Volume 18, Issue 7 (2022)

  1. LABORATORİYA ŞƏRAİTİNDƏ YENİ KOMPOZİSİYANİN DUZÇÖKMƏYƏ QARŞI EFFEKTİVLİYİ

    Authors: Mehparə Adıgözəlova, Nicat Xaliqov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-05

    Year: 2022 Pages: 5-9

    Show abstract

    Abstract: Neft yataqlarının işlənməsi və istismarı təcrübəsi göstərir ki, quyularda və avadanlıqlarda qeyri-üzvi duzların çöküntülərinin qarşısını almaq üçün neft hasilatının texnoloji proseslərinə əsaslanan üsullardan istifadə etmək olar. Xüsusilə, neft yataqlarının daşması zamanı kimyəvi cəhətdən bir-birinə uyğun gəlməyən suların qarışması istisna olmaqla, duzlu çökmənin səbəblərindən biri yatağın neft yığımında, örtüklərində su-neft axınının sürətinin artmasına səbəb olan aşağı yapışma qabiliyyətidir. Neft-mədən sistemində rastlaşdığımız bu hal neft itkisi iə yanaşı, əlavə təmir xərclərinə səbəb olur. Nəzərə alsaq ki, neft sənayesində ən mühüm vəzifə neftin hasilatı, yığılması və emalının səmərəliliyini artırmaqdır. Bu problemin həllində vacib istiqamətlərdən biri qeyri-üzvi duzların yataqları ilə mübarizədir. Laboratoriya şəraitində inhibitorun tərkibinin effektivliyini qiymətləndirmək üçün tədqiqatlar aparılmışdır. 4%NH4F+7%HCl+1%metanol+0,3% səthi aktiv maddə +100% qədər su tərkibli kompozisiya hazırlanmışdır. Xlorid turşusunda həll olan ammonium biofluorid onu qismən neytrallaşdırır və bu reaksiya nəticəsində turşu və ammonium xlorid əmələ gəlir. Hidrogen flüorid silikat və alüminosilikat mineralları ilə təmas səthinin güclü korroziyası ilə reaksiyaya dail olma xüsusiyyətinə malikdir. Kompozisiyaya əlavə edilən qələvi xüsusiyyətli metanol məhlulun turşuluğunu azaltmaq üçün istifadə edilmişdir. "Neft-ingibirləşdirici məhlul" sərhədində fazalararası gərginliyi azaltmaq məqsədilə turşu aşqarların təsirini yüksltmək məqsədilə səthi aktiv maddə əlavə edilir. Kompozisiyanı tərkib sınağı Suraxanı neft yatağının model lay sularında aparılmışdır. Kompozisiya rəngsiz, iysiz kimyəvi regentdir. Reagent təhlükəli olmayıb xüsusi saxlanma tədbirləri tələb etmir, suya asanlıqla dozalanır və uzunmüddətli saxlama zamanı keyfiyyətini itirmir.

    Keywords: duzçökmə, inhibitor, model lay suyu, kompozisiya, mineral duzlar

  2. ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ИНДЕКСА ИНКЛЮЗИВНОГО РАЗВИТИЯ

    Authors: Namig Isazade

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-10

    Year: 2022 Pages: 10-22

    Show abstract

    Abstract: В XXI веке «инклюзивность» является общегуманитарной темой, которая охватывает экономические, социально-психологические, культурологические, ментальные, информационно-технологические и другие аспекты жизни общества и личности. Инклюзивное развитие следует также рассматривать как переход к новому этапу общественного развития, так как оно является связующим звеном между государственным и общественным развитием. Важным условием здесь является правильный подход, составление индивидуальной, с учётом специфики и проблем определённой страны, «стратегии инклюзивного развития». Таким образом, изучение индекса инклюзивного развития, его основных параметров, которые играют значимую роль в выявлении рейтинга стран, а также в предпочтительном выделении стран, добившихся оправданных успехов в области применения инклюзивного развития, заслуживает особого исследовательского внимания. Следовательно, можно предположить, что проведение эконометрического анализа позволит определить степень зависимости двенадцати параметров от индекса инклюзивного развития. Индекс инклюзивного развития базируется на двенадцати параметрах, которые разделяются на три группы: в первую группу входят параметры экономического роста и развития; во вторую – параметры инклюзивности; в третью - межпоколенческая справедливость и устойчивость. В отчёте Всемирного экономического форума, где представлены результаты рейтинга 107 стран по ИИР за 2018 год, страны проранжированы и сгруппированы по двум группам – развитые (29 стран) и развивающиеся (78 стран) страны, при этом за основу группировки принято различие в определении уровня бедности между странами. Целью предлагаемого исследования является выявление уровня зависимости между двенадцатью индикаторами индекса инклюзивного развития посредством эконометрического анализа. Это, в свою очередь, позволит нам определить достаточность индикаторов ИИР, а также усовершенствовать формулу её вычисления.

