Volume 35, Issue 12 (2023)

  1. METHODS OF INVESTIGATING GAS LEAKS IN PIPELINE BELTS

    Authors: Amil Alosmanov, Sevinj Abdullayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-06

    Year: 2023 Pages: 6-13

    Show abstract

    Abstract: The use of combustible gases in household and industry began in the past centuries. By processing coal, methane and other gas mixtures contained in it were obtained. For the first time, this method was used in England in the 19th century. A large number of plants have started operating, which realized the purchase. This processed gas was used to burn large furnaces and relatively heat houses. Over the years, people began to use natural gas as a fuel and its use became more and more widespread. Already in the middle of the 20th century, along with other combustible gases, natural gas began to be used in industry and household. Historical sources show that the most use of natural gas was in the United States. The reason for this is the discovery of large gas fields in the country. The history of the beginning of the gas industry in the United States The year 1831 is considered. Later, the wide consumption of natural gas in the pipe-laying industry and in households began here. Wide use of natural gas in Azerbaijan began in the middle of the 19th century. Natural gas was used as a fuel for the first time in 1859 in a factory operating in Surakhani. Gas energy is the main source of energy used in many home and industrial applications. However, gas leaks can pose serious hazards. Timely detection and repair of gas leaks play an important role in preventing dangerous situations such as fire, explosion and poisoning. In this article, we will focus on the methods used to investigate gas leaks. The article examines and analyzes the types of gas leak detection. The main goal of selecting automatic systems in gas pipelines and their analysis is to detect gas leaks and accurately control gas consumption. The article analyzes the following methods of monitoring gas leaks in a gas pipeline: Volume balance method, gas movement time-varying pressure drop method, acoustic emission method, ultrasound method and pressure profile method. Each of these methods has advantages and disadvantages. The results of the application of all the considered methods vary depending on the parameters of the external environment. The parameters of the external environment can be given as an example of temperature, density and pressure. The main task of the proposed methods is the accuracy of the measurement results in the changing parameters of the external environment. Let's consider modern methods of detecting gas leaks in pipelines. Two main methods have been developed for locating gas leaks: visual and instrumental methods. Special attention is also paid to one of the most common automatic gas analyzers - gas sensors.

    Keywords: Gas leak detection, automatic gas analyzers, pipelines, gas leak monitoring, gas sensors

  2. СТРАТЕГИЯ И ПЕРСПЕКТИВЫ УПРАВЛЕНИЯ РИСКАМИ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ

    Authors: Атиф Новрузов, Фатима Асланлы

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-14

    Year: 2023 Pages: 14-26

    Show abstract

    Abstract: В статье анализируется стратегия и перспективы управления рисками в коммерческих банках и даются рекомендации по ее реализации. Банковская деятельность полна многочисленных рисков. Банки пытаются обрести уверенность в надежности и безопасности в контексте экономических процессов. Управление рисками является одной из основных стратегических функций менеджмента банка. В статье рассмотрены основы рисков, их влияние на процесс управления и принятия решений, важнейшие подходы к управлению рисками, а также примеры современных систем и методов управления рисками, а также вопросы контроля, оценки рисков. и мониторинг. Хотя термин «риск» используется очень часто, понятие многогранного риска определяется по-разному. В широком смысле риск – явление, связанное с возникновением неопределенности в будущем, затрагивающее различные сферы экономики. Под риском понимается вероятность того, что в банковской деятельности произойдет событие, которое окажет негативное влияние на прибыль или капитал банка. Функция управления рисками охватывает все сферы банковской деятельности. Ряд финансовых рисков связан с активной деятельностью, прежде всего кредитной и инвестиционной деятельностью. Сбор денежных средств в виде остатков на депозитах, ценных бумагах, расчетных и текущих счетах осуществляется с учетом многих рисков. Когда банк осуществляет как активные, так и пассивные операции, учет дополнительных факторов риска, а также оценка их негативного воздействия требуют особого подхода. Работа операционных подразделений, развитие информационных технологий, реализация функции маркетинга связаны с рядом функциональных рисков, которые могут негативно повлиять на прибыль и капитал банка. Поэтому управление рисками считается одной из основных задач стратегического управления банком. Эта задача реализуется путем создания специальных систем управления рисками и влияет на работу любого подразделения банка. Большое значение в настоящее время имеет повышение надежности банков, доверия к ним клиентов и государства, совершенствование методов защиты от различных рисков. Стремление коммерческих банков максимизировать прибыль ограничено возможностью понести убытки. Опыт показывает, что чем выше риск, тем больше вероятность получения дохода и прибыли. Связь между доходом от операций банка и риском в упрощенной форме может быть выражена прямой зависимостью. Как специфическая сфера бизнеса банковская деятельность в основном состоит из привлечения денежных средств и размещения их в виде кредитов. Как и у многих хозяйствующих субъектов, целью коммерческого банка является получение прибыли. Современный бизнес, в том числе банковский, невозможно представить без риска. Банковский риск включает в себя возможность (угрозу) того, что банк потеряет часть своих ресурсов, не получит доходов или понесет дополнительные расходы в результате определенных финансовых операций. Анализ, оценка и управление различными и все более частыми рисками являются частью текущей деятельности кредитных организаций. Это обуславливает необходимость эффективного управления рисками, отвечающего требованиям быстро развивающихся национальных и международных финансовых рынков. Организационная структура, выполняющая функцию управления рисками, имеет несколько важных задач. К ним относятся предотвращение непредвиденных событий на общебанковском уровне, которые могут негативно повлиять на капитал банка и ситуаций, которые могут помешать банку достичь своих бизнес-целей, а также происходящих изнутри банка, то есть на уровне отдельных отдельных операций. (Кредитный риск, Операционный риск, Репутационный риск, Стратегический риск, Риск ликвидности) можно отнести к снижению возникающих рисков до минимального уровня. Кредитный риск коммерческих банков — это вероятность убытков, которые приводят к потере стоимости актива или обесцениванию из-за такого события, как ухудшение финансового положения заемщика (включая внебалансовые события). Целью управления кредитным риском банков является устранение или сокращение подобных кредитных событий, удержание угрозы кредитного риска на приемлемом уровне и в то же время обеспечение работоспособности банковских активов и обеспечение того, чтобы доходы от них покроет убытки. Банки обязаны управлять рисками всего своего кредитного портфеля, а также рисками, присущими отдельным кредитам или сделкам. Кредитный риск в первую очередь определяется как экономический риск, связанный с управлением финансовыми ресурсами. Однако в отличие от других видов экономических рисков этот риск имеет специфические характеристики. Наиболее важной из этих особенностей является то, что кредитный риск связан с движением кредита, который принимает форму кредита. Однако банки осуществляют кредитные операции не только путем предоставления в свое распоряжение денежных средств, но и формирования источника этих средств. То есть банки осуществляют активные операции по кредитованию, а пассивные - по привлечению временно свободных средств для кредитования. Ускорение и расширение экономического цикла, высокая конкуренция на рынках, повышение уровня глобализации требуют научного осмысления проблемы управления банковскими рисками, разработки новых концепций и методов.

    Keywords: риск, кредитный риск, операционный риск, репутационный риск, стратегический риск, риск ликвидности, управление рисками, коммерческие банки, система управления, стратегическое управление, процессный подход

  3. DINAMOMETRIK AÇARLARIN İSO/İEC 17025-2017 STANDARTININ TƏLƏBLƏRINƏ UYĞUN OLARAQ KALIBRLƏNMƏSI

    Authors: Aytac Həsənli, Vüqar Məmmədov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-27

    Year: 2023 Pages: 27-34

    Show abstract

    Abstract: Dinamometrik açar, çoxüzlü yivli halqaya, boltalara və digər bərkidicilərə dəqiq fırlanma qüvvəsini ölçmək və tətbiq etmək üçün mexaniki və mühəndislik sənayesində geniş istifadə olunan universal alətdir. Bu açarlar avtomobil və aerokosmik sənayedə, tibbdə, ağır və yüngül sənayedə maşın və avadanlıqların yığılması və təmiri kimi sahələrdə istifadə olunur. Bu alətlərin kalibrlənməsi istehsal olunan məhsulların keyfiyyəti ilə bağlıdır. İstifadəçilər arasında ən çox yayılmış səhvlərdən biri, dinamometrik açarları vaxtında kalibrləmə etmirlər. Onlar vaxtında kalibrlənmə edilməlidir. Əgər edilməsə çox böyük nasazlıqlara gətirib çıxaracaq. Təyyarələrdə istifadə olunan açarları ildə ən azı bir dəfə kalibrlənməlidir. Qeyri-təyyarə tətbiqlərində istifadə olunan açarlar istifadə miqdarından asılı olaraq, kalibrləmə bir az gözləyə bilər. Dinamometrik açarlar mütəxəssislərə konstruksiyaların və komponentlərin təhlükəsizliyini və bütövlüyünü təmin edir, həddindən artıq və ya az sıxılmanın qarşısını almaq üçün ardıcıl və etibarlı fırlanma momenti səviyyələrinə nail olmağa imkan verir. Bütün dinamometrik açarların iş prinsipi eynidir. Bərkidicilərin mexaniki xüsusiyyətinə əsaslanır. Açarların müxtəlif növləri vardir. Bunlara elektrik, hidravlik, şüa və bir çox növlər aiddir. Açarların istifadəsi bütün bərkidicilərin istehsalçının tövsiyyə etdiyi fırlanma momentinə uyğun bərkildilməsini təmin edir, bu bahalı avadanlıqlarda boltların tez boşalma və vaxtından əvvəl aşınması riskini azaldır. Ümumiyyətlə, dinamometrik açarlar avadanlıqlarda konstruksiyaların və mexanizmlərin düzgün yığılmasında mühüm rol oynayır. Bu alətlər mexaniki nasazlıqların qarşısını almağa, təhlükəsizliyi yaxşılaşdırmağa və komponentlərin və avadanlıqların uzunömürlülüyünü artırmağa kömək edir.

    Keywords: dinamometrik açar, kalibrləmə metodu, standart, qeyri-müəyyənlik, dinamometrik açarın növləri

  4. RİSK MANAGEMENT IN İNFORMATİON EXCHANGE

    Authors: Bakshali Bakhtiyarov, Vugar Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-35

    Year: 2023 Pages: 35-44

    Show abstract

    Abstract: The field of risk management is one of today's most main fields. Risk-free business is not possible. It is necessary to calculate the risks that arise in every business so that it does not create any problems for us later. Although it is not possible to reduce the risk to zero, it is possible to reduce the risk. One of the most utilised areas of the risk term is the risk of informatisation. Ensuring the confidentiality, integrity and transparency of information is one of today's main problems. For this purpose, some standards and standards have been prepared. Some of these standards are ISO 27001 and ISO 31000. With the widespread use of computer networks and the Internet, Information Security has become very important. Since organisations are mostly dependent on information, technology and systems, Information Security is of vital importance and the need to protect information assets from damage arises from this. On the other hand, many companies still do not take adequate and necessary measures in information security. As a result, many companies, including many large and international organisations, are under serious threat. In order to be able to recognise these threats in advance and to reduce the severity of threats, it is necessary to comply with the Risk Management and the whole of the ISO 27001:2022 standard. Today, organisations face a risk in almost every transaction. It is necessary to identify and evaluate the risks that may arise during the functions of the institutions carefully and in detail in advance and to take measures to minimise or completely eliminate these risks. In this article, the steps to be taken to meet the requirements of ISO 27001:2022 Information Security Management System Risk Management are analysed step by step and a software has been developed to enter the data containing these requirements and receive the relevant reports. In this context, the ISO 27000:2018 family referenced by the ISO 27001:2022 Standard has been examined. The ways in which risk analyses can be performed and how risk improvement can be achieved have been investigated. As a result of the study, all these have been brought together in a software and made reportable. The security structure should be established by taking into account the differences of the organisation and the system. Afterwards information security risk management and methods that are not fully detailed in the standard. A documentation by analysing assets under a corporate information processing structure has been created. To create this structure and at the same time to create a dynamic a basic level of information security control software has been produced to provide control.

