается основной помехой в создании качественной системы стабилизации рассмотренной координаты. В связи с этим был подобран соответственный прицип синтеза САР. Для решения этой задачи была использована каскадная система автоматического регулирования. Уменьшение степени свободы может способствовать проведению алгоритмов управления, основанных на отображении движений динамической системы в трехмерное пространство фазовых траекторий и более качественно решить проблему избегания производственных ситуаций, чреватых потерей термической устойчивости. Также был использован програмируемый контроллер ТС, с которого сигнал направляется на блоки сопряжения и на исполнительные механизмы. Проводимые на данном этапе исследования способствуют переходу к следующему этапу исследований: задаче учета сильного влияния ряда входных параметров системы на динамические свойства реакционно-регенерационной системы посредством применения методов проектирования адаптивных методов синтеза высокоточных локальных систем стабилизации.

    Keywords: технологический процесс, математическое моделирование, линейные системы стабилизации, уравнения теплового баланса

  21. DƏNİZ SUALTI QAZ-KONDENSAT KƏMƏRLƏRİNİN HİDRAVLİK HESABLANMASI

    Authors: Elman İskəndərov, Nurlan Emiraslanli

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-165

    Year: 2022 Pages: 165-169

    Show abstract

    Abstract: Qaz-kоndensat kəmərlərinin multifazalılığının əsas səbəbləri, maye fazanın mövcud¬luğunun kəmərlərin işinə оlan təsirləri və bu təsirlərin qaz-kоndensat kəmərlərində nəql рrоsesi zamanı yarada biləcəyi fəsadların qarşısının alınması üçün kəmərlərin hesablanması haqqında qısa təhlil verilmişdir. Qazın nəqli zamanı ətraf mühitin təsir¬ləri nəticəsində qazın termоdinamik рarametrlərinin dəyişməsi ilə оnun tərkibində оlan karbоhidrоgen kоndensatı və su buxarlarının kоndensləşərək maye halına keçməsi рrоsesi, yəni faza çevrilmələri baş verir ki, nəticədə qazın sıxlığı, kоmроnent tərkibi dəyişir. Bu isə öz növbəsində təhvil verilən və qəbul edilən qazın miqdarı arasında fərq yaranmasına səbəb оlur. Faza çevrilmələri hesabına nəql sistemlərində baş verən qaz itkilərinin miqdarı ilin mövsümlərindən asılı müxtəlif оlur. Təzyiqin çоxalması zamanı buxarlanma, azalması zamanı isə kоndensləşmə рrоsesləri mövcud оla bilir. Bu za¬man qazın temрeraturunun aşağı düşməsi оnu su buxarları və ağır karbоhidrо¬gen¬lərlə daha da zənginləşdirir. Bоru kəmərlərinin hidravlik hesablanmasının aрarılmasında əsas məqsəd bоru kəmərinin uzunluğu bоyu cəm basqı (təzyiq) itkilərinin, stansiyala¬rının sayının taрılmasından və stansiyaların kəmərin trası bоyu yerləşdirilməsindən ibarətdir.

    Keywords: hidravlik hesablama, sualtı qaz-kondensat kəmərləri, kəmərlərin korro¬ziy¬ası

  22. FORECAST OF HYDROCARBON RATIOS BASED ON EXTRACTED RESERVES

    Authors: Royal Yusibov, Tofiq Samedov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-170

    Year: 2022 Pages: 170-174

    Show abstract

    Abstract: The article provides an analysis of the forecast of hydrocarbon ratios based on the data extracted. Various methods are used in the technological processes of gas extraction in order to build forecast models of the final gas-condensate yield coefficients. It is important to select the most accurate and reliable models in order to determine the recoverable reserves of gas and condensate fields operated in flood and depletion regimes or to assess the effectiveness of geological and technical measures taken to increase development efficiency. Mathematical modeling methods are widely used for analysis, control of gas and condensate field development and qualitative and quantitative forecasting of its technological parameters. At the same time, long-term operation of gas-condensate fields shows that the application of erolusion modeling methodology, which is one of the most accurate methods for determining the forecast values of recoverable gas reserves for different stages of development, is more appropriate.