  3. ИССЛЕДОВАНИЕ ВЛИЯНИЯ ТЕПЛОВОЙ ОБРАБОТКИ НА ЭЛЕКТРОФИЗИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ КРЕПЛЕНЫХ ВИН

    Authors: Айнур Мамедова

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-23

    Year: 2022 Pages: 23-30

    Show abstract

    Abstract: Контактный нагрев долгие годы оставался лишь монополией металлургической промышленности. В последние годы этот метод термической обработки нашел широкое применение и в других областях, в том числе в пищевой промышленности [4]. Методы контактного электронагрева более эффективны для однородных материалов, при этом их свойства не изменяются в процессе обработки. Суть электроконтактного нагрева заключается в том, что электрический ток, проходящий через продукт, сопровождается сопротивлением и, таким образом, вызывает нагрев изделия по закону Коула-Ленса [5]. Установлено, что удельное сопротивление десертных вин с одинаковым содержанием спирта, сахара и разной окраски колебалось в пределах 4,1 (красные) - 4,6 (темно-красный) [6]. Приведены результаты исследований, проведенных с целью уточнения зависимости обработки виноматериалов от времени обработки. .Как видно, с увеличением времени термообработки удельное сопротивление виноматериала снижается. Чрезмерное окисление вина более соответствует относительному изменению удельного электрического сопротивления. По мере увеличения времени нагрева виноматериалов при одной и той же температуре удельное сопротивление в зависимости от химического состава снижается в разной степени. В разных сортах виноматериалов и в разные промежутки времени относительное изменение характеристики удельного сопротивления неодинаково. Если удельное сопротивление виноматериала в первые четыре дня уменьшается в среднем на 0,150 Ом.м, то его изменение в последующие четыре дня составит 0,020 Ом.м. Приведен график сравнения глубины и интенсивности процессов в виноматериалах, прошедших термическую обработку разными способами. Получается, что при электроконтактном нагреве и при существующей технологии происходят более глубокие изменения химического состава. Как видно из графика, чем глубже химические превращения в виноматериале, тем ниже его удельное электрическое сопротивление. Это показывает, что величина удельного сопротивления термообработанного виноматериала свидетельствует о глубине протекающих в нем физико-химических и биохимических процессов [7]. Спектрофотометрическую характеристику модеризованных виноматериалов проводили на спектрофотометре СФ-4 российского производства. Расстояние между стенками ванны 1 см. Исследования, проведенные для определения влияния химического состава виноматериала на специальное электрическое сопротивление показали, что специальное электрическое сопротивление влияет не только на химический состав виноматериалов (спирт, сахар, кислотность и т.д), но и оказывает существенное влияние на все параметры, а также на ее цвет. Обращая внимание на графический вид обработки виноматериала существующей технологией при температуре 650-700 (338-343K), становится ясно, что электроконтактная обработка виноматериала на 3-3,5 часа эквивалентна обработке существующей технологией на 20-22 дней. Во время исследования электрофизических особенностей соков и виноматериалов было выявлено, что по мере увеличения объема обрабатываемого материала температура в нагревателе снижается. Это объясняется тем, что для каждого типа нагревателя с определенным объемом существует специальное удельное напряжение.

    Keywords: виноград, вино, мезга, мадера, портвейн, тепловая обработка

  4. THE IMPACTS OF TODAY’S UNPRECEDENTED CATASTROPHE -CORONAVİRUS PANDEMİC ON WORLD ECONOMY

    Authors: Aytaj Askerova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-31

    Year: 2022 Pages: 31-41

    Show abstract

    Abstract: Nowadays, one of the global and actual issues all over the world is considered coronavirus pandemic. Around 200 countries have gone into lockdown and international corporations are working in terror all around the world, concerned that financial circumstances will fall in the future. As a result, the purpose of this research is to present a framework that reflects the pandemic's effects and potential responses. Economic development is slow, especially in developing states. We will examine how the corona virus will affect business performance and economic situations. Covid-19 is posing a threat to people all over the world. The whole world is struggling with covid-19. Since it began in Wuhan, China, the Covid-19 poses a danger to everyone. Many people died because of corona across the world. Following the global spread of the coronavirus, each country has been placed under lockdown. The COVID-19 pandemic causes global GDP to drop by as much as 3%, while developing countries which the most impacted, losing as much as 4% on average, but some countries losing more than 6.5 percent and world merchandise trade dropped by as much as 13% in 2020. Human living costs rose almost immediately. We will discuss the effect of lockdown on the world economy in the post-Covid-19 period in this article.