    Keywords: Information, information security, risk, risk management, risk analysis

  5. HOMOXİRALLIQ. ONUN YER KÜRƏSİNİN BIOSFERINDƏ VƏ HƏYATIN ƏMƏLƏGƏLMƏ NƏZƏRİYYƏSİNDƏ ROLU

    Authors: Eldar Məmmədbəyli

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-45

    Year: 2023 Pages: 45-64

    Show abstract

    Abstract: Təqdim olunan məqalədə homoxirallıq hadisəsinin tədqiqi sahəsində aparılan elmi tədqiqatların nəticələri və bu hadisənin mənşəyi ilə bağlı nəzəriyyələr təhlil edilmişdir. Üzvi və əczaçılıq kimyasında məlum olan xirallığın əsas növləri (mərkəzi, aksial, planar, spiral, topoloji) göstərilmiş, həmçinin homoxirallıq hadisəsinə xüsusi diqqət yetirilmişdir. Homoxirallığın əmələ gəlməsinin əsas nəzəriyyələri, o cümlədən deterministik və təsadüfi nəzəriyyələr, biotik və abiotik mənşə nəzəriyyələri nəzərdən keçirilmişdir. Qeyd olunmuşdur ki, homoxirallığın formalaşması prosesində üç əsas mərhələ fərqlənir: güzgü simmetriyasının pozulması, xirallığın gücləndirilməsi və xirallığın ötürülməsi. Homoxirallığın formalaşmasının bütün bu üç mərhələsinə təsir edən əsas amillər göstərilmişdir. Məqalədə həyat proseslərində homoxirallığın əsas nümunələri haqqında məlumat verilmiş, xüsusən də zülal makromolekullarını təşkil edən təbii amin turşularının eksklüziv sola fırladan formalarının üstünlük təşkil etməsi, həmçinin nuklein turşularının əsasını təşkil edən eksklüziv saga fırladan şəkərlərin üstünlük təşkil etməsi göstərilmişdir. Homoxiral birləşmələrin əmələ gəlməsinin ehtimal olunan mexanizmləri, o cümlədən, yer üzündə əmələ gələn homoxiral cisimlərin (atomlar, molekullar və digər hissəciklər) kosmik mənşəli olduğu homoxirallığın kosmik mənşəli olması, xüsusən, onların meteoritlərin parçalanma məhsullarından əmələ gəlməsi göstərilmişdir.

    Keywords: xirallıq, asimmetrik karbon atomu, homoxirallıq, homoxiallığın əmələ gəlmə nəzəriyyəsi, enantiomerlər, enantiomer artıqlığı

  6. ELEKTROENERGETIKA SISTEMINDƏ RELE MÜHAFIZƏSININ ELEKTROMAQNIT IMPULSUNDAN QORUNMA PROBLEMI

    Authors: Elşad Səfiyev, Nadir Əliyev, Mənsum Haqverdiyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-65

    Year: 2023 Pages: 65-72

    Show abstract

    Abstract: Nüvə partlayışı zamanı baş verən və elektron avadanlıqlara təsir edən elektromaqnit nəbzi ilk sınaq nüvə partlayışından sonra, partlayışın parametrlərini qeyd edən alətlər sıradan çıxdıqda məlum oldu. Sonradan sınaq partlayışlarının həyata keçirildiyi bütün ölkələrdə elektromaqnit nəbzi diqqətlə qeydə alınmış, onun parametrləri təhlil edilmiş və tədqiq edilmişdir. Sonra bu mövzu gizli olmaqdan çıxdı, elektromaqnit impulslarının elektrik və elektron avadanlıqlara təsirinin müxtəlif aspektlərini əhatə edən çoxsaylı hərbi və mülki təşkilatlardan (hərbilər adından işləyən) onlarla elmi-texniki hesabat ortaya çıxdı. Elektromaqnit nəbzi rəsmi olaraq partlayış dalğası, temperatur, işıq və radioaktiv şüalanma ilə birlikdə nüvə silahının zədələyici amillərindən biri kimi tanınıb. Mikroprosessor əsaslı mühafizə releləri və mikroprosessor əsaslı avtomatik idarəetmə sistemləri, süni intellekt elementləri olan qurğular tərəfindən idarə olunan paylanmış enerji istehsalı, rəqəmsal yarımstansiyalar və s. - bütün bu ən qabaqcıl sistemlər xüsusilə elektromaqnit impulslarına qarşı həssasdır. Nüvə partlayışı zamanı elektromaqnit impulsundan qorunmağa məruz qalan xüsusi əhəmiyyət kəsb edən enerji obyektlərində elektromaqnit releləri əsasında ehtiyat mühafizə dəstlərindən istifadə etməklə bu problemi həll etməyin mümkün yollarından birinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Sadə və etibarlı elektromaqnit relelərə əsaslanan ehtiyat rele mühafizə dəstləri kritik enerji obyektlərini elektromaqnit impulslarının zədələnməsindən qorumaq üçün effektiv vasitə ola bilər. Güman edilir ki, bunun üçün elektrik qurğusunda bu cür ehtiyat mühafizənin bir və ya bir neçə şkafını quraşdırmaq kifayətdir.

    Keywords: elektromaqnit impuls, rele mühafizəsi, elektroenergetika, mikroelektronika, mikro-proses¬sor texnologiyası, rəqəmsal texnologiya, elektromexaniki rele, ehtiyat mühafizə

  7. THE IMPACT OF ADVERTISING ON CONSUMER BUYING DECISION

    Authors: Gunay Imanova, Khalida Mehtiyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-73

    Year: 2023 Pages: 73-79

    Show abstract

    Abstract: Advertising is an effective method for shaping consumer attitudes, desires, and buying decisions. Brands can successfully contact and communicate with their target audience through a variety of advertising channels, involving traditional media and social media platforms. This study examines how the types of advertising and the advertising strategies affect purchasing decisions of consumers. It entails gathering information from the respondents via a questionnaire in order to evaluate the predetermined hypotheses. The hypotheses were examined using cross tabulation analyses in SPSS. The analysis of the data reveals that there is a general relationship between advertising and buying patterns of various genders and age groups.

    Keywords: advertising, social media advertising, consumer behavior, consumer-buying decision

  8. METAL DETECTOR STUDY

    Authors: İbrahimali Alipashayev, Sevinj Abdullayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-80

    Year: 2023 Pages: 80-89

    Show abstract

    Abstract: Treasure hunting is one of the things that people have been interested in and engaged in for many years. Because land is a treasure and extremely important for human life. The land provides us with food and nourishment. Without land and water, there would certainly be no life. People and societies have always relied on land. It was like that in the past and it is like that today. The world has been struggling with wars and social problems for many years. In ancient times, metals such as gold were much more valuable and were even used as money at some point. For this reason, ancient peoples, tribes, and states had a lot of physical gold and similar precious metals. During the war, these precious metals were hidden in the ground in response to the risk of theft or loss, and this was symbolized by certain maps and signs. However, it was not always possible to return to the lands abandoned during social unrest and wars. For this reason, the gold remained in the places where it was buried and has somehow survived to this day in existing maps and similar diagrams. For this reason, people today believe that there is gold in the soil and in certain regions, and in this sense they seriously search for treasure. Today is the age of technology. Taking advantage of technology is one of the most important rules of treasure hunting. The most important technological tools in treasure hunting are detectors. So what is detector logic? How does it work and what types of detectors are there? Let's try to explain this in the article.The most commonly used type of detector is metal detectors. The logic of the metal detector is based on the electronic working principle. These types of detectors work according to the logic of receiving and sending electromagnetic waves. These devices send certain electromagnetic waves to the area to be searched and scanned. When it detects a metal object, it generates a current. This generated current affects the coils and some signal changes start to warn. This generated current reaches the speaker through sound systems and warns the person. Briefly speaking, the logic of the detector can be explained as follows. Different types of metal detectors are also used in this field. One of them is Bfo type detectors. It has a search coil and a single coil at the end. If the coil approaches any metal, the frequency changes and is compared with other frequencies. There are two types of detectors: 2 transistors 1 integrated and 7 transistors. The first has two coils at the search end. And this type of detector is sensitive to the signal. One of the coils is receiving and the other is transmitting. Here again, the collected frequencies reach the coils and the sound is transmitted to the speaker as current. The user receives alerts and directs his work here. Another has a working system that is sensitive to the signal phase. Another different type of detector is the detector based on the pulse system. The logic of the detector in this system is slightly different. There is only one coil in the search coil. A high current pulse is supplied to this coil for a short period of time. This creates a high magnetic field around. After finishing the conversion, it scans the surroundings and sends a signal if it detects something. If there is metal, it makes a loud sound and in this way the seeker works in a certain direction.

    Keywords: Working principle of metal detector, types of metal detector, IB induction balance detector, PI shock induction detector

  9. СОСТОЯНИЕ И ПРОБЛЕМЫ РАЗВИТИЯ «ЗЕЛЕНОЙ» ЭКОНОМИКИ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ

    Authors: Арзу Миргейдарова, Изабелла Биньяминова

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-90

    Year: 2023 Pages: 90-96

    Show abstract

    Abstract: В статье анализируется развитие «зеленой экономики» в Азербайджане начиная с периода перехода страны к рыночной экономики после распада СССР до нынешнего времени, выдвинуты основные эффективные направления производства для перехода к «зеленой» экономике, определены основные цели применения стандарта Евро-4 в Азербайджане с точки зрения перехода к зеленой экономике. Исследованы также основные направления развития зеленой экономики в концепции развития «Азербайджан 2030: национальные приоритеты социально-экономического развития», также приведены примеры проведенных мероприятий в этой области в последние годы. Среди которых следует отметить создание Балаханского индустриального парка, осуществлениея масштабных восстановительно-строительных мероприятий на освобожденных территориях. Таких как, мероприятия по экономической реинтеграции, и одним из предусмотренных стратегических видений в этом направлении является создание на этих территориях зоны зеленой энергии. Также были получены результаты на основе теоретических и практических исследований, проведенных в данной статье.

    Keywords: зеленая экономика, загрязнение, направления развития, национальные приоритеты, меры экономической реинтеграции

  10. QAZ-MAYE SİSTEMLƏRİNİN QEYRİ-TARAZLIQ XÜSUSİYYƏTLƏRİNİN TƏDİQİQİ

    Authors: Məhəmməd Qəmbərov, Arif Süleymanov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-97

    Year: 2023 Pages: 97-103

    Show abstract

    Abstract: Faza-tarazlıq fərziyyəsi nisbətən yüksək təzyiqlərdə və aşağı temperaturlarda və nisbətən yüksək təzyiqə malik damlacıqlar üçün etibarlıdır. Həddindən artıq qızdırılan şəraitdə damcıların buxarlanması, həmçinin real maye vəziyyət tənliyi ilə birlikdə klassik ikili homogen nüvələşmə nəzəriyyəsindən istifadə etməklə tədqiq edilir. Müəyyən edilmişdir ki, qabarcıq nüvələşmə sürəti doyma nisbəti və təzyiqdəki dəyişikliklərə çox həssasdır; ya doyma əmsalı, ya da təzyiq bir qədər artdıqda o, bir neçə miqyasda artır. Qaz kondensatı metan və metan seriyasının daha yüksək törəmələrinin mürəkkəb qarışığıdır. Çoxfazalı sistemlərə təsir etmək üçün qaz kondensatının istehsalında texnoloji proseslərin intensivləşdirilməsi, qaz axınının sürətinin və layların keçiriciliyinin artırılması üçün istifadə edilə bilər. Filtrləmə müqavimətini aradan qaldırmaq və ya azaltmaq üçün dib formalaşma zonasına dalğa (akustik) təsirlərdən istifadə edilə bilər. Tsiklik dalğa effektlərindən istifadə edərək, keçiriciliyi dəyişmək və beləliklə, tükənmək üçün qaz kondensat yataqlarının işlənməsi zamanı qazın və kondensatın çıxarılmasını asanlaşdırmaq mümkündür.

    Keywords: sənaye suları, çirkləndiricilər, çirkli sular, sənaye tullantıları, zərərsizləşdirmə

  11. ESTABLISHING THE SOLUTION ALGORITHM FOR INTERPOLATION PROBLEM USING DYNAMIC MEMORY

    Authors: Nargiz Abbasova, Vagif Karimov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-104

    Year: 2023 Pages: 104-112

    Show abstract

    Abstract: In order to figure out any problem without depending on more or less complexibility, each of which should be programmed with effective way. The foremost duties of any programmer are gaining the habits and ways of economical usage of computer memory to achive this goal. Recent studies indicates that when the practical programming is going on, static memory is employed more commonly by the coders which means that it is lowered the effectivenes of problem. The Priority of using dynamic memomry comes to the stage when the size of processed data is not known and the operation of solving of issue is identified. In this case, the most primitive approach for process information refers to the use of immense size of static memory. However, in this moment, many parts of consumed data structures is left without utilization that makes a way for time lost. In this introduced article to readers’ attention, the algorithm referring to the opportunities of implementing dynamic memory with the contribution of modern programming languages is elaborated.