    Keywords: Extracted reserves, hydrocarbon ratios, forecast, regimes, water pressure, gas-condensate fields

  23. DETERMINATION OF THE INSIDE DIAMETER AND CAPACITY OF A VERTICAL GRAVITY SEPARATOR

    Authors: Rza Behbudov, Shahin Ismayilov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-175

    Year: 2022 Pages: 175-179

    Show abstract

    Abstract: The article provides a brief analysis of the internal diameter and capacity of a vertical gravity separator. The process of separation should be understood as the process of separating the solid, liquid and vapor phases in a stream. Devices in which liquid and solid phases are separated from gas are called separators. Separators used in gas condensate mines are divided into classes according to their different qualities. Separators are divided into the following types (classes) according to their purpose: a) working separators; b) measuring separators. Separators are cylindrical and spherical according to their geometric shapes. Separators are vertical, horizontal and inclined depending on their position in space. Due to the phase separation, the separators are of mechanical, liquid and electric type. Mechanically operated separators that separate phase separations according to their strength are divided into gravitational, centrifugal and filter-sensitive (separating).

    Keywords: vertical, gravitational, separation, steam, measuring separators, horizontal

  24. EVALUATION METHOD OF IMPACT OF GAS-MOTOR COMPRESSOR DESIGNS ON THE AMPLITUDE OF GAS PULSATIONS IN DISCHARGE LINES

    Authors: Shahriyar Baghirov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-180

    Year: 2022 Pages: 180-187

    Show abstract

    Abstract: The article is dedicated to analysis of effects of gas communication constructions on pulsation amplitude which originates from periodic work of gas-motor compressors. The objects of research are the types of gas-motor compressors MKS12/(75-85)-(85-180) and 10GKNAM1/(50-53)-(70-125)/90-(125-150). A design technique and construction of diagram of gas entrance to buffer capacity of a compressor, which allows the estimation the dynamic processes in gas brace was given. The method is based on the design of a quantity of a gas portion entering the buffer capacity in equal interval of time. Due to the built diagrams the analysis of dynamics of gas movement in buffer capacity and gas pipelines is carried out. This technique is recommended to be used at a choice of the compressor equipment for concrete pressure regimes and productivity. The analysis of influence of a design of gas-motor compressor’s buffer capacity on amplitude of pulsations was carried out.

    Keywords: gas-motor-compressor, amplitude of pulsation, the piston compressor, the buffer capacity, compressor cylinder, design method

  25. CONSTRUCTION OF STATIONARY SEABED NO. 760 FOR DRILLING 10 PRODUCTION WELLS IN THE DARWIN BANK FIELD

    Authors: Shahruz Eyyubzade, Sabuhi Ahmadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-188

    Year: 2022 Pages: 188-192

    Show abstract

    Abstract: Project of construction of stationary offshore foundation No. 760 for drilling of 10 production wells in “Darwin bank” field of “Absheron oil” OGPD to project assignment prepared by “Absheron oil” OGPD according to SOCAR's protocol dated 25.06.2013 and approved by SOCAR performed accordingly. The project was developed in accordance with the current rules CniP 1.02.01-85, the conditions for the most favorable placement of drilling equipment on the platform, the experience gained in design, construction, drilling of oil and gas facilities. The project includes rigid construction fencing sections with a height of 1200 mm and removable along the perimeter of the platform to ensure safe movement of workers on the platform during drilling and operation. The feet of the support blocks are pushed 6m into the ground on the seabed, and surfs are dug from the inner pile of the foot to the project level. Anchors are released on these surfs and the internal cavities of the pits and pipes are filled with cement mortar. This means that the support block is attached to the seabed by means of combined drilling piles.

    Keywords: Support block, stationary seabed, well drilling, Darwin bank, Absheron oil, platform design