    Keywords: Economy, COVID-19 pandemic, economic development

  5. NEFT-MƏDƏN AVADANLIQLARINDA PLASTİK MATERİALLARDAN HAZIRLANAN HAMAR HİSSƏLƏRİN DƏQİQLİYİNİN TƏDQİQİ

    Authors: Həsənova Nailə, Aytən Mövsümova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-42

    Year: 2022 Pages: 42-48

    Show abstract

    Abstract: Məqalə, neft-mədən avadanlıqlarında plastik materiallardan hazırlanan hamar hissələr (əsasən, onların hərəkətli və hərəkətsiz birləşmələri) və detalların dəqiqliyinin öyrənilməsi şərh edilmişdir. Plastik hissələrin xüsusiyyətləri istismar zamanı özünü göstərir, onların etibarlılığını, davamlılığını, həmçinin uzunömürlülüyünü artırır. Hamar hissələrin plastik materiallardan hazırlandığı halda, onların davamlılığını yaxşılaşdıra və xidmət müddətini uzada bilərik. Plastik materiallardan hazırlanmış hamar hissələr tətbiqi geniş olduğuna görə, istehsalın həcminin artırmaqla, onlar dünya neft sənayesində öz yerlərini tutmuş olurlar. Neft-mədən avadanlıqlarının plastik hissələrinə tələblər olduqca yüksəkdir. Hər bir vəziyyətdə, plastik materialdan, hazırlanan hissələrə qoyulan tələblər, istismar şəraiti eləcə də, materilanın konstruktiv xusiyyətinə uyğun olaraq dəyişir. Tələblər dedikdə, mexaniki möhkəmlik, ölçmə dəqiqliyi, korroziyaya davamlılıq və xarici təsirlərə qarşı dayanıqlıq aiddir. Neft-mədən avadanlıqlarında istifadə olunan hamar plastik hissələrin istehsal texnologiyasının təhlili, onların dəqiqliyi həmçinin plastik materialdan hazırlanan hissələrin möhkəmliyi araşdırılmışdır .

    Keywords: plastik material, hamar hissə, uzunömürlülük, dəqiqlik, material

  6. DİK BORULARDA FAZALARIN SÜRÜŞMƏSİNİN MULTİFAZALI QARIŞIĞIN SIXLIĞINA TƏSİRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

    Authors: Fidan İsmayılova, Elman İskəndərov, Hikmət Bəbirov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-49

    Year: 2022 Pages: 49-54

    Show abstract

    Abstract: Neftqazçıxarmada dəniz karbohidrogen yataqlarının mənimsənilməsi zamanı neftin və qazın çıxarılması, yığılması və nəqli ilə bağlı aşağıdan yuxarı və yuxarıdan aşağı istiqamətlənmiş qravitasiyalı, vertikal axınlara tez-tez rast gəlinir. Qaz-maye qarışığının aşağıdan yuxarı hərəkəti zamanı qaz fazasının sürüşmə effekti nəzərə alınmaqla onun sıxlığının necə dəyişilməsi tədqiq olunmuş və həcmi sərf qaz tutumunun dik borularda müxtəlif qiymətləri üçün qazın mayeyə nisbətən nisbi sürətindən asılı olaraq qarışığın sıxlığının monoton olaraq artması müəyyən edilmişdir. Qaz-maye qarışığının dik boruda hərəkəti zamanı hərəkət rejiminin dəyişməsi nəticəsində mayedə paylanan qabarcıqların ölçülərindən asılı olaraq qazın disperqlənməsi müxtəlif olur. Qaz qabarcıqları təzyiq azaldıqca bir-biri ilə birləşərək böyüdükləri üçün axının struktur formasının da dəyişilməsinə gətirib çıxarır. Təsadüfi deyil ki, bir çox hallarda uzunluğu böyük olan dik borularda qabarcıqlı strukturun mərmili, sonra isə həlqəvi formaya keçməsi müşahidə olunur. Sürüşmə effektini azaltmaq məqsədilə nisbətən kiçik diametrli dik borudan istifadə olunması hesabına maye axınının sürətinin artırılmasının məqsədəuyğunluğu təklif edilmiş, itkilərlə və diametrin əsaslandırılması ilə bağlı xüsusi hesablamaların da aparılmasının vacibliyi qeyd olunmuşdur.

    Keywords: dik boru, multifazalı axın, sıxlıq, sürüşmə effekti, qaz tutumu, axının strukturu

  7. OVERHEAD ALLOCATION TECHNIQUES AND FINANCIAL PERFORMANCE

    Authors: Elvin Abdullayev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-55

    Year: 2022 Pages: 55-63

    Show abstract

    Abstract: In recent years sales of cellular connection has become the fastest growing industry and one of the major areas of domestic and global telecommunications markets. The rapid growth of information flows requires accelerated development of the cellular market and continuous improvement methodology, economic theory, and methods of analysis and management in this area. The most important tasks of modern management practices are to develop and implement decisions to achieve financial and economic stability and efficiency of the organization.In this regard, there are problems with the need to develop, apply, and perspective development of theoretical-methodological and administrative - actual methods to cost analysis and product costs in the economic activities of mobile companies, which determines the relevance of the research topic. All this leads to problems associated with the need to develop theoretical and methodological, organizational, and practical approaches of management analysis of cellular companies in the modern economy of our country and determines the relevance of the research topic. From a cost management standpoint, the research suggests that manufacturing organizations employ the ABC method since it allocates overhead expenses more correctly than alternative cost accounting systems. Adopting this approach will result in: a) a better knowledge of the business processes that drive costs, b) a better technique for identifying productivity improvements that improve service delivery, and c) a clear identification of the performance metrics that improve cost management. These are critical elements of continuous improvement and comprehensive quality management programs that are critical to achieving an organization's objectives, goals, and, ultimately, financial success.