    Keywords: dynamic memory, static memory, the efficiency of the alqoritm, the size of the information, information structures, interpolation

  12. MEASUREMENT SYSTEMS ENSURING THE SAFETY OF TRANSPORT SYSTEMS

    Authors: Nidjat Asadov, Vagif Abbasov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-113

    Year: 2023 Pages: 113-121

    Show abstract

    Abstract: In the modern world, transportation systems have become an integral part of our lives. Various transportation systems such as air, land, sea, and railways play a significant role in meeting people's daily needs and sustaining economic activities. However, the safety of these transportation systems is a primary concern. Reducing the risk of accidents, preventing theft, and sabotage are crucial factors for a secure transportation system. Therefore, measurement systems that ensure the safety of transport systems have been developed. Measurement systems that ensure the safety of transport systems typically consist of the following key components: Sensors: A range of sensors is used to monitor and measure safety, detecting variables such as temperature, pressure, speed, vibration, location, and environmental conditions. Sensors continuously monitor the system's condition and collect data. Data Processing Unit: Data collected by sensors is analyzed by a specialized data processing unit. This unit can detect anomalies and create early warning systems for problem identification. Communication Systems: The resulting data must be transmitted to a central control center. Communication systems facilitate the secure and fast transfer of data. Wireless or wired communication technologies can be used. Control Systems: Control systems that can intervene automatically when needed are available to maintain the safety of transportation systems. These systems can initiate emergency procedures when they detect hazardous conditions. Data Storage and Analysis: Storing and long-term analysis of the acquired data is essential to enhance the safety of the transport system. These analyses help in better understanding the system and making improvements. Measurement systems ensuring the safety of transport systems can be applied to various modes of transportation. Here are some sample applications: Rail Transportation: The safety of rail transportation requires continuous monitoring of factors such as the condition of the rails, train speed, the number of passengers, and security threats. Measurement systems are crucial to ensure the safe operation of trains. Air Transportation: Safety in air transportation encompasses technical conditions of aircraft, weather conditions, and air traffic control, among other factors. Measurement systems help prevent accidents and incidents in this industry. Land Transportation: Safety in land transportation involves factors like vehicle movement, road conditions, and accidents. Smart traffic systems and sensors are used to optimize traffic management.

    Keywords: sensors, safe transportation, radio-frequency technology, communication systems, artificial intelligence

  13. MICROPROCESSORS AND DIGITAL COMPUTER TECHNOLOGIES: A COMPREHENSIVE OVERVIEW

    Authors: Tural Suleymanov, Kamaladdin Ramazanov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-122

    Year: 2023 Pages: 122-131

    Show abstract

    Abstract: In the fast-paced world of technology, microprocessors and digital computer technologies play a vital role in powering the devices and systems we rely on every day. From smartphones and laptops to cars and industrial machinery, these technologies have revolutionized the way we live and work. In this comprehensive article, we will delve into the intricacies of microprocessors and digital computer technologies, exploring their history, functionality, and applications. Microprocessors and digital computer technologies play a significant role in the energy supply of the devices and systems we use daily in the rapidly evolving world of technology. These technologies transform and enhance various application areas, from smartphones to laptops, and from automobiles to industrial machinery. In this comprehensive article, we will provide an in-depth analysis of microprocessors and digital computer technologies. We will discuss their history, functionality, and recent applications, providing insights into the fascinating world of these technological marvels. The history of these technologies encompasses a range of developments, and their functionalities have evolved significantly. While microprocessors were initially used for basic calculations and data processing, they are now more complex and powerful than ever. We will provide a detailed description of the fundamental components and functions that constitute digital computers. The principles of operation, application fields, and prospects of these technologies are analyzed in detail. This article emphasizes the significance of microprocessors and digital computer technologies in the technological world and highlights the broader prospects of this field. These essential components of the technological world enhance our daily lives and work, making them more efficient and comfortable. Detailed information in this field serves as a valuable resource, providing insights into the development of technology and how it shapes our future. Therefore, let's delve into the fascinating world of microprocessors and digital computer technologies.

    Keywords: microprocessor, digital computer, modern technology, important components

  14. ALGORITHMS FOR SOLVING MATRIX GAMES IN THE SPACE OF MIXED STRATEGIES

    Authors: Vagif Karimov, Ruvella Ismayilova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-132

    Year: 2023 Pages: 132-138

    Show abstract

    Abstract: A number of game issues solutions is performed based on the payment matrix. In the respective model, conditionally, the first player attempts to win, while the second player strives not to lose. It is known that the analysis of this game is carried out based on the saddle element in the payment matrix. The element aij is called the saddle element, if it is the minimum of row number i and the maximum of column number j. In this case, the pure strategy of the first player corresponds to the i-th row of the matrix, and the pure strategy of the second player corresponds to the j-th column of the matrix. When there is no saddle element in the matrix, the analysis of the game is carried out in the space of mixed strategy. Experience shows that it is more efficient to perform this work by removing surplus rows and columns from the matrix.

    Keywords: matrix games, saddle element, pure strategies, mixed strategies, Braun-Robinson method

  15. MICROPROCESSOR MEMORY MANAGEMENT AND CONTROL DIRECTIVES FOR OPTIMAL PERFORMANCE

    Authors: Zahid Nuri, Samad Yusifov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-139

    Year: 2023 Pages: 139-147

    Show abstract

    Abstract: Microprocessors are one of the most important components that underpin our digital world. These miniature-looking devices run all of our electronics and manage the basic functions of all kinds of devices. From computers, televisions, cars and smartphones, microprocessors play a key role in the operation of every technology device. The performance of microprocessors is determined by many factors, but one that plays an important role in providing the basic control of many devices is memory management and control directives. These directives and control method help to execute computer programs effectively and the advancement in technology is a major factor in the rapid execution of new programs. Memory management helps in how data is stored, retrieved, and retrieved after storage. These operations help ensure that programs run quickly and efficiently. The memory hierarchy is important in clarifying the structure and functions of memory and describes the functions of memory classifications such as cache, RAM, and virtual memory. Control directives regulate how computers execute their programs and ensure that programs function correctly. These directives help control the operation of programs and ensure that data is processed correctly. The review process and the role of supervisory directives are analyzed. This article describes the topics of microprocessor memory management and control directives in more detail and explains how to ensure optimal performance in the technology.

    Keywords: Microprocessor, Memory management, control directives, optimal performance, memory hierarchy, performance guidelines

  16. МЕТОДЫ И СТРАТЕГИИ ОЦЕНКИ ЗАПАСОВ УГЛЕВОДОРОДОВ НА НЕФТЯНЫХ МЕСТОРОЖДЕНИЯХ

    Authors: Абидин Мустафаев, Рена Мамедзаде

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-148

    Year: 2023 Pages: 148-158

    Show abstract

    Abstract: Оценка нефтяного месторождения зависит от его размера и объема имеющихся на нем запасов углеводородов. Эти объемы углеводородов можно классифицировать в соответствии с двумя основными факторами: степенью технической неопределенности и коммерческими возможностями в соответствии с принципами PRMS. Количество геологических запасов углеводородов играет решающую роль при разработке стратегии разработки месторождений. В этом исследовании описываются процедуры расчета ресурсов и запасов, которые можно разделить на три категории: аналогии, статические подходы (например, объемная оценка) и динамические методы (например, материальный баланс, анализ кривой падения и моделирование). Выбор процедуры расчета во многом зависит от зрелости проекта. Анализ показателей добычи, включая кривые падения, дает ценную информацию о производительности месторождения, но может повлечь за собой неопределенность на ранних стадиях. Моделирование резервуара, более детальный метод, объединяет статические и динамические аспекты, предлагая точные оценки за счет увеличения времени вычислений. Подходы к оценке можно разделить на кумулятивную и постепенную (зависящую от риска) методологию, обе из которых надежны и дают сопоставимые результаты в зависимости от уровня технической неопределенности. Кроме того, оценки ресурсов могут быть подготовлены с использованием детерминистических или вероятностных методов, при этом детерминированные оценки представляют собой дискретные сценарии в спектре реальных результатов.

    Keywords: оценка нефтяного месторождения, запасы углеводородов, расчет ресурсов, расчет резервов, детерминированные методы, вероятностные методы

  17. УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ КОНКУРЕНТНОЙ СРЕДЫ В КАРАБАХСКОМ ЭКОНОМИЧЕСКОМ РАЙОНЕ

    Authors: Фарид Набизаде

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-159

    Year: 2023 Pages: 159-168

    Show abstract

    Abstract: Диверсификация экономики является краеугольным камнем повышения конкурентоспособности в Карабахском экономическом регионе. Снижая зависимость от одной отрасли, такой как сельское хозяйство или горнодобывающая промышленность, регион может повысить устойчивость к экономическим потрясениям. Поощрение роста различных секторов, включая технологии, услуги и производство, может стимулировать инновации и создавать возможности для трудоустройства, закладывая основу для конкурентной среды. Инвестиции в инфраструктуру имеют решающее значение. Хорошо развитые транспортные сети, современные системы связи и эффективные энергетические ресурсы являются жизненно важными элементами, облегчающими экономическую деятельность. Улучшение инфраструктуры не только снижает транзакционные издержки для бизнеса, но и привлекает инвесторов, ищущих благоприятную среду для своих предприятий. Прозрачная нормативно-правовая база необходима для процветания бизнеса. Четкие и предсказуемые правила способствуют честной конкуренции, привлекают иностранные инвестиции и обеспечивают стабильную деловую среду. Регулирующие органы, которые являются беспристрастными и эффективными, способствуют созданию равных условий игры, способствуя здоровой конкуренции. Образование и повышение квалификации играют ключевую роль в создании конкурентоспособной рабочей силы. Инвестиции в образование и профессиональное обучение гарантируют наличие в регионе квалифицированной рабочей силы, способной удовлетворить потребности развивающихся отраслей. Это, в свою очередь, привлекает предприятия, которые ищут компетентных и адаптируемых сотрудников, способствуя общей конкурентоспособности экономического региона. Политическая стабильность и хорошее управление имеют основополагающее значение. Стабильная политическая среда снижает неопределенность для бизнеса и инвесторов, способствуя долгосрочному планированию и устойчивому росту. Прозрачная практика управления, свободная от коррупции, повышает доверие к институтам и способствует созданию благоприятной для бизнеса атмосферы. Ключевое значение имеет сотрудничество между государственным и частным секторами. Государственно-частное партнерство может стимулировать экономическое развитие, объединяя сильные стороны обоих секторов. Правительства могут обеспечить необходимую инфраструктуру и нормативно-правовую базу, а частные предприятия привносят инновации и инвестиции, создавая симбиотические отношения, которые продвигают регион вперед. В заключение отметим, что условия формирования конкурентной среды в Карабахском экономическом регионе предполагают комплексный подход. Экономическая диверсификация, развитие инфраструктуры, прозрачное регулирование, образование, политическая стабильность и сотрудничество между секторами являются важными элементами, которые при коллективном решении могут способствовать экономической активности и конкурентоспособности региона.