  26. “BULLA-DƏNİZ” YATAĞINDA 2A SAYLI QAZ YIĞIM MƏNTƏQƏSİ

    Authors: Səbuhi Əhmədov, Ülfət Tağızadə

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-193

    Year: 2022 Pages: 193-198

    Show abstract

    Abstract: “Bulla-dəniz” yatağında yerləşmiş 2A saylı Qaz Yığım Məntəqəsi (QYM) haqqında infor¬ma¬si¬yalar verilmişdir. Hidrotexniki qurğular layihə tərkibi haqqında habelə, özül üzərində la¬yi¬hə¬nin texnoloji hissəsi haqqında məlumatlar vardır. Bu məqalədə hidratların nə səbəbə ya¬ra¬n¬ması və onlarla mübarizə üsullarının yollarından bəhs edilmişdir. Qaz hidratları uyğun təz¬yiqdə uyğun temperaturda qazın nəqli vaxtı quyu ağzında borunun daxilində boru ağ¬zın¬da və bəzən magistral kəmərlərdə baş verir. Alçaq temperaturu olan cihazlarda bu bir qayda olaraq drossel effekti ilə müşahidə olunur.bəzən bu da azlıq təşkil edə bilir onda bu zaman dietilenqlikol maddəsi vurulur. Bu qurğuların əsas iş prinsipi qazın qurudulmasına və bu qu¬rudulma zamanı orada olan hidratların yoxa çıxartmasına əsaslanır. Beləliklə bu prosesin sonunda qaz hidratdan tam şəkildə azad olmuş olur və on¬dan qoxu gəlmir. Təbii qazların böyük həcmdə nəqli zamanı boru kəmərlərində hidrat bir¬ləş¬mə¬lərinin yaranmasına qarşı ən səmərəli üsul qazın kəmərə verilməzdən əvvəl qurudulması hesab edilir. Məhz yuxarıda sa¬daladığımız məlumatlara əsaslanaraq bu qazlarda baş verən hidratları yox edirlər. Qaydaya görə qaz fazasında qaz hidratlarının yaranması, məhz qaz fazasına görə bir digər hal isə, bircinsli su məhlulunda əmələ gəlməsidir. Hidratların bircinsli su məhlulundan yaranaması zamanı orada suda həll olunana qaz molekulları, onun öz ət¬rafında hidrat strukturu forma¬laş¬ması ilə əlaqələndirirlər. Məhz, bu termini ilk dəfə Makaqon tərəfindən müəyyən edilib. Be¬lə¬liklə o bu sistemi maye sisteminin fazalar arası əlaqəsi ilə bağlantısının olmasını qeyd edib.

    Keywords: hidratlar və onların yaratdığı çətinliklər, Qaz Yığım Məntəqəsi (QYM), boru xət¬ləri və onların xarakteristikası

  27. NEFTİN SUDAN AYRILMASI ÜSULLARI

    Authors: Nərgiz Mustafayeva, Ülvi Abdullayev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-199

    Year: 2022 Pages: 199-205

    Show abstract

    Abstract: Nefti sudan təmizləmək (deemulsasiya) haqqında məlumat verilmişdir. Nefti sudan təmizləmək üçün düzgün üsullardan istifadə etmək lazımdır. Bunun üçün də emulsiyaların yaranma mexanizmi və xassələrini bilmək lazımdır. Emulsiyanın yaranma sə¬bə¬bi, neft laydan quyunun ağzına hərəkət edən zaman əmələ gəlir və mədənin kom¬mu¬ni¬kasiyalarında sonrakı hərəkətində davam edir. Qısaca olaraq demək olar ki, emulsiya neft və suyun fasiləsiz qarışması zamanı baş verir. Quyuda emulsiyanın yaranması intensivliyi isə neftin çıxarılma üsulundan asılıdır. Uyğun olaraq istismar dövrü, yataq xarakteri və neftin kimyəvi-fiziki xassələrindən asılı olur. İstənilən yataq üç üsullardan biri vasitəsi ilə istismar olunur: fontan, kompressor və ya dərinlik nasosları. Neft yatağının ilkin istismar dövründə fontan üsulundan istifadə olunurdu. Quyu qaldırıcı borularında neft su ilə qarışanda yaranan in¬tev¬sik¬lik neftdə həll olunan qazın ayrılması ilə artır, bu da su-neft qarışığının ilkin hərəkət mər¬hə¬ləsində emulsiya yaradır. Kompressor istismar üsulu quyularda emulsiya yaranması fon¬tan üsuluna oxşayır. Quyunun daxilinə qazın yerinə havanı vuran zaman (erlift üsulu) , qət¬ran-asfalt hissəcikləri yaranması ilə ağır karbohidrogenlərin müəyyən hissəsində oksidləş¬mə prosesi baş verir, bu da uyğun olaraq mənfi təsir göstərir.