    Keywords: over head, costs, economic development

  8. LABORATORIYA ŞƏRAITINDƏ YÜKSƏKPARAFINLI NEFTIN REOLOJI XASSƏLƏRININ TƏDQIQI

    Authors: Fəhmin Əzizli, Elnur Əlizadə, Mehparə Adıgözəlova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-64

    Year: 2022 Pages: 64-68

    Show abstract

    Abstract: Sanqaçal yatağının nefti yüksək özlüdür, yüksək miqdarda parafin və qatranlara malikdir, bununla əlaqədar olaraq hasilat zamanı APQÇ-nin əmələ gəlməsində və neft-mədən avadanlıqlarında intensiv toplanmasında problemlər yaranır. Bundan əlavə, bu neft, əsasən, magistral kəmər vasitəsilə nəql olunur.Səmərəli nəqli üçün reoloji parametrlərin müəyyən göstəricilərinə riayət etmək lazımdır. İşdə qarşıya qoyulan problemləri həll etmək üçün biz Sanqaçal yataqlarından hasil olunan neftin reoloji xassələrinin laboratoriya tədqiqatları kompleksini həyata keçirdik. Sınaqlar aparıldı və depressiv, antiturbulent və demulqasiyaedici xüsusiyyətlərə malik kompozisiyalardan istifadə edilmişdir. Boru kəmərinin ötürmə qabiliyyətini artırmaq üçün, yəni. neft qarışığının nəqlinin səmərəliliyini artırmaq üçün biz təzyiq düşməsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilən anti-turbulent əlavələr seçmişik. Reagentlər təzyiq düşməsini və maye axınının sürətini ölçməyə imkan verən viskozimetr qurğusundan istifadə etməklə UIN-1 qurğusunda sınaqdan keçirilmişdir. Döngənin uzunluğu 1 m, kapillyar diametri 0,025 mm, temperatur 30°C, hidrodinamik rejim isə işlənmiş turbulent rejimə (Re>3000) uyğun gəlirdi.Reagentlərin təsir effekti “Soyuq çubuq testi” (“soyuq çubuq” üsulu) üzrə aparılmışdır. Bu üsul parafin çöküntülərinin əmələ gəlməsinin və toplanmasının bütün mərhələlərini həyata keçirir: kristallaşma mərkəzlərinin əmələ gəlməsi, parafin kristallarının və ağır neft komponentlərinin böyüməsi və çökməsi, hərəkət edən neft axınının təsiri altında çöküntülərin dağılması.

    Keywords: parafin, asfalten, qatran, sıxlıq, neft, emulsiya, laboratoriya, neftin axma nöqtəsi, məhlul, çökmə üsulu

  9. СПОСОБ ДЕТЕКТИРОВАНИЯ ВНУТРИПЛАСТОВЫХ ПЕРЕТОКОВ ЖИДКОСТИ НАГНЕТАТЕЛЬНЫХ СКВАЖИН

    Authors: Джавахир Гасымова

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-69

    Year: 2022 Pages: 69

    Show abstract

    Abstract: Приведены различные способы установления фильтрацион¬ных харак¬терис¬¬¬тик в меж¬сква-жинном пространстве нефтяного пласта и проведен качественный анализ с целью определения их преимуществ и недостатков. Пред¬ло¬гаемый способ детектирования внутрипластовых перетоков жид¬кос¬ти наг¬не¬та¬тельных скважин заключается в том, что проекты заводнения корректиру¬ют¬ся на основе инфор¬ма¬ции, полученной в результате анализа продукции до¬бываю¬щих скважин на наличие электропарамагнитного резонансного сигна¬ла от маг¬нит¬ного компо¬зита, содержащего спинмеченный макрогетероцикл, ха¬рак¬тери¬зу¬ю¬щей наличие и/или отсутствие перетоков в межскважинном прос¬тран¬стве жидкости, нагне¬таемой через нагнете¬тельные скважины в дре¬ни¬руемую часть пласта. Таким образом, определяется маршрут¬ная карта межскважинного по¬ро¬вого пространства на дренируемом участке пласта, что позволяет вносить со¬ответствующие коррективы в реализуемые проекты заводнения, направ¬лен¬ные на поддержание пластового давления. Новизна разработки заключается в том, что нагнетаемая через нагне¬та¬тель¬ные скважины в дренированное пластовое простанство жидкость до ее за¬качки обраба¬тывается специально приготовленной на основе магнитного на¬нокомпозита, содержащего спинмеченный макро¬гетеро¬цикл с требуемыми по температур¬ному, седиментационному, во¬до¬родному, грануля¬ции, кор¬ро¬зи¬он¬ной устойчивости и агломерационной стабильности пока¬зате¬лями, а на ус¬тье продукция добывающих скважин подвергается анализу на наличие элек¬тро¬-парорезонансного (ЭПР) сигнала для определения в ней закаченной в плас¬товое пространство обработанной жидкости. Обработка нагнетательной жидкости водной суспензией, пригото⬬ле¬н¬ной на основе маг-нитного нанокомпозита, содержащего спинмеченный мак¬ро¬гетероцикл придает ей ЭПР актив¬ность, что позволяет детектировать в про¬дук¬ции добывающих скважин наличие нагнета¬тель¬ной жидкости. Информация, характеризующая сос¬тояние и степень дрени¬ро-ван¬ности завод¬ня¬емого пласта, является базовой для определения более пред¬поч¬тительных координатов расположения допол¬ни¬тель¬ных нагнетательных сква¬жин.