    Keywords: Карабах, развитие Карабаха, экономическое развитие, конкурентная среда

  18. İSTEHSALAT TOZLARI VƏ ONLARLA MÜBARİZƏ ÜSULLARI

    Authors: Lətifə Kazimova, Mətanət Məhərrəmova, Gülarə Mehdiyeva, Lalə Hacıyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-169

    Year: 2023 Pages: 169-176

    Show abstract

    Abstract: Neft və qaz sənayesi müəssisələrində toz əsasən kimyəvi və bərk maddələrin tətbiqi zamanı tez-tez rast gəlinir və insan sağlamlığı üçün zərərli, bəzən hətta təhlükəli amilə çevrilir. İstehsalatlarda yaranan tozlarla mübarizə üsullarına çox saylı tədqiqat işləri həsr olunmuşdur. Lakin bu tədqiqat işləri belə kifayət qədər deyil. Belə ki, müxtəlif istehsalatlarda fərqli tozlarla mübarizə aparmaq lazım gəlir. İstehsalat tozları əsasən beton qarışığı doldurucularının ələnməsində, xırdalanmasında, səpələnən materialların daşınmasında, torpaqqazan maşınlarla işlədikdə, dağ işlərində və bəzi yardımçı istehsalat müəssisələrində əmələ gəlir. Tozların bir peşə zərəri kimi təhlükəliliyi onların kimyəvi tərkibində və disperslik dərəcəsindən, fiziki-kimyəvi aktivliyindən, həll olmasından, adsorbsiya olmasından və başqa xüsıısiyyətlərindən, eləcə də qatılığından və işçilərin tozlu mühitdə olma müddətindən asılıdır. İstehsalat tozları tərkibinə görə iki sinfə bölünür: üzvi və qeyri-üzvi tozlar. Üzvi tozlara bitki-ağac, qeyri-üzvi tozlara isə mineral tozlar (kvars, sement, asbest, metal tozları və s.) daxildir. Bundan başqa tozlar disperslik dərəcəsinə, fiziki-kimyəvi xassələrinə zəhərliliyinə və partalyıcılıq təhlükəsinə görə müxtəlif olur. Tədqiqatlarda qeyd olunur ki, sakit havada 1,0 mk və ondan böyük olan tozlar tez, 1,0-0,1 mk olan tozlar yavaş-yavaş çökür, 0,1 mk-dan kiçik tozlar isə çökmür. Hərəkətli havada 2 mk-dan kiçik olan tozlar çökmür.

    Keywords: istehsalat tozları, üzvi tozlar, neft-qaz, bərk maddə, yuyulma

  19. ИССЛЕДОВАНИЯ РАБОТЫ КОНСТРУКТИВНО УСОВЕРШЕНСТВОВАННЫХ ДОЛОТ С ЦЕЛЬЮ РАСШИРЕНИЯ ОБЛАСТИ ИХ ПРИМЕНЕНИЯ

    Authors: Самед Рза-Задe, Орхан Салманов, Ширин Бахшалиева

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-177

    Year: 2023 Pages: 177-185

    Show abstract

    Abstract: Данное исследование имеет целью изучение работы долот, которые были конструктивно усовершенствованы для расширения области их применения. В процессе исследования были проведены испытания усовершенствованных долот различных типов на различных грунтах. Были получены результаты, которые свидетельствуют о более высокой эффективности новых долот по сравнению с традиционными. Применение усовершенствованных долот позволит улучшить качество бурения и снизить затраты на производство. Результаты исследования могут быть использованы в производственных целях для улучшения долот и расширения области их применения.

    Keywords: результаты исследования, новые долота, улучшение качества бурения, усовершенствование, исследования

  20. ELEKTRİK ENERJİSİ KEYFİYYƏTİNƏ QOYULAN TƏLƏBLƏR VƏ ƏSAS XARAKTERİSTİKALAR

    Authors: Qəhrəman Həsənov, Kamran Mustafayev, Aqil Həşimov, Nəzər Məmmədov, Hüseyn Axundov, Arzu Cəfərova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-186

    Year: 2023 Pages: 186-196

    Show abstract

    Abstract: Mühərrikləri və qurğuları işə salmaq üçün onların sərhədlərində nominal dəyərin -5+10%-i həddində kənara çıxmağa yol verilir. Digər elektrik qəbuledicilərinin girişindəki fərqə 5% hüdudlarında icazə verilir. Prinsipcə, şəbəkənin daha böyük ölçüləri üçün hesablanmış elektrik qəbulediciləri hazırlamaq da mümkündür, lakin bu, onların mürəkkəb olmasına və daha böyük dəyərlərə malik olmasına səbəb olur. Beləliklə, DCIST tərəfindən nəzərdə tutulan uyğunsuzluq tədbirlərinin icazə verilən dəyərləri müəyyən iqtisadi maraqlarla müəyyən edilir.. Yer dəyişdirmənin qeyri-simmetriyasını tərs və sıfır ardıcıl yerdəyişmə və cərəyanların qiymətləri ilə xarakterizə etmək qəbul edilir. Nəticədə, sapma parametrlərinin ümumi dəyəri nominal dəyərdən artacaq və bu, elektrik qəbuledicilərinin sapma rejimlərini pisləşdirəcəkdir. Dönən elektrik maşınlarının işinə hətta çox kiçik tərs ardıcıl pozuntular mənfi təsir göstərir. Bu mühərriklərdə birinci və ikinci dövrələrin cərəyanları birinci və ikinci dövrələrin cərəyanlarından 5-7 dəfə böyükdür. Bunun nəticəsində yüksək tezlikli fırlanan maqnit sahəsi yaranır və rotor dövrləri zamanı iki sürətli məsələn. və cərəyanlar əmələ gəlir ki, bu da öz növbəsində maşınların müvafiq hərəkət edən hissələrinin zədələnməsinə səbəb olur.

    Keywords: enerji keyfiyyəti, keçid analizi, harmonik analiz, enerji sənayesi, açarlar, standartlar

  21. ИССЛЕДОВАНИЕ НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ДЛЯ РЕШЕНИЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ ПРОБЛЕМ НА МОРСКИХ НЕФТЕГАЗОВЫХ ПЛАТФОРМАХ

    Authors: Рахман Алиев, Вячеслав Кузнецов

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-197

    Year: 2023 Pages: 197-205

    Show abstract

    Abstract: В этой статье мы рассмотрим передовые технологии, определяющие будущее энергетических решений для морских нефтяных и газовых скважин. По мере развития глобального энергетического ландшафта нефтегазовая отрасль все чаще обращается к инновационным альтернативам для устойчивого обеспечения своей деятельности. В этой статье рассматриваются последние достижения в области возобновляемых источников энергии, автоматизации и экологичных практик, предлагается подробный анализ их применения в морских условиях. От использования энергии ветра и солнца до гибридных установок – данная статья дает полное представление о том, как эти новые технологии преобразуют морскую нефтегазовую отрасль.

    Keywords: альтернативные источники энергии, морские нефтяные платформы, гибридные установки, солнечная энергия, энергия волн, энергия ветра, энергия приливов

  22. SAFETY CONTROL SYSTEMS FOR ETHYLENE PRODUCTION

    Authors: Kamala Aliyeva, Rashid Jafarov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-206

    Year: 2023 Pages: 206-213

    Show abstract

    Abstract: Ethylene production is a cornerstone of the petrochemical industry, with a global demand that continues to rise. Ensuring efficient, safe, and environmentally responsible ethylene production processes is paramount. Ethylene production control systems, encompassing a range of technologies and strategies, play a pivotal role in achieving these objectives. This abstract provides a concise overview of key aspects of ethylene production control systems, their challenges, and their critical importance. Ethylene production control systems serve as the backbone of modern ethylene plants, orchestrating complex operations to meet production targets while maintaining product quality. These systems integrate advanced technologies such as distributed control systems (DCS), safety instrumented systems (SIS), and process optimization tools to manage variables like temperature, pressure, flow rates, and feedstock composition. Efficiency and yield optimization are central objectives in ethylene production control. Control strategies are designed to maximize product output while minimizing energy consumption and raw material wastage. Additionally, safety control systems are a crucial component, mitigating risks associated with the highly flammable nature of ethylene and ensuring the well-being of personnel and environmental protection. Challenges in ethylene production control systems include managing the variability in feedstock quality, adapting to changing market demands, and adhering to stringent environmental regulations. As feedstock composition can fluctuate, control systems must continually adjust to maintain product quality and consistency. The emergence of Artificial Intelligence (AI) has brought new dimensions to ethylene production control. AI-driven predictive maintenance, anomaly detection, and process optimization are being explored to enhance operational efficiency and reduce downtime. In summary, ethylene production control systems are pivotal in sustaining the global supply of ethylene, a vital chemical compound. Their roles extend beyond production to safety and environmental compliance, making them indispensable components in the petrochemical industry's pursuit of efficiency and sustainability. To meet growing demands and address evolving challenges, the integration of advanced technologies, such as AI, holds promise for the future of ethylene production control systems. A strong safety culture is the backbone of safety control in ethylene production. This involves fostering a work environment where safety is paramount, and all personnel are equipped with the knowledge, awareness, and commitment to safety objectives. Clear communication and continuous training ensure that safety becomes an integral part of the organizational DNA. These systems represent a synergy of hardware, software, and operational protocols meticulously designed to monitor, detect, and respond to anomalous conditions, with a primary objective of averting incidents that could culminate in equipment damage, environmental harm, or harm to personnel.

    Keywords: Ethylene Production, Control Systems, Petrochemical Industry, Efficiency, Safety, Environmental Responsibility

  23. FORMATION REGULARITY OF UNDERGROUND WATERS OF EASTERN ABSHERON

    Authors: Rufat Shahbazov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-214

    Year: 2023 Pages: 214-223

    Show abstract

    Abstract: Eastern Absheron is characterized by oval-shaped elevations, hills, ravines and depressions, saline areas, flat hills, undulating landforms. The influence of the Caspian Sea and the Kura-Araks plain on the formation of the climate of the research area is very important. The geomorphological and geological structure of the area has a particularly main role in the formation of hydrogeological conditions. From the hydrogeological point of view, eastern Absheron is divided into 5 hydrogeological regions: 1. North-east (Mashtaga, Nardaran, Mardakan, Bilgah, Buzovna and Shuvalan areas); 2. South (Bina-Hovsan trough); 3. South-east (Zira trough); 4. Gala uplift; 5. Pirallahi Island. The hydrogeological conditions of the area - the hydrogeological conditions of the Eastern Absheron Peninsula were formed by the influence of artificial-farming and natural-geological factors. First of all, geological-geomorphological conditions, climate and tectonic structure of the area are among the constantly influencing factors. Second, the factors that determine the hydrogeological conditions in time and space include irrigation, construction and operation of underground and surface engineering facilities for various purposes, extraction of underground water, disposal of large volumes of technical and technological water from industrial facilities, oil refining and sewage systems. These mentioned factors influence in different areas of the territory in a connected manner and with different intensity, as well as separately, forming very complex and dynamic hydrogeological conditions. As a result of the conducted research, taking into account the very complex characteristics of the formation, dynamics and discharge of the underground (soil and pressure) waters of Eastern Absheron, the hydrogeological conditions of the Quaternary sediments (Khvalin, Khazar, Baku and Gusar, Absheron) were precisely investigated and it was precisely in the water supply of these sediments and the great importance of soil irrigation has been taken into account.