    Keywords: neft emulsiyaları, deemulsasiya, neft layları

  28. JOINT DEVELOPMENT: OIL AND GAS RESOURCES

    Authors: Asif Yusifli, Aziz Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-206

    Year: 2022 Pages: 206-214

    Show abstract

    Abstract: Commercial production of unconventional oil and gas resources will be difficult to achieve without large-scale engineering measures, let alone the additional operating costs, increasingly stringent safety and environmental requirements, fluctuating low oil and gas prices, and so on, all of which will undermine investors' confidence. As a reason, unconventional techniques to steering the exploration and production of nontraditional oil and gas production are urgently required. As a conclusion, we proposed the notion of joint exploration and development, which involves combining search strategy and operational approaches for a variety of oil resources in order to analyze, develop, acquire, and utilize numerous hydrocarbon sources at the same time. In this method, the vexing interference between the created mixture of hydrocarbon flow, which results in a reduction in single-well flowrate, might be transformed into a dynamic mutual force that boosts the well's flowrate. The necessity of joint exploration and development is dictated by the occurrence circumstances of oil and gas resources, its practicality is dependent on technological advancements, and its laborious and long-term nature is linked to the existing energy market and environment, we also point out. Despite a number of issues and challenges, we believe that collaborative exploration and development will be a viable choice for lowering costs and increasing output and benefits, boosting investor confidence, increasing energy comprehensive use, and improving energy supply efficiency.

    Keywords: development oil and gas resources, analysis, energy comprehensive use

  29. DETERMINATION OF THE MINIMUM GAS FLOW RATE REQUIRED FOR COMPLETE REMOVAL OF CONDENSATE FROM THE WELL IN GAS-CONDENSATE WELLS

    Authors: Vusal Zarbaliyev, Shahin Ismayilov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-215

    Year: 2022 Pages: 215-219

    Show abstract

    Abstract: The article provides a brief analysis of the determination of the minimum gas flow rate required for complete removal of condensate from the wellbore in gas condensate wells. In gas wells, water collects in the wellbore as a result of condensation of produced water and steamed water entering the wellbore together with the well product. In gas condensate wells, gas condensate from the formation is added to it. Thus, part of the filters of gas and gas condensate wells is filled with liquid, which ultimately reduces the flow rate of these wells. At the beginning of the development and operation of gas and gas condensate fields, the amount of liquid (water) and condensate in the gas is low, and due to high formation pressure in the first period of this field, raised to the surface. Over time, the velocity of the well product in the gas condensate wells gradually decreases, and as the amount of water and condensate entering the reservoir increases, the fluid accumulates in the well as the reservoir cannot be fully lifted by its own energy. This creates a counter-pressure on the bottom of the well and affects the formation, which closes with a liquid column in the filter section of the well, which significantly reduces the flow rate of the well, and in some cases leads to a complete shutdown of the well. Various methods have been developed and are still being used to prevent this and to ensure the efficient operation of gas and gas condensate.

    Keywords: layer waters, condensation, gas condensate, filter, layer pressure, well bottom

  30. COMPLICATIONS IN THE OPERATION OF OFFSHORE CONDENSATE WELLS AND THE CHOICE OF METHODS TO COMBAT THEM

    Authors: Korkhmaz Abilov, Shahin Ismayilov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei17062022-220

    Year: 2022 Pages: 220-225

    Show abstract

    Abstract: The article provides a brief analysis of the complications in the operation of offshore condensate wells and the choice of methods to combat them. The issue of improving and accelerating the development and operation of oil, gas and gas condensate fields has always been relevant and is still relevant today. Development and operation of hydrocarbon deposits is accompanied by the following complications: Complications in the operation of oil wells; irrigation of oil well products; intensification of sand manifestations in deposits; Complications in the operation of clean gas fields; Complications in the operation of gas condensate wells, etc. In order to eliminate all these complexities in the development and operation of hydrocarbon fields, the development of measures in the dissertation, their implementation is very important, as they increase the coefficients of oil, gas and condensation and reduce the cost of oil, gas and condensate..

    Keywords: condensate, complexity, hydrocarbon, sand formation, gas condensate, gas supply