    Keywords: детектирование внутрипластовых перетоков, заводнение, элек¬тро-парамаг¬нитный резонансный сигна¬л, магнитный композит, фильтра¬ци¬он¬но-емкостные свойства, внутрипластовое давление, дренирование продук¬тив¬ного пласта

  10. BIOKÜTLƏ VƏ ODUN KÜLÜ ISTIFADƏSI ILƏ YÜKSƏKKEYFIYYƏTLI KOMPOSTUN ALINMASI VƏ XASSƏLƏRININ TƏDQIQI

    Authors: Günel Şamilova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-75

    Year: 2022 Pages: 75-80

    Show abstract

    Abstract: Respublika ərazisində ağac tullantılarını səmərəli istifadə edib ağac külünə çevirərək tullantı miqdarını azaldıb alınmış küllə biokütlə qatışığından hazırlanmış kompost vasitəsi ilə həm şoran və şorətək torpaqlarla, həm zərərvericilərlə təbii və iqtisadi cəhətdən səmərəli mübarizə vasitəsi həmçinin, yüksək məhsuldarlıq əldəetmə üsulu göstərilmişdir. Məlum olmuşdur ki, bütün şoran və şorətək torpaqlarda şoranlaşma eyni dərəcədə olmadığına görə min və max miqdarda hazırlanmış nümunələr öz faydalılığını göstərmişdir. Sözügedən problemin aradan qaldırılma vasitəsi olan kopost üçün təcrübələr aparılmışdır.

    Keywords: şoran və şorətək torpaq, biokütlə, peyin, ağac külü, kompost, gübrə, məhsuldarlıq

  11. KƏSİLİŞLƏRİN STRATİQRAFİK AYRILMASI MƏQSƏDİLƏ RİYAZİ ÜSULUN TƏDQİQİ GEOAKUSTİK KƏSİLİŞİN QURULMASI

    Authors: Kifayət Kərimova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-81

    Year: 2022 Pages: 81-88

    Show abstract

    Abstract: Bildiyimiz kimi, akustik karotaj məlumatlarına əsasən süxurların sıxlığı və sürəti ilə əlaqədar olan, akustik xarakteristikalardan vacibi sayılan akustik sərtliyi lazimi dəqiqliklə təyin etmək mümkündür. Bu parametr əsasında mühitin sıxlığı və məsaməliyi ilə yanaşı, həm də kəsilişin həm şaquli (QGT üsulları kompleksində) həm də radial (seysmik kəşfiyyatı məlumatları kompleksində) istiqamətlərdə litoloji xüsusiyyətləri birmənalı təyin edilir ki, bu parametrdən ilkin informasiya mənbəyi kimi layların əksolma əmsalının təyinində istifadə olunur. Odur ki, tədqiqat işində Günəşli yatağının quyu kəsilişlərində mədən geofiziki üsulları kompleksində akustik karotajı məlumatları bazasında MQ çöküntülərində interval sürəti (Vp), akustik sərtlik və əksolma əmsalının (Kəks.) qiymətləri hesablanmış, tədqiqat obyektinin quyu kəsilişləri üzrə geoakustik modeli qurulmuşdur. Bu kəmiyyətlərin təyini üçün alqoritm və proqram (Exsel) təminatı işlənilmişdir. Geoakustik modeldən tədqiqat obyektində eləcə də analoji çöküntülərdə litologiyanın və ayrı-ayrı horizontların dəqiqləşdirilməsində istifadə edilmişdir. Burada Günəşli yatağının 21 saylı quyu kəsilişi üçün geoakustik model qurulmuş və quyu kəsilişinin dərinlik üzrə əksetdirici sərhədləri təyin edilmişdir. Beləliklə, Günəşli yatağının 21 saylı quyu kəsilişi üçün QGT məlumatlarının EHM-də araşdırılması göstərir ki, dayaq əksolma sərhədləri, litoloji tərkibin dəyişməsi, bircinsli terrigen qumdaşı-gil qalınlığı ilə əlaqədardır. Bu da litologiyanın və stratiqrafiyanın çökmə hövzələrində dəqiqləşdirilməsinə imkan yaradır. Beləliklə, mürəkkəb quruluşlu geoloji kəsilişlərin geofiziki tədqiqində AK-nın QGT-kompleksində istifadəsi çox səmərəlidir.