    Keywords: underground water basin, water bearing horizon, sediments, rocks, flow direction, consumption

  24. NEFT-QAZ KOMPLEKSINDƏ BAŞ VERƏN YANĞINA QARŞI KÖPÜKƏMƏLƏGƏTIRICININ ALINMASI

    Authors: Sakit Rəsulov, Mehri Nemətova, Emil Allahverdiyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-224

    Year: 2023 Pages: 224-232

    Show abstract

    Abstract: Çoxlu sayda köpükəmələgətiricilər möv¬cud¬dur ki, onlar həm kimyəvi tərkibinə, həm də xassələrinə görə biri-birindən kəskin fərq¬lənirlər. Əksər köpükəmələgətiricilərin əsas nöqsanı odur ki, onlar yalnız şirin sularda işləyə bildikləri halda dəniz suyunda işləyə bilmirlər. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanın və digər Xəzəryanı dövlətlərin əksər neft və qaz yataqları şelfdə – dənizdədir, onda dəniz suyunda işləyə bilən köpükəmələgətiricinin yaradılmasının mühüm elmi və praktiki əhəmiyyətə malik olduğunu görə bilərik. Bu problemi həll etmək üçün Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı zavodunda əlavə məhsul olan təbii neft turşusundan istifadə etmək məqsədəuyğun hesab edilmişdir. Bunun üçün xammal olaraq qələvi tullantısı, təbii neft tur¬şu¬su, etanol aminlər, katalitik krekinqin yüngül və ağır fleqmaları, pirolizin ağır qət¬ranı istifadə olunmuşdur. Aparılan tədqiqatlar nəticəsində bütün təbii sularda, o cümlədən çay və göl sularında, dəniz suyunda işləyə bilən yüksək keyfiyyətli köpükəmələgətirici yaradıldı. Qeyd edilən kompozisiya tərkibli köpük-əmə¬ləgətiricini almaq üçün istifadə edilən qurğunun prinsipial sxemi verilmişdir. Qurğuda qarışdırıcısı və istilikdəyişdirici köynəyi olan iki ədəd daxili emalla örtülmüş reaktordan, reaktorları lazımi temperatura qədər qız¬dırmaq üçün yağ sobasından, xammalları saxlamaq üçün ölçü cihazları ilə tə¬min edilmiş dörd ədəd tutumlardan, su xətlərindən və qurğunun normal iş re¬jimini təmin etmək üçün nasoslardan istifadə olunmuşdur. Qurğuda iki paralel işləyən reaktordan istifadə etməklə prosesin fasiləsiz iş prinsipini təmin etmək mümkün olmuşdur. Köpükəmələgətiricinin harada istifadə olunmasından asılı olaraq onun qatılığı və tərkibində olan komponentlərin nisbəti müəyyən qədər fərqlənə bilər. Köpükəmələgətirici tərkibin qatılığı reaktora birbaşa dəniz və ya şirin su verməklə tənzimlənir. Alınmış köpükəmələgətiricinin özlülüyünü təlabata cavab verən həddə çatdırmaq üçün su ilə qarışdırılır. Hazır məhsul reaktorda 30-400C qədər udulduqdan sonra tutumlara boşaldılır. Eyni qaydada və eyni ardıcıllıqla 2-ci reaktorda da proses təkrar olunur. Yaradılmış köpükəmələgətiricisinin keyfiyyət göstəricisinin nə dərəcədə qənaətbəxş olduğunu bilmək üçün Rusiya Federasiyasında tətbiq edilən iki köpükəmələgətirici tərkibin göstəriciləri ilə müqayisə edilmişdir. Köpükəmələgətiricisi nə şirin suda işləyən «Yalan» köpükəmələgətiricisinə, nə də dəniz suyunda işləyən «PО-6SBТ-М» köpükəmələgətiricisindən öz göstəricilərinə görə geri qalmır. Yanğınsöndürmə keyfiyyətinə görə isə hətta onlardan üstündür. İstehsal olunan köpükəmə gətiricinin material balansı verilmişdir.

    Keywords: Köpükəmələgətirici, naften turşusu, reaktor, köpüyün artımı, dəniz suyu

  25. ASİNXRON MÜHƏRRİKİN OPTİMAL REJİMİNİN TƏYİN EDİLMƏSİ

    Authors: Təranə İsayeva, Nail Gülməmmədov, Natiq İbrahimov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-233

    Year: 2023 Pages: 233-241

    Show abstract

    Abstract: Hal-hazırda asinxron mühərriklərdən elektrik intiqallarında geniş istifadə edilir. Aparılmış təhlil müxtəlif güclü asinxron mühərriklərin iş rejimlərinin onların valına qoşulmuş yükün dəyərindən və tətbiq edilmiş gərginlikdən asılı olaraq kəskin bir şəkildə dəyişdiyini göstərir ki, bu da enerji itkilərinə səbəb olur. Buna görə də enerji itkilərini azaltmaq, mühərrikin faydalı iş əmsalını artırmaq və elektrik intiqalının səmərəliliyinin yüksəltmək məqsədilə müxtəlif iş rejimlərinə səlis keçidi təmin etmək və mühərrikin sürət diapazonunu daha geniş bir diapazonda dəyişdirmə imkanı yaratmaq məqsədəuyğundur. Bu məqsədlə yüksək cəldlikli güc elektronikası əsasında işləyən invertorların, mühərrikə tətbiq edilmiş gərginliyin tezliyini dəyişdirməyə imkan verən qurğuların işlənməsi və tətbiq olunması daha əlverişlidir. Asinxron mühərriklərin invertorlarında mikrokontrollerin tətbiqi şəbəkədə və qidalandırıcı naqillərdə yaranan əngəl və küylərin həm analoq səviyyədə süzülməsini, həm də rəqəmsal səviyyədə emal edilərək azaldılmasını, bəzən isə tam aradan qaldırılmasını və onun birbaşa mühərrikə yaxın bir yerdə quraşdırılmasına təminat verir, eləcə də qurğunun qabarit ölçülərini mümkün olduğu qədər kiçik olmasına və enerji sərfiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasına imkan verir. Əngəl və küylərin səviyyəsi yüksək olduqda siqnalların emalı alqoritmasından, yəni xüsusi siqnalların rəqəmli emalı prosesini həyəta keçirən mikroprosessorlardan istifadə etmək daha səmərəlidir. Nəhayət, qeyd edək ki, bu təhlildə asinxron mühərrik rejimləri üçün əməliyyat, asinxron mühərriklər üçün açma/bağlama rejimləri və sürətə nəzarət problemləri təhlil edilmişdir. Eyni zamanda, göstərilən problemin həllində mikrokontroller və mikroprosessordan istifadə, optimal iş rejimi üçün sabit və proqramlaşdırıla bilən çevik cihazın quraşdırılması, asinxron mühərrikin iş rejimlərində iş zamanı enerji itkilərinin azaldığını göstərdi.

    Keywords: Asinxron mühərrik, mikrokontroller, mikroprosessor, optimal rejimlər, çevirici, güc, enerji, tezlik

  26. İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİ ÜÇÜN METODLARIN, ALQORİTMLƏRİN İNKİŞAFI VƏ İNFORMASİYA SİSTEMLƏRİNDƏ İNFORMASİYA TƏHLÜKƏSİZLİYİNƏ TƏHDİDLƏR

    Authors: Xatirə Həsənli

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-242

    Year: 2023 Pages: 242-250

    Show abstract

    Abstract: Tez-tez kibertəhlükəsizlik kimi adlandırılan informasiya təhlükəsizliyi rəqəmsal məlumat və sistemlərin icazəsiz girişdən, açıqlanmasından, dəyişdirilməsindən və ya məhv edilməsindən qorunmasını əhatə edir. Bu, məlumatların məxfiliyini, bütövlüyünü və əlçatanlığını təmin etməyi əhatə edir. Getdikcə rəqəmsallaşan dünyada informasiya təhlükəsizliyi şəxsi, biznes və hökumət məlumatlarını qorumaq üçün çox vacibdir. İnformasiya təhlükəsizliyi müasir hesablama və kommunikasiya sistemlərinin mühüm aspektidir. Rəqəmsal texnologiyalardan və internetin bir-biri ilə əlaqəli təbiətindən asılılığın artması ilə həssas məlumatların qorunması və məlumatın məxfiliyinin və bütövlüyünün təmin edilməsi hər şeydən üstün olub. Metodlar və alqoritmlər bu məqsədlərə çatmaqda mühüm rol oynayır.

    Keywords: kibertəhlükəsizlik, informasiya təhlükəsizliyi, informasiya, təhdid, alqoritmlər

  27. INCREASING THE EXTRACTION OF VACUUM GAS OIL AT THE ELOU-AVT UNIT

    Authors: Khagani Hasanov, Elchin Malikov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-251

    Year: 2023 Pages: 251-257

    Show abstract

    Abstract: The ELOU-AVT unit is part of a large oil refining complex. This unit is designed for primary processing of oils from various fields, as well as their mixtures. Refining is carried out in order to separate oil into separate fractions (gasoline, kerosene, diesel fuel, fuel oil), which are used as raw materials for secondary oil refining at other units. On the territory of modern refineries, in order to increase the depth of processing of petroleum feedstock, in most cases the following technological units are used: – The isomerization unit is designed for the production of low-boiling high-octane isomerizate used as a component of unleaded motor gasolines. For the production of a low-boiling high-octane component, the plant uses the process of low-temperature isomerization of C5-C6 normal paraffins. – The distillate hydrotreating unit is designed to produce high-quality diesel fuel with low sulfur and nitrogen content, high cetane number, and improved low-temperature properties. – The sulfur production unit is designed to produce solid commercial sulfur by the oxidative conversion of hydrogen sulfide into elemental sulfur. The delayed coking unit is designed to process heavy oil residues (straight-run tar) into lighter gaseous, liquid products and petroleum coke. The process of thermal cracking is the basis for the processing of tar. – The catalytic reformer with preliminary hydrotreatment is designed for the processing of gasoline fractions of oil in order to obtain high-quality gasolines and aromatic hydrocarbons, as well as hydrogen-containing gas (HCG), which is widely used both in petrochemistry and in such oil refining processes as: hydrotreating, hydrocracking, isomerization, etc. Oil refining is a multi-stage process of physical and chemical processing of crude oil, which results in the production of a complex of petroleum products. Industrial primary distillation units are divided into atmospheric (AT), vacuum (VT) and combined (for example, AVT, CDU-AVT, etc.). It is impossible to obtain a single marketable oil product from crude oil directly by one process (with the exception of gases), all of them are obtained by sequential processing at several installations.

    Keywords: ELOU-AVT machine, distillate hydrotreating unit, Oil refining, multi-stage process, primary distillation units

  28. SƏNAYE ISTEHSALININ PROQNOZLAŞDIRILMASINDA YENI YANAŞMALAR

    Authors: Asif Həsənov, Yunis Məmmədov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-258

    Year: 2023 Pages: 258-264

    Show abstract

    Abstract: Məqalə sənaye istehsalının proqnozlaşdırılmasında innovativ metodologiyaları təqdim edir, ənənəvi modellərdəki problemləri həll edir. Proqnozlaşdırma dəqiqliyini artırmaq üçün qabaqcıl statistik üsulların və maşın öyrənməsi alqoritmlərinin inteqrasiyasını araşdırırıq. Bizim yanaşmamız daha dinamik və həssas proqnozlaşdırma modelini təmin etmək məqsədi ilə vaxt seriyası analizini, iqtisadi göstəriciləri və real vaxt rejimində məlumatların işlənməsini unikal şəkildə birləşdirir. Məqalədə həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli proqnozlarda əhəmiyyətli irəliləyişlər nümayiş etdirən standart planlaşdırma metodları ilə modelimizin müqayisəli tədqiqi təqdim olunur. Biz həmçinin sənaye sektorlarında strateji planlaşdırma və əməliyyat səmərəliliyi üçün bu irəliləyişlərin təsirlərini araşdırırıq. Nəticələr göstərir ki, maşın öyrənməsi və real vaxt məlumatlarının birləşdirilməsi sənayenin maraqlı tərəfləri üçün dəyərli fikirlər təqdim edərək proqnozun etibarlılığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

    Keywords: Sənaye İstehsalının Proqnozlaşdırılması, Maşın Öyrənməsi, Zaman Seriyalarının Təhlili, İqtisadi Göstəricilər, Real Zamanlı Məlumatların Emalı, Proqnoz Dəqiqliyi, Strateji Planlaşdırma

  29. AZHASİLATLI NEFT QUYULARININ AVTOMATİK İDARƏETMƏ SİSTEMİNİN İŞLƏNMƏSİ

    Authors: Zərifə Mahmudova, Pərvanə Əliyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-265

    Year: 2023 Pages: 265-275

    Show abstract

    Abstract: Azərbaycan Respublikasında neftin sənaye üsulu ilə çıxarmanın böyük tarixi vardır. Yataqların uzunmüddətli istismarı onlardakı lay təzyiqinin aşağı düşməsi və hasilat səviyyəsinin azalmasına səbəb olmuşdur. Adətən neft quyular iki rejimdə istismar olunurlar: fasiləsiz və fasiləli. Mədən təcrübəsindən məlumdur ki, fasiləsiz istismar rejimində neftlə birlikdə yataqlardan böyük həcmdə lay suları çıxarılır. Abşeron yarımadasında yerləşən yataqlarda lay sularının səviyyəsi 94-95% keçməklə sonuncu istismar dövrünü yaşayırlar. Belə yataqlardan hasil olunan neftin tərkibində paralel olaraq küllü miqdarda lay suları çıxaraq ətraf mühitə ciddi mənfi təsir göstərməklə ekoloji tarazılığın pozurması ilə nəticələnir. Neftqazmədən ərazilərinin çirkləndirməsi probleminin həlli və onların qorunması aktual problemlərdən hesab olunurlar. Bu istiqamətdə azhasilatlı quyuların fasiləli istismar rejiminə keçirilməsi çıxarılan lay sularının həcmlərinin və həmçinin də quyuların yeraltı təmirlərinin ümumi sayının xeyli azalmasına imkan yaradır. Təqdim olunan məqalədə qeyd edilən problemin həlli istiqamətində, quyuların fasiləsiz istismar rejimdən fasiləliyə keçmək, onların iş rejiminin avtomatlaşdırılması və bu məqsədlə mayenin yığılma müddətinin təyini məsələsi öz həllini tapmışdır. Açar sözlər. Neft hasilatı, dərinlik nasosları, fasiləli istismar rejimi, fasiləsiz istismar rejimi..

  30. USE OF INFORMATION AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES (ICT) IN INFORMATICS CLASSES

    Authors: Nahid Pashayev, Zohra Gurbanova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-276

    Year: 2023 Pages: 276-283

    Show abstract

    Abstract: The use of Information and Communication Technologies in informatics classes is an important component of modern education. It equips students with the skills and knowledge they need to succeed in the digital age. Overcoming challenges and applying emerging technologies will be essential to the continued evolution of computer science education in a rapidly changing world. The use of ICT in informatics classes increases interactivity, flexibility and participation in the learning process. Students can actively participate in problem solving, collaborate with peers, and access a wide range of information and educational materials, developing not only technical skills but also critical thinking and problem-solving skills. provides general information about its importance, advantages, challenges and future prospects.

    Keywords: Informatics; Information and communication technologies; ICT; Informatics classes; Computer technology

  31. MÜXTƏLİF TƏRKİBLİ DƏMİR OVUNTU MATERİALLARININ OKSİDLƏŞMƏ DƏRƏCƏSİNİN MƏSAMƏLİKDƏN ASILILIĞININ TƏDQİQİ

    Authors: Rövşən Qafurov, Aynur Şərifova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-284

    Year: 2023 Pages: 284-293

    Show abstract

    Abstract: Dəmir əsaslı ovuntu materialların buxar termiki oksidləşməsi onların korroziyaya və yeyilməyə davamlılığını, bərklik, elektrik müqavimətini, sıxılmada möhkəmlik həddini, hermetikliyini təmin edən, eləcə də məmulun xarici görünüşünü yaxşılaşdıran daha sadə və iqtisadi cəhətdən sərfəli metodlardan biridir. Məqalədə kompressorların müxtəlif tərkibli materialdan hazırlanan ovuntu piston detallarının buxar termiki oksidləşdirmə təcrübələrinin nəticələri verilmişdir. Dəmir – qrafit və ya dəmir – mis – qrafit materiallarının buxar termiki oksidləşməsi materialın səthində və məsamələrdə maqnetit tipli ( ) qoruyucu örtük yaratmağa imkan verir. Bu detalların lazımi hermetikliyini təmin etməyə və xarici görünüşünü yaxşılaşdırmağa imkan verir. Müxtəlif fiziki-mexaniki xassəli dəmir əsaslı bişirilmiş ovuntu konstruksiya materiallarının bir sıra istehsal prosesləri işlənib hazırlanmışdır. Müxtəlif məsaməli və tərkibli ovuntu piston detallarının tədqiqi nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bişirilmiş ovuntu materiallarının oksidləşmə dərəcəsi açıq məsaməliyin artması ilə yüksəlir. Buxar termiki oksidləşmədən sonra səthdə yaranan örtük hesabına məsamələrin bağlanması materialların hermetikliyini təmin edir. Buxar termiki oksidləşdirmə ilə təmin edilən hermetiklik sonrakı azotlama və nitrosementitləmə zamanı məişət qurğularını məsuliyyətli ovuntu detallarının başdan-başa azotlama və kövrəkləşməsinin qarşısını alır.

    Keywords: dəmir ovuntusu, oksidləşmə dərəcəsi, buxarla emal, buxar termiki oksiləşdirmə, məsaməlik, hermetiklik

  32. COMPARATIVE ANALYSIS OF LEVEL MEASUREMENT METHODS

    Authors: Shahmurad Isayev, Ulduz Mammadov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-294

    Year: 2023 Pages: 294-301

    Show abstract

    Abstract: In industrial processes, the processes of material extraction, its transfer, storage, quantity study, processing, and distribution are quite complex. Nowadays, each of these processes is performed with the help of automated systems. Automated systems speed up operations, reduce human error, and simplify management. Tanks are used to store materials. Measuring the amount of materials is very important in the industries and applications where it is used or stored for various reasons: Inventory management: Accurate measurement of material quantities helps businesses and organizations manage their inventory effectively. This is important to ensure a continuous supply of products and avoid shortages or overstocks. Financial control: material monitoring allows companies to control their costs related to supply and storage. It helps you budget, track costs and optimize purchasing decisions. Prevention of leaks and spills: Accurate level measurement helps detect unexpected changes that may indicate leaks or spills. Early detection of such incidents is important to prevent environmental pollution and for safety. Preventing Damage to Equipment: Proper quantity maintenance is essential to prevent damage to pumps, valves, and other equipment used in the handling and handling of materials. Quality control: In some industries, material quality can be affected by factors such as temperature changes, which can be observed as level changes. Accurate measurement of quantity ensures product quality. Safety: Keeping the correct amount of material in storage tanks and other containers is critical to preventing fires, ruptures and explosions. Proper control of the level of flammable liquids such as chemicals and oil is essential to minimize safety risks. In summary, quantification of materials is essential for effective management, safety and compliance in industries where they are used or stored. It prevents environmental pollution, ensures efficient operations and minimizes safety risks associated with flammable liquids.

    Keywords: transmitters, measurement of quantities, ultrasonic waves, hydrostatic pressure, microwave signals

  33. ВЛИЯНИЕ ПАРАЛЛЕЛЬНОГО ИМПОРТА НА МАКРОЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ СТРАНЫ

    Authors: Зульфия Мамедова, Абас Фарзалиев

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-302

    Year: 2023 Pages: 302-308

    Show abstract

    Abstract: Параллельный импорт, также известный как товары серого рынка, уже довольно давно является предметом интереса и дискуссий в мире международной торговли и коммерции. Концепция параллельного импорта предполагает перепродажу оригинальной фирменной продукции на другом рынке или в другом регионе без разрешения официального дистрибьютора или производителя. У этой практики есть как сторонники, так и критики, что делает ее сложной и противоречивой темой. В этой статье мы рассмотрим, что такое параллельный импорт, почему страны принимают решения запретить параллельный импорт или легализовать, его последствия и влияние на макроэкономику страны, а также, почему он является предметом интереса многих исследователей.

    Keywords: параллельный импорт, серый импорт, импорт, торговая марка, исчерпание права

  34. DATA MINING-DƏ BİR TƏSNİFAT PROBLEMİ HAQQINDA

    Authors: Faiq Hacıyev, Xuraman Tağızadə

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-309

    Year: 2023 Pages: 309-318

    Show abstract

    Abstract: Hazırki dövrdə kompüterdən istifadə və internetə çıxışın mümkünlüyü həm müxtəlif çeşidli proseslərin həyata keçirilməsini reallaşdırmışdır, həm də bununla paralel onların müxtəlif daşıyıcılarda saxlanmasını rahat və ucuz hala gətirmişdir. Texnologiyanın verdiyi imkanlar sayəsində böyük həcmdə və fərqli xüsusiyyətdə olan verilənlər müxtəlif xarakteristikaya malik verilənlər bazasının idarəetmə sistemlərində (VBİS) saxlanılırlar. Data mining - İstifadəçilər üçün başa düşülən və faydalı hesab edilən məlumatların yeni üsullarla ümumiləşdirilməsi və onlar arasındakı məlum olmayan əlaqələrin tapılması məqsədilə böyük müşahidə məlumatlarının təhlili" kimi müəyyən edilir. Data mining - də tətbiq olunan modelləşdirmə üsulları Proqnozlaşdırıcı (predictive) və Təsviredici (descriptive) modellər olaraq iki kateqoriyaya bölünür. Proqnozlaşdırıcı modellər nəticələri məlum olan məlumatlara əsaslanaraq nəticələri məlum olmayan məlumatlar üzərində proqnozlar yaratmağı hədəfləsə də, təsviredici modellər verilənlər bazasında verilənlərin ümumi xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirir. Data mining tətbiqlərində ilk öncə araşdırılan sistemlə bağlı problem müəyyən edilir. Daha sonra müəyyən edilmiş bu problemlə əlaqəli verilənlər bazası yaratmaq məqsədilə bir çox müxtəlif mənbələrdən toplanmış məlumatlar bir araya gətirilməlidir.

    Keywords: Data mining, məlumat, texnologiya

  35. INVESTIGATION AND THE ANALYSIS OF MEDICAL BIG DATA AND THE EMPLOYMENT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE FOR DISEASE PREDICTION

    Authors: Aynur Jabiyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-319

    Year: 2023 Pages: 319-330

    Show abstract

    Abstract: The development of technologies like big data, cloud services, Internet+, and artificial intelligence has greatly improved data communication services in the traditional pharmaceutical industry, driving the progress of the healthcare sector in our country. These advancements have facilitated healthcare system reforms, enhanced the quality and efficiency of medical services, and fostered technological innovation. In this context, our research focuses on the following areas and draws the following conclusions: In recent years, the pharmaceutical industry has leveraged technologies such as big data, cloud computing, Internet+, and artificial intelligence to enhance data transmission services. These advancements are considered crucial strategic resources for the pharmaceutical industry and ongoing healthcare system reforms in our country. Their goal is to improve the efficiency and quality of medical services, establish new models of healthcare delivery, and drive economic growth. Given this, our research aims to further explore these advancements. There is an increasing demand for an in-depth exploration of the utilization of logic in the fields of artificial intelligence and computer science. To address this need, the Manual of Logic in Artificial Intelligence and Logic Programming, along with its companion, the Manual of Logic in Computer Science, were developed. These resources combine comprehensive investigations and fundamental research to delve into various underlying topics across multiple disciplines. A foundational understanding of mathematical complexity is assumed as background knowledge, making the material of interest to logicians and mathematicians [1]. However, existing works primarily focus on core concepts and technologies, leaving out extensions, applications, and languages. The handbook aims to provide a comprehensive coverage of constraint programming, offering readers an accurate overview of the entire field and its potential. While each topic is presented in a survey-like manner, some details may be omitted in favor of broader coverage [2].Among various types of uncertainties, randomness and ambiguity are considered crucial and fundamental. The relationship between randomness and ambiguity is discussed, exploring uncertain states and their changes through measures like entropy and hyperentropy. The study investigates uncertainties in chaotic, fractal, and complex networks' evolutions and differentiations. A simple and effective method for simulating uncertainty through knowledge representation is proposed, providing a foundation for automating logical and visual thinking in the presence of uncertainty [4]. The appropriate timing for monitoring implementation remains unclear. Although there is room for improvement, if a data processing algorithm functions correctly, it can be employed separately from the original algorithm. However, there are limitations to its usage [5]

    Keywords: Big Data, biomedicine, cluster, electronic health cards, healthcare

  36. OPTIMAL JOINT USE OF ALTERNATIVE ENERGY SOURCES

    Authors: Javida Damirova, Yaman Asadova, Hajiagha Azizov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-331

    Year: 2023 Pages: 331-337

    Show abstract

    Abstract: The main structural features and operating principles of alternative energy sources are analyzed, the advantages and disadvantages of each of them are determined, as well as their role in the global energy system. It is shown that the efficient use of solar and wind energy, as well as biological and geothermal energy resources, will meet the electricity needs of developing industries and growing populations around the world, save fuels such as hydrocarbons and coal extracted from mineral deposits and to protect the environment, to reduce the pollution of it. It is noted that the basis for the effective operation of alternative energy sources is the correct economic justification of their use, determination of optimal operating modes and options for connecting these energy sources when used together with traditional energy sources and shows the need to develop an optimal selection algorithm to improve transition processes by reducing commutation, considering possible priorities in the grid.