    Keywords: akustik sərtlik, geoakustik model, əksetdirici sərhədlər, akustik karotajı, litologiya

  12. APPLİCATİON OF NEW TECHNOLOGY TO İNCREASE THE EFFİCİENCY OF DEVELOPMENT OF OFFSHORE GAS- CONDENSATE FİELDS

    Authors: Tofig Samadov, Namig Jabbarov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-89

    Year: 2022 Pages: 89-93

    Show abstract

    Abstract: The article provides a brief analysis of the application of new technology to increase the efficiency of development of offshore gas- condensate fields. Because more than two-thirds of the earth's surface is covered by water, oil and gas fields are exploited not only on land, but also in the seas and oceans. Thus, offshore fields have a more complex structure than onshore fields, and different exploitation methods are used depending on the depth of the water. The growing demand for oil and gas requires deeper exploitation, which creates a need for the development of new technologies. Offshore gas- condensate fields do not differ from conventional gas fields only in the development and operation of ordinary gas fields: • these deposits are located in relatively deeper layers - more than 1500 m; • such deposits have high pressure and temperature; • gas-condensate in the field can be single-phase (gas) and two-phase (liquid and gas); • although the gas is mainly composed of methane (85-94%), it also contains higher hydrocarbons, which are also included in kerosene, starting with hexane.

    Keywords: gas-condensate, single-phase, two-phase, kerosene, methane, hexane

  13. NEFT- QAZ SƏNAYESİNDƏ İSIFADƏ EDİLƏN NƏZARƏT METODLARI HAQQINDA

    Authors: Nurlan Ramazanov, Nərgiz Mustafayeva

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-94

    Year: 2022 Pages: 94-102

    Show abstract

    Abstract: Diaqnostikanın hazırda ən çox istifadə edilən növləri və metodları haqqında məlumat verilir. Bu metodlar radiasiya, elektrik, maqnit metodlarıdır. Ümumiyyətlə, radiasiya metodu ən ənənəvi metod sayılır və ionlaşdırıcı sualarin ionlaşdırıcı mənbələr vasitəsilə avadanlığın üzərinə göndərilməsinə əsaslanır.Yekunda əldə olunan radioqrafik şəkillər vasitəsilə ixtisaslaşmış işçilər tərəfindən qüsurun təbiəti haqqinda məlumat dəqiq bir interpretasiya əldə etmək olur.Bu metodun çatışmayan əsas cəhəti onu icra edə bilmək üçün yüksək ixtisaslaşmış kadrların tələb olunmasıdır.Həmçinin tələb olunan qurğuların quraşdırılması da çox vaxt aparır. Radioqrafiya növü isə onun digər bir qoludur və daha çox qaynaq işlərində istifadə edilir [4]. Maqnit nəzarət metodu isə daha çox tərkibi ferromaqnit olan materiallarda inspeksiya işlərinə baxmaq üçün istifade edilir. Qeyd etdiyim kimi istifadə edilən metodlar ənənəvi metodlar hesab edilir və onlar bir çox hallarda radiasiya şualarından istifadə edildiyi üçün insan həyatına təhlükə yarada bilər. Həmçinin avadanlığı diaqnostika etmək üçün lazim olan qurguların quraşdırılması çox vaxt aparır və ümumilikdə gedən proseslerin işini dayandırır. Bunların qarşısını almaq üçün son zamanlar yeni təkmilləşmiş metodların inkişafına çox fikir verilir. Bunlara misal ultrasəs şüaları göndərməklə avadanlıgın daxili hissələrinin inspeksiyasını misal göstərə bilərik [5,6].

    Keywords: diaqnostika,nəzarət,neft,qurğular,texnologiya,müasir texnologiyalar,təhlükəsizlik

  14. IMPLEMENTATION OF ACCOUNTING INFORMATION SYSTEMS

    Authors: Rashad Gahramanov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-103

    Year: 2022 Pages: 103-111

    Show abstract

    Abstract: Accounting is one of the most important fields of economics and is an integral part of any organization, which allows you to monitor the daily economic situation of the company. Today, automation of accounting is the main source of the effective management process. Entrepreneurs and company executives have to make management decisions in risky conditions, for which it is necessary to control the economic activity of the enterprise. Incorrect information can lead to wrong decisions, which can damage the economic condition of the enterprise. An automation process is an invaluable tool for collecting, grouping and performing various mathematical operations. It saves time and labour resources and helps to work in the right direction. It is impossible not to pay attention to the automation of accounting in our age of information technology. Nowadays, it is impossible to imagine that accounting is not developed in conjunction with computer technology. Accounting includes many routine operations, multiple repetitions of the same computational actions, as well as the preparation of many reporting and payment documents. In this regard, traditional accounting requires the complex and painstaking work of accountants requiring considerable effort and knowledge.