    Keywords: solar, wind, thermal, bioenergy, joint use

  37. SƏNAYE MÜƏSSİSƏSİNİN İNKİŞAFINDA İNNOVASİYALARIN ROLU

    Authors: Kamran İsayev, Fariz Ziyad

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-338

    Year: 2023 Pages: 338-345

    Show abstract

    Abstract: Müasir iqtisadi inkişaf rəqabətdə uğurun əsas amili kimi innovasiyaların rolunun davamlı artması ilə xarakterizə olunur. Yerli istehsal kompleksi müəssisələrin aşağı innovativ fəallığının kəskin problemi ilə üzləşir. Qlobal bazarda strateji hökmranlığa innovasiyalar vasitəsilə nail olmaq olar, ona görə də iqtisadi artımın mühüm xüsusiyyəti davamlı innovasiya prosesinə keçiddir. Sənaye müəssisələri də innovasiyaya ehtiyac olduğunun artıq fərqindədir. İnnovasiyaların tətbiqi sənaye müəssisələri tərəfindən istehsal olunan məhsulların rəqabət qabiliyyətini artırmaq, yüksək inkişaf templərini və gəlirliliyi saxlamaq üçün ən vacib üsullardan biri kimi getdikcə daha çox qəbul edilir. Odur ki, müəssisələr müxtəlif çətinlikləri dəf edərək texnoloji innovasiyalar sahəsində təkbaşına inkişaf etməyə qədəm qoyub. Yeni texnologiyalar bu halda məhsulların istehsalında istifadə üçün köməkçi materiallar kimi çıxış edir.

    Keywords: innovasiya, innovasiya prosesi, innovasiya fəaliyyəti, innovativ inkişaf, innovativ potensial

  38. ANALYSIS OF MODERN MICROCONTROLLERS APPLIED IN INDUSTRY

    Authors: Ganbar Orujov, Jeyran Agamaliyeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-346

    Year: 2023 Pages: 346-356

    Show abstract

    Abstract: This article analyzes the fundamental role and importance of modern microcontrollers in the industrial sector. Modern microcontrollers provide significant and additional functional capabilities in industrial applications. The broad functional scope of these microcontrollers caters to the requirements of evolving technologies in independent projects and industrial processes. As technology advances, modern microcontrollers are adapted for larger and more demanding functional requirements. The significance of modern microcontrollers is increasing in manufacturing processes and automation systems. These microcontrollers assist in automating business processes and enhancing performance. They are utilized in various industrial fields, ranging from efficient energy production to sensor and monitoring systems, security protocols to measurement and control systems. Among the latest trends in modern microcontrollers are the support for more advanced communication protocols, ensuring larger memory and processing power, the development of security features, and the provision of easier programming capabilities. This facilitates the application of modern microcontrollers by project authors and industry practitioners for more effective and independent projects, as well as the creation of more advanced applications in the field of technology.

    Keywords: microcontroller, microprocessor, Peripheral Interface Controller(PIC), Quick Commands

  39. COMPARATIVE ANALYSIS OF METHODS FOR MEASURING THE LEVEL OF LIQUIDS IN RESERVOIRS

    Authors: Tural Hasanli, Akif Khıdırov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-357

    Year: 2023 Pages: 357-366

    Show abstract

    Abstract: Oil level measurement in reservoirs is an important process in the oil industry and energy sectors. This process plays an important role for regulation and control in oil storage and transportation processes, floating oil platforms, terminal and storage systems, gas and oil pipelines, or oil refining and technical applications. This article has discussed in detail the current issues and developments in the research and application of technology level measurements. First, the importance of technology level measurements and the main objectives in this field are clearly explained. The article included the analysis of the comparison technologies and the most positive and independent opinions were highlighted as a result of this comparison. The strengths and potential limitations of each technology are assessed, and readers are presented with a broad perspective for further stages of technology implementation. The article provides readers with the latest information in the field of technology level measurements, based on extensive and independent research, objective comparisons and forecasts of further technology development. This article provides readers with a detailed overview, starting with classifying the various level measurement methods and sensors and highlighting the independent aspects of each method and sensor. Our article reflects the experience of level measurement by capacitance-based, electrical, electromechanical, optical, and electromagnetic wave methods. The interrelationship of these theoretical positions and empirical data provides a basis for readers to better understand the topic and apply independent sensor options to other fields.

    Keywords: Measuring technologies, capacitance-based level measurement, laser method, ultrasonic method, Electrode-based level measurement, level sensors

  40. HYDRAULIC CHARACTERISTICS AND CONSUMPTION PARAMETERS OF PIPELINE FOR MULTIPHASE FLOWS

    Authors: Elman Iskandarov, Ramin Aghasanli, Mahabbat Hasanova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-367

    Year: 2023 Pages: 367-375

    Show abstract

    Abstract: Multiphase flows are found in almost all facilities and objects of the oil industry - oil and gas wells, oil transportation and storage facilities, oil refineries and petrochemical enterprises. Accurate modeling of the hydrodynamics of these processes is required to predict the productivity and operational efficiency of both hydrocarbon deposits and pipelines [2,7,8,10] . However, developing a reliable model for the correct modeling of processes is a very complex issue. Therefore, it is understandable that carrying out laboratory experiments are preferred. According to theoretical assessments and experimental data on the joint transportation of gas, oil, and water through the same pipeline the resistance to flow and the energy required for transportation will be significantly reduced if not oil, water is in contact with the pipe during flow, (although the pipeline's discharge capacity increases due to the addition of water) [8,10]. Experiments demonstrate that the high hydraulic resistance of the pipeline at ambient temperature makes it inefficient to transport high viscosity and paraffinic oils—which freeze at higher temperatures—as well as oil products using conventional methods. There are various multiphase flow structures that can be achieved when transporting oil and water together, regardless of whether the mixing is natural or artificial (for example, coaxial, emulsified, phase-separated, etc.), The coaxial structure forms because the water around the oil keeps it from coming into contact with the pipe wall. Since the contact of the water phase with the inner surface greatly reduces the friction, it significantly facilitates the transportation of the oil water mixture. Transport of multiphase mixtures is often accompanied by phase transformation, which leads to blockages caused by the gas liquid or solid phase is the collection or transport systems. Pipeline plugging results in a variety of technological complications and extra expenses incurred to eliminate their consequences. Most often phase imbalance at specific pressure values and a sudden shift in the carried product's viscosity lead to the formation of difficulties [2]. The article's primary goal is to investigate the hydraulic properties of pipes for multiphase flows. The primary techniques for the combined transportation of gas and oil, as well as an examination of the primary characteristics and structural configurations of multiphase flows.

    Keywords: multiphase flows, pipelines, consumption, pressure, temperature, volume, hydraulic characteristics, and pressure pulses

  41. AZƏRBAYCANIN GÖMRÜK SİSTEMİNİN İNKİŞAFININ VƏ TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİNİN İQTİSADİ PROBLEMLƏRİ

    Authors: Elnur Hüseynov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-376

    Year: 2023 Pages: 376-385

    Show abstract

    Abstract: Bu məqalədə beynəlxalq ticarət hüququnun aktual problemləri və beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin qloballaşması kontekstində onun rolu araşdırılır. Eyni zamanda, digər dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı, bərabərhüquqlu və sivil əsaslarla xarici iqtisadi əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq münasibətlərini fəal şəkildə davam etdirən Azərbaycan dövlətinin gömrük sisteminin təkmilləşdirilməsindəki çətinliklərlə bağlı müəyyən problemlər ortaya qoyulur. Müasir şəraitdə gömrük ödənişləri, bir tərəfdən, bazarın daha çox açıqlığını təşviq edən mühüm tənzimləyici, digər tərəfdən isə proteksionizmin ən geniş yayılmış xarici ticarət alətlərindən biridir. Mövzuya uyğun olaraq məqalənin məqsədi və vəzifəsi xarici iqtisadi fəaliyyətin tənzimlənməsi və gömrük siyasətinin təkamülünü təhlil etməkdir, yəni. bu problemin həllində müsbət nəticələr əldə etmək. Gömrük-tarif tənzimlənməsinin səmərəli fəaliyyət mexanizmi Azərbaycan Respublikasının fəal və vahid gömrük siyasətinin həyata keçirilməsi üçün zəruri şərtdir ki, bu da ixrac-idxal mal axınlarının həcminin artırılmasına və strukturunun təkmilləşdirilməsinə, xarici valyuta axınının səmərəliliyinin yerli sahibkarların ticarət əməliyyatları artırılmasına töhfə verir.

    Keywords: beynəlxalq ticarət, qloballaşma, beynəlxalq iqtisadi hüquq, Azərbaycan Respublikası, gömrük sistemi, qarşılıqlı faydalı iqtisadi əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq və s

  42. 2G, 3G, 4G, 5G ŞƏBƏKƏLƏRİNDƏ SINAQ TESTLƏRİNİN APARILMASI VƏ ANALİZİ

    Authors: Abdulmüsəvvir Əkbəri, Cavidə Dəmirova, Orxan Nuriyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-386

    Year: 2023 Pages: 386-394

    Show abstract

    Abstract: Mobil şəbəkə və ya telefon şəbəkəsində G-texnologiyaların testi və analizi istənilən hər hansı bir BS-in quruluşu, iş prinsipini əsas xüsusiyyətləri təhlil edilmiş, onların üstünlük və çatışmazlıqları, eləcə də qlobal telekommunikasiya sistemlərində rolu müəyyən olunmuşdur. Göstərilmişdir ki, hal- hazırda G-texnologiyaların servis xidmətindən səmərəli istifadə edilməsi dünya üzrə inkişaf edən müasir texnologiyalar cəmiyyətin , əşyaların interneti insanların tələbatını ödəməyə, baza stansiyalarının düzgün servisinin yoxlanılması, testi və analizi daha əhatəli istifadə etməklə, ətraf mühitə radiasiyanın azaldılması imkan yaradır. G-texnologiyaların analizi və testi ilk növbədə onların BTİ-də düzgün əsaslandırılması, daha çox istifadə olunan texnologiyanın optimal seçilməsi, təyin edilməsi eləcə də prioritetlər nəzərə alınmaqla kommutasiyaların azaldılması yolu ilə testin yaxşılaşdırılması üçün optimal seçim və real testin analiz zərurəti qeyd edilmişdir.

    Keywords: 5G, 4G, LTE, HSPA+, WCDMA, 3G, G, GSM, 3G+, CSFB, CS, BANDWITH, RSRP, CINR, SINR, DOWNLOAD, UPLOAD, PING, Şəbəkə, Məlumatların ötürülməsi, Baza ötürücü stansiyası, Transmissiya

  43. AUDIT FƏALIYYƏTININ INKIŞAF PERSPEKTIVLƏRI VƏ AUDITIN KEYFIYYƏTININ TƏKMILLƏŞDIRILMƏSI ISTIQAMƏTLƏRI

    Authors: Sevda Məmmədova, Arzu Ağayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-395

    Year: 2023 Pages: 395-406

    Show abstract

    Abstract: Hazırda audit ictimaiyyəti auditin tənzimlənməsi sistemində təklif olunan islahatları, bu dəyişikliklərin qəbul ediləcəyi təqdirdə audit bazarı və bütövlükdə iqtisadiyyat üçün müsbət və mənfi nəticələrini fəal şəkildə müzakirə edir və qanunvericiliyin daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətləri də nəzərdən keçirilir. Bu təkliflərin öyrənilməsi və tədqiqi inteqrasiya proseslərinin inkişafı və dünya iqtisadiyyatlarının qloballaşması şəraitində kifayət qədər vacib olan, müəyyən edilmiş beynəlxalq təcrübəyə uyğun gələn audit fəaliyyətini tənzimləyən qanunların və standartların vahid sistemini formalaşdırmağa imkan verəcəkdir. Buna qanunvericiliyin mütərəqqi təkmilləşdirmə prosesi, bütün maraqlı tərəflərin rəyləri nəzərə alınmaqla, müsbət təcrübənin və qabaqcıl təcrübənin və qabaqcıl təcrübənin qorunub saxlanılmasını təmin etməklə, auditor fəaliyyətinin tənzimlənməsinin mövcud sistemində islahatların aparılmasına ağlabatan yanaşma ilə nail olmaq olar. audit bazarında vəziyyəti qeyri-sabitləşdirə biləcək inqilabi qərarlar. Audit xidmətləri müasir rəqəmsal iqtisadiyyatda təsərrüfat subyektlərinin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin problemli tərəflərini müəyyən etmək üçün effektiv vasitə kimi. Auditin avtomatlaşdırılması vasitələrinin praktiki əhəmiyyətinin öyrənilməsi, audit zamanı istifadə olunan proqram təminatının xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi. Tədqiqatda təhlil, sintez, analogiya, təsnifat və məntiqi yanaşma kimi elmi biliyin üsullarından istifadə edilmişdir. Audit zamanı enerji xərclərini azaltmağa və audit fəaliyyətinin qanunla müəyyən edilmiş bütün qayda və qaydalarına əməl olunmasını təmin etməyə imkan verən proqram məhsullarının xüsusiyyətləri müəyyən edilmişdir; göstərilən audit xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün informasiya texnologiyalarından istifadənin əhəmiyyəti müəyyən edilmişdir, sübut edilmişdir.

    Keywords: audit fəaliyyəti, islahat, qanunvericilik, audit təşkilatları, auditorlar, yoxlanılan subyektlər

  44. СИСТЕМА ПРОВЕДЕНИЯ КОНТРОЛЯ ОРГАНАМИ ПО СЕРТИФИКАЦИИ НА ОТРАСЛЯХ ЛЕГКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ И ЗНАЧИМОСТЬ ПРОВЕДЕННЫХ ИМИ ИСПЫТАНИЙ

    Authors: Заур Гулиев

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-407

    Year: 2023 Pages: 407-416

    Show abstract

    Abstract: В данной работе, а конкретно в исследовании приведены проверки ныне существующих стандартов контроля, а также испытаний на отраслях легкой промышленности. По результатам опыта и опроса среди персонала и лиц, ответственных за проведения контроля, выявлено допущение погрешностей и недочетов, связанных устаревшими технологиями и оборудованием проверки. В ходе исследования было важным внедрение опыта зарубежных специалистов и ожидание положительных отзывов. Основой любого контроля и главная ее цель - это обеспечение безопасности жизни и здоровья потребителя отрасли легкой промышленности. Значимость исследования это изучение иностранных подходов и внедрение их на отечественные предприятия. Внедрение в испытание иностранных технологий - это путь к высшему качеству и обеспечения полной безопасности людей, экономия времени и средств.

    Keywords: контроля, исследования, обеспесение, проверка, безопасность

  45. İNFORMASİYA TEXNOLOGİYALARI TURİZM BAZARININ İNKİŞAF AMİLİ KİMİ

    Authors: Novruza Adilova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-417

    Year: 2023 Pages: 417-428

    Show abstract

    Abstract: Məqalə turizm sənayesini dəyişdirən əsas amil kimi turizm bazarının müasir inkişafına və informasiya texnologiyalarına həsr olunub. Turizmdə informasiya texnologiyaları anlayışlarını təqdim edir, onların təsnifatını, habelə turizm sənayesi müəssisələrində informasiya texnologiyalarından istifadənin əsas istiqamətlərini təqdim edir. Müasir dövrdə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sistemindən istifadə etmədən turizm sənayesində hər hansı bir şirkətin uğurlu inkişafına nail olmaq mümkün deyil. Turizm məhsulunun inkişafının xüsusiyyətləri və ticarət texnologiyası mövcud nəqliyyat növləri və turistlərin yerləşdirilməsi haqqında məlumatı tez bir zamanda təmin edə bilən sistemlərə ehtiyac yaradır, yerlərin bron edilməsini və saxlanmasını qısa müddətdə təmin edir. Məqalədə turizm şirkətinin fəaliyyətinin düzgün qurulmasına və mənfəətin artırılmasına imkan verəcək yeni İKT nailiyyətlərinin daim inkişafı və tətbiqinə ehtiyac göstərilir. Elmi məqalədə informasiya texnologiyalarının turizm sənayesində xidmətin keyfiyyətinə təsiri araşdırılır və onlardan istifadənin müxtəlif aspektləri təhlil edilir. Müəlliflər turizm sənayesində informasiya texnologiyalarından istifadənin faydalarını, həmçinin potensial problem və riskləri müzakirə edirlər. Turizm sənayesində informasiya texnologiyalarından səmərəli istifadə üçün strategiya və tövsiyələr təklif olunur.

    Keywords: informasiya texnologiyaları, turizm sənayesi, xidmət keyfiyyəti, marketinq, bronlaşdırma, rezervasiya, ödəniş, onlayn xidmət, informasiya texnologiyaları, turizm, avtomatlaşdırma

  46. İNSAN RESURSLARININ İDARƏ EDİLMƏSİ

    Authors: Salman Salmanov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-429

    Year: 2023 Pages: 429-437

    Show abstract

    Abstract: Bir çox işçi iş yerlərində əməkdaşlıq və ya məsuliyyətin yeni səviyyələrinə hazır deyil. Bundan əlavə, bəzi şirkətlər yeni yanaşmaya bəhanə kimi işçilərə lazım olanda istifadə olunacaq iqtisadi faktor kimi yanaşır və sonra buraxırlar. Bu münasibət təşkilatlarda əxlaqın və öhdəliklərin azalmasına, həmçinin performansın aşağı düşməsinə səbəb olur. HRM ilə bağlı araşdırmalar göstərdi ki, şirkətlərdə öhdəliyin azalması üçün işəgötürən və işçi arasında həqiqi insan və sosial münasibətlərin zəif olduğu yerlərdə və harada baş verir. Ümumiyyətlə, işəgötürən işçinin tam bağlılığını və həvəsini motivasiya etməlidir. Bir araşdırma göstərdi ki, işçilərin əksəriyyəti şirkətlərinin uğurlarına töhfə verdiklərini hiss etsələr də, onların zəhmətinin tam şəkildə tanındığına və qiymətləndirildiyinə şübhə ilə yanaşırlar. Bəzi şirkətlər işçilərin etibarının azalması səbəbindən yaxşı işçiləri saxlamaqda çətinlik çəkirlər. HRM üçün mühüm problem yeni sosial müqaviləyə uyğun olmaq üçün fəaliyyətin qiymətləndirilməsi, təlim, kompensasiya və mükafatlandırma təcrübələrinə yenidən baxılmasıdır. Bundan əlavə, ağıllı təşkilatlar geniş peşəkar təlim və inkişaf imkanları, karyera məlumatı və qiymətləndirilməsi və karyera kouçluğu təklif etməklə işçilərin uzunmüddətli uğurlarına töhfə verir. Bu proqramlar etimadı qorumağa və təşkilatın sosial kapitalını artırmağa kömək edir. İşçilər buraxıldıqda və ya könüllü olaraq ayrıldıqda belə, onlar tez-tez şirkətə qarşı xoşməramlı hisslərini saxlayırlar. Digər aktual məsələ karyeranın təbiətinin dəyişməsidir. HRM işəgötürənlər və işçilər arasındakı münasibətlərdəki son dəyişikliklərə və uzaqdan işləmə, iş mübadiləsi, autsorsinq və virtual komandalar kimi yeni iş üsullarına cavab verməklə işçilərə və təşkilatlara fayda verə bilər. Günümüzün ən yaxşı şirkətləri iqtisadi əsaslara əsaslanaraq tez düzəlişlər axtarmaqdansa, insanlara düzgün davranmağın və uzunmüddətli düşünməyin vacibliyini dərk edirlər. Seçilən işəgötürən, yalnız əmək haqqı və mənfəətin bölüşdürülməsi kimi maddi faydalara deyil, həm də qeyri-maddi (iş/həyat balansı, etibara əsaslanan iş mühiti kimi) diqqət mərkəzində olan insan resursları təcrübələri səbəbindən potensial işçilər üçün olduqca cəlbedici olan şirkətdir. və sağlam korporativ mədəniyyət) və bu, ani problemlərin həllinə uzunmüddətli baxışı əhatə edir. İnsanları cəlb etmək və yüksək öhdəliklərə təkan vermək və performans baxımından seçilmiş işəgötürən təşkilatın özünəməxsus məqsəd və ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmış diqqətlə balanslaşdırılmış HR strategiyaları, siyasətləri və təcrübələri dəsti seçir. İnsan resurslarının idarə edilməsinə strateji yanaşma üç əsas elementi tanıyır. Birincisi, qlobal əsasda daha rəqabətədavamlı olmaq və keyfiyyət, innovasiya və müştəri xidmətlərini təkmilləşdirmək. İkincisi, insan resursları menecerlərindən işçilərin inkişafı və məmnunluğuna diqqət yetirmələri gözlənilir, çünki onlar təşkilatların əsas aktivləri hesab olunurlar. Və işçi qüvvəsi davamlı rəqabət uğurunda ən vacib amil ola bilər. İnsan kapitalı işçilərin birləşmiş bilik, təcrübə, bacarıq və bacarıqlarının iqtisadi dəyərini ifadə edir. İnsan kapitalını yaratmaq üçün HRM ən yaxşı istedadların tapılması, onların bacarıq və biliklərinin təlim proqramları və şəxsi və peşəkar inkişaf imkanları ilə artırılması, biliklərin mübadiləsini gücləndirən və insanlara verdikləri töhfələrə görə müvafiq olaraq mükafatlandıran kompensasiya və imtiyazlar təmin etmək üçün strategiyalar hazırlayır. təşkilat. Üçüncüsü, insan resurslarının idarə edilməsi təşkilatın strategiyasını və məqsədlərini insan kapitalının idarə edilməsinə düzgün yanaşma ilə birləşdirən uyğun bir prosesdir. HRM üç əsas yolla dəyişir: insan kapitalının yaradılmasına diqqət yetirmək, qlobal HR strategiyalarını inkişaf etdirmək və effektiv işçi qüvvəsini saxlamaq. Məqalədə menecerləri xüsusilə narahat edən cari strateji məsələlər müzakirə olunur.

    Keywords: İnsan Resursları, İdarə Etmə, HRM, Qərar Qəbuletmə, İnsan Kapitalı

  47. TEXNOLOJİ PROSESİN KONTROLLERLİ İDARƏETMƏ SİSTEMİNİN İŞLƏNMƏSİ

    Authors: Sevinc Baxşəliyeva, Zərifə Mahmudova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei35122023-438

    Year: 2023 Pages: 438-448

    Show abstract

    Abstract: Sənaye istehsalatı inkişafının müasir etapı qabaqcıl texnologiyadan istifadə edilməsi, fəaliyyətdə olan, həmçinin layihələndirilən avadanlığın yüksək keyfiyyətli istismar xarakteristikalı olmasının təmin edilməsi, istehsal itkilərinin minimum olmasının əldə edilməsi ilə xarakterizə olunur. Bütün bunlar ancaq sənaye obyektlərinin idarə edilməsinin keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəltməklə, həmçinin texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin TPAİS- in geniş tətbiqi köməyi ilə əldə oluna bilər. Hal-hazırda istehsalatın miqyasının, avadanlığın vahid gücünün artımı, istehsal proseslərinin mürəkkəbliyi, rejimlərinin intensivləşməsi hər şeydən əvvəl TPAİS-in yaradılmasının texniki-iqtisadi əsasını təşkil edir. Əmək məhsuldarlığının proseslərin avtomatlaşdırılmasının köməyilə yüksəldilməsi, istehsalatın genişləndirilməsinin əsas mənbəyindən birinə çevrilmişdir. Göstərilən cəhətlər proseslərin avtomatlaşdırılmasının tətbiqinə, texniki səviyyəsinə, onların etibarlığına, dəqiqliyinə səmərəliliyinə yeni tələbatlar qoyur. Proseslərin avtomatlaşdırılmasının tətbiqinin digər bir əsas cəhəti ondan ibarətdir ki, sənaye şəraitində əhəmiyyətli miqdarda olan istehsal ehtiyatları potensialından istifadə edilməsi əldə edilir. Odur ki, birinci plana texnoloji proseslərin optimal idarə olunması çıxmış olur və bu çox hallarda inkişaf etmiş TPAİS-in tətbiqi ilə əldə olunur. Beləliklə, neftqazmədən ərazilərinin çirkləndirməsinin ləğv edilməsi və onların qorunmasında aktual problemlərdən hesab olunurlar. Bu istiqamətdə azhasilatlı quyuların fasiləli istismar rejiminə keçirilməsi çıxarılan lay sularının həcmlərinin və həmçinin də quyuların yeraltı təmirlərinin ümumi sayının xeyli azalmasına imkan yaradır.

    Keywords: Texnoloji proses, neft hasilatı, riyazi model, texniki vəsait, əməliyyat xüsusiyyətləri