    Keywords: accounting, accounting development, automated accounting information systems

  15. ZAĞLI XAM QUYU NEFTİNİN LÜMİNESSENSİYAEDİCİ AROMATİK KARBOHİDROGENLƏRİ

    Authors: Ülvüyyə Yolçuyeva, Rəna Cəfərova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-112

    Year: 2022 Pages: 112-120

    Show abstract

    Abstract: Təqdim edilən işdə Zağlı quyu neftinin maye adsorbsiyalı xromatoqrafiya üsulu ilə şüasındırma əmsallarına görə ayrılmış aromatik qrup komponentləri (I-IVqr.AK) ilk dəfə olaraq, yüksəkhəssaslıqlı UB-Vis spektroskopiya və lüminessensiya metodları tədqiq edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, xam neftin aromatik komponentlərinin tərkibi əsasən bir, iki və üç həlqəli arenlərdən təşkil olunmuşdur. Zağlı neftinin bütün aromatik qrup komponentlərində karbohidrogenlərin nisbəti dəyişir və bu neftdə aşağımolekullu lüminessensiyaedici aromatik karbohidrogenlər tərəfindən udulan işəq kvantların enerjisi daha yüksəkmolekullu aromatik karbohidrogenlərə ötürülür. I-III qrup aromatik karbohidrogenlərdə əsas lüminessent işıqlanmanı tritsiklik aromatik karbohidrogenlər və onların əvəzolunmuş birləşmələri verdiyi halda, IV qrup aromatik karbohidrogenlərdə fotolüminessensiyanı həm bi-, həm də tritsiklik aromatik karbohidrogenlər verir. III qrup aromatik karbohidrogenlərdə lüminessensiya kvantlarının enerjisi, demək olar ki, komponentin udduğu kvantların enerjisinə bərabərdir və Stoks itkisi olduqca azdır.

    Keywords: fotoşüalanma, optiki sıxlıq, fotooksidləşmə, aromatik karbohidrogen, lüminesensiya

  16. ELEKTROENERGETİKA SİSTEMİNİN STATİK VƏ DİNAMİK DAYANIQLIĞININ HESABLANMASI

    Authors: Nurəli Yusifbəyli, Xəzər Abasov

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-121

    Year: 2022 Pages: 121-126

    Show abstract

    Abstract: Elektrik təchizatı sistemlərinin mühüm xarakteristikası istehlakçıların fasiləsiz və keyfiyyətli qidalanmasını təmin etmək bacarığıdır. Keyfiyyətin əsas göstəricisi enerji sisteminin sistemə zəif və ya güclü təsirlərdən irəli gələn normal iş rejiminin müxtəlif pozuntularından sonra öz xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamaq və ya bərpa etmək bacarığıdır. Sistemə zəif təsirlər əsasən elektrik enerjisi sistemlərinin aşırı yüklənməsindən qaynaqlanır. Enerji sistemlərinin elementlərinin bu cür təsirlər zamanı cərəyanları nominal dəyərlərdən bir qədər çoxdur. Sistemin zəif təsirlərə davamlılığı enerji sisteminin statik sabitlik əmsalları ilə qiymətləndirilir. Məhz statik dayanıqlılıq enerji sisteminin elektrik enerjisi sisteminin ayrı-ayrı qovşaqlarının sıradan çıxması şəraitində iş qabiliyyətinin saxlanmasına imkan yaradır.Enerji təchizatı sisteminin normal iş rejiminin pozulması sistemə güclü əlavələr nəticəsində yarana bilər. Elektrik təchizatı sisteminə güclü təsirlərə, bir qayda olaraq, sistemin cərəyanlarının nominal cərəyanlardan on dəfələrlə artıq olan dəyərlərə kəskin artması ilə bağlı olan təsirlər aiddir. Belə təsirlər dinamiki dayanıqlığın pozulmasına səbəb ola bilər ki, şəbəkənin tezliyini, gərginliyi və osilatorların bir hissəsini asinxron rejimə keçirməklə müşayiət olunur.Yeni enerji sistemlərinin layihələşdirilməsi və köhnələrin modernləşdirilməsi zamanı enerji sistemlərinin xarakteristikalarının proqnozlaşdırılmasında kəskin əks-səda yaranır. Sistemin dayanıqlılığının müəyyən edilməsi yollarından biri iş rejimlərinin sistem üzrə güclü və zəif təsirlərdə nəzəri təhlilidir. Sistemin hər bir elementinin real parametrlərini nəzərə almaq, onların böyük miqdarı və bu parametrlərin hətta hər bir element daxilində qarşılıqlı mürəkkəbliyi səbəbindən demək olar ki, mümkün deyil. Problemin həlli zərurəti elementlərin parametrlərinin əhəmiyyətli dərəcədə ideallaşdırılmasına gətirib çıxarır.

    Keywords: elektroenergetika, dinamik dayanıqlılıq, texnoloji sərf, faydalı iş əmsalı, enerji, paylanan enerji

  17. IMPACTS OF COVID-19 ON THE AZERBAIJAN ECONOMY

    Authors: Yassi Dibirova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-127

    Year: 2022 Pages: 127-135

    Show abstract

    Abstract: As we know, the strategic roadmaps and plans developed for the main sectors of the economy will ensure sustainable economic development in the country, the competitiveness of the economy, inclusion and further increase of social welfare. Responding to global challenges, Azerbaijan will strengthen its position in the world economy as a result of attracting investment, a free competitive environment, access to markets and the development of human capital. Over the past 10 years, the Azerbaijani economy has entered a qualitatively new stage as one of the countries with the highest economic growth rates in the world. However, as a result of the COVID-19 pandemic, which began to spread rapidly in the world in 2019, not only Azerbaijan, but also many countries around the world were strongly affected, both economically and socially, and there were some setbacks in the economy. The economic crisis caused by the COVID-19 pandemic is much greater than the economic crises and disasters that have taken place in the last 40 years. It is estimated that the global crisis will be caused by the pandemic will be much deeper and more permanent than previous global crisis. The world economy shrank by 3.75% in 2020, which is nearly twice the contraction in the global financial crisis. In my article, it will discuss the formation of the Azerbaijani economy, the impact of the global pandemic on the country's economy, the measures taken by enterprises during the COVID-19 pandemic and the advantages and disadvantages of these measures.

    Keywords: economy, COVID-19 pandemic, accounting policy

  18. BENTONİT GİLLƏRİNİN TƏTBİQ SAHƏLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

    Authors: Zərifə Əfəndiyeva, Mətanət Həməşəyeva, Mehriban Ağaməmmədova, Tahir Osmanlı, Səidə Məmmədova

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-136

    Year: 2022 Pages: 136-144

    Show abstract

    Abstract: Azərbaycanın bentonit gil yataqlarından mümkün qədər istifadə sahələri o, cümlədən metallurgiya, neft-qaz, neft emalı, kimya, qida, kənd təsərrüfatı və s. araşdırılmışdır. Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı və tətbiq sahələrinin genişlənməsi prosesində bentonit gilinin fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsinə maraq xeyli artmışdır. Bunu nəzərə alaraq, bentonit gilinin sənayedə istifadəsini müəyyən edən əsas fiziki-kimyəvi xassələr plastiklik, şişmə, məsaməlilik, disperslik, su udma, yüksək adsorbsiya xüsusiyyətləri və s.öyrənilmişdir. Bentonit gilinin fiziki-kimyəvi xassələrinin tədqiqi bir çox sənaye sahələrinin tələblərinə tam cavab verir və onların müasir istehsalatda geniş tətbiqinə töhfə veriləcək. Azərbaycanın neft sənayesi inkişaf etdikcə bentonit yataqlarının geoloji quruluşunun öyrənilməsinə maraq artdı. İllik gücü 1÷1,5 mln. ton olan bentonit hasilatının artımı baxımından ehtiyatlarına görə dünyada ən böyük yataqlardan biri (180 mil. ton) Daşsalahlı bentonit gil yatağıdır. Qələvi və qələvi torpaq elementlərinin iştirakına görə bentonit gilləri natrium və silikata bölünür. Natrium montmorillonitləri böyük adsorbsiya və tutum xüsusiyyətlərinə malikdir. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, qələvi bentonit su mühitində ən yüksək şişkinliyə malikdir. Onların tərkibində suda həll olunan duzların, xüsusilə də qələvi torpaq metalların olması bentonitlərə mənfi təsir göstərir. Bentonit gili digər gil növləri ilə müqayisədə yüksək suudma qabiliyyəti və ya nəmliyi ilə xarakterizə olunur. Sadəcə Daşsalahlı bentonit gil yatağı natrium montmorillonitlərdən ibarətdir ki, bu da onun yüksək sənaye keyfiyyətini təmin edir. Yuxarıda qeyd olunan perspektivli yataqlar tədqiq edilərək dünya bazarının tələbatını nəzərə almaqla respublikamızda müxtəlif əmtəəlik məhsullarının (toz, bentonol, qranulolaşdırılmış bentonit və s) istehsalı üçün bentonitlərin hasilatını və emalını 1,5-2,0 dəfə artırmaq mümkündür. Bu məqsədlə Bakıda müasir avadanlıqla təchiz edilmiş unikal və güclü “Azbentonit” emal müəssisəsi yaradılmışdır.

    Keywords: bentonit gili, montmorillont, adsorbsiya, sorbsiya, şişmə, sənaye sahələri

  19. INVESTIGATION OF PRODUCTION TECHNOLOGY BY PRESSING OF PLASTIC MASS PARTS IN OIL MINING EQUIPMENT

    Authors: Saida Aliyeva, Togrul Hadiyev

    DOI: https://doi.org/10.36962/pahtei18072022-145

    Year: 2022 Pages: 145-150

    Show abstract

    Abstract: Plastic parts in oilfield equipment have high performance and are widely used in the manufacture of various structural parts using simple processing methods. These details are widely used in oil and gas equipment due to their quality of heat and electrical protection in the chemical environment, longevity and low specific gravity.

    Keywords: plastic parts, pressing, press mold, mold matrix, mold